Wysiedlenia Polaków z rejencji łódzkiej 1939-1944

Polska rodzina Matczaków wysiedlona w 1939 roku z Sieradza

Łódź marzec 1944 -Arthur Greiser przemawia podczas uroczystości na cześć milionowego Niemca przesiedlonego do Kraju Warty ze wschodniej Europy

Arthur Greiser wita w Łodzi milionowego Niemca przesiedlonego do Kraju Warty ze wschodniej Europy w ramach niemieckiej akcji przesiedleńczej Heim ins Reich - marzec 1944. W środku Heinz Reinefarth.

Siedziba organizacji Komisariatu Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny w okupowanej Łodzi

Wysiedlenia Polaków z Rejencji łódzkiej 1939-1944 - wysiedlenia Polaków oraz Żydów obywateli polskich z okupowanej ziemi łódzkiej przyłączonej do III Rzeszy w ramach Kraju Warty. Przesiedlenia były dokonywane przez Niemców w latach 1939 - 1944 jako część wielkiej akcji przesiedleńczej tzw. Generalsiedlungsplan.

Heinrich Friedrich ("Heinz") Reinefarth (ur. 26 grudnia 1903, zm. 7 maja 1979) – niemiecki wojskowy, nazista, SS-Gruppenführer. Zbrodniarz hitlerowski, odpowiedzialny za liczne zbrodnie wojenne popełnione przez wojska niemieckie podczas tłumienia powstania warszawskiego. Nigdy nie poniósł odpowiedzialności za popełnione zbrodnie.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Historia

Osobny artykuł: Wysiedlenia Polaków podczas II wojny światowej dokonane przez Niemców.

Osobny artykuł: Centrala Przesiedleńcza w Łodzi.

Pierwszych wysiedleń dokonano już dnia 11 grudnia 1939 r. wyrzucając pierwsze rodziny spośród mieszkańców osiedla im. "Montwiłła" Mireckiego w Łodzi. Kolejnych kilkanaście wygnano w noc sylwestrową. Skala wysiedleń z regionu łódzkiego wzrosła po utworzeniu na terenie Łodzi systemu pięciu obozów wysiedleńczych. Na początku 1940 roku utworzono w Łodzi ekspozyturę Oddziału Urzędu ds. Wysiedleń Polaków i Żydów, którą po reorganizacji przekształcono w maju 1940 roku w Oddział Łódzki podlegającej Centrali Przesiedleńczej w Poznaniu (niem. Umwandererzentralstelle in Posen, UWZ).

Maria Rutowska - polski historyk, profesor, pracownik naukowy Instytutu Zachodniego w Poznaniu. Do jej zainteresowań badawczych należą: okupacja hitlerowska w Polsce 1939-1945, problematyka pogranicza polsko-niemieckiego, niemieckie dziedzictwo kulturowe na Ziemiach Zachodnich i Północnych.

Volksdeutscher (pol. etniczny Niemiec, liczba poj. r.m.) – określenie stosowane w pierwszej połowie XX wieku wobec osób pochodzenia niemieckiego, niezamieszkujących Niemiec, którzy nie posiadali niemieckiego ani austriackiego obywatelstwa (Reichsdeutscher) w takich państwach jak Francja, Belgia, Dania, Luksemburg, część Szwajcarii oraz na obszarach dawnego osadnictwa niemieckiego w Polsce (Poznańskie, Górny Śląsk, Pomorze Gdańskie, Łódź i inne), w Czechosłowacji (Kraj Sudetów), Rumunii, czy na Litwie (okręg Kłajpedy).

Największa akcja wysiedleńcza miała miejsce na przełomie 14-15 stycznia 1940 roku kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla. Lokatorów budzono waleniem w drzwi. Po otwarciu do mieszkań wchodzili uzbrojeni Niemcy prowadzeni przez miejscowych członków mniejszości niemieckiej tzw.Volksdeutchów pełniących rolę tłumaczy nakazując zaskoczonym mieszkańcom opuszczenie mieszkań. Ludzie mieli 15-20 minut na ubranie się i zabranie najpotrzebniejszych rzeczy po czym przewożono ich do dawnej fabryki tkanin B.A. Gliksmana przy ul. Łąkowej 4 gdzie znajdował się Centralny obóz przesiedleńczy (niem.Durchgangslager I der Umwandererzentralstelle Posen, Dienststelle Litzmannstadt). Na dziedzińcu wysiedlonych rejestrowano, a potem pędzono do nieogrzewanych pofabrycznych hal, w których przeprowadzanno segregacje rasową oraz oddzielano starsze osobby od dzieci. Dzieci o nordyckich rysach przeznaczano do germanizacji, a sprawne i względnie młode osoby wywożono na roboty przymusowe w głąb Rzeszy. Pozostałą część wywieziono na tereny znajdujące się w granicach Generalnego Gubernatorstwa i zasiedlano nimi powiaty: opoczyński, piotrkowski, łowicki, skierniewicki oraz Podkarpacie.

Wysiedlenia Polaków podczas II wojny światowej dokonane przez Niemców, tzw. Generalsiedlungsplan (Generalny Plan Przesiedleńczy) miały miejsce w latach 1939–1945 w okupowanej Polsce i związane były z niemieckimi planami germanizacji terenów należących do II Rzeczypospolitej, które w wyniku kampanii wrześniowej znalazły się pod niemiecką okupacją. Wysiedlenia te początkowo miały charakter spontaniczny i polegały na zabieraniu majątku oraz nieruchomości byłym właścicielom – Polakom przez członków mniejszości niemieckiej zamieszkałej na terenie Polski. Później przybrały charakter zorganizowanych przez rząd III Rzeszy starannie zaplanowanych wysiedleń całych obszarów zamieszkanych przez ludność polską z zamiarem osiedlenia na tych terenach ludności niemieckiej przesiedlanej z innych państw jak Rosja, Rumunia czy państwa bałtyckie. Wysiedlenia Polaków przez Niemców odbywały się praktycznie od momentu rozpoczęcia wojny do ostatnich chwil pobytu armii niemieckiej na terenach Polski.

Województwo łódzkie - jedno z 16 województw Polski, jest położone w centralnej części kraju – geometryczny środek Polski znajduje się we wsi Piątek w powiecie łęczyckim (ok. 50 km od Łodzi, w kierunku północnym).

Osobny artykuł: Heim ins Reich.

Na ich miejsce zakwaterowano urzędników niemieckich z terenów III Rzeszy oraz Niemców sprowadzonych z krajów nadbałtyckich, z Besarabii, Bukowiny oraz Wołynia przesiedlanych w ramach niemieckiej akcji kolonizacji wschodu tzw. Heim ins Reich.

Sieradz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim. Miasto jest położone w strefie nad rzeką Wartą, która tworzy na jego terenie i okolicach Kotlinę Sieradzką. Przez Sieradz biegną drogi krajowe: nr 12, nr 14 i nr 83 oraz linia kolejowa nr 14. W latach 1975-1998 Sieradz był stolicą województwa sieradzkiego.

RKFDV (niem. Stabshauptamt Reichkomissar für die Festigung deutsches Volkstums) (pol. Komisariat Rzeszy do spraw Umacniania Niemczyzny) – urząd III Rzeszy zajmujący się planowaniem polityki germanizacyjnej oraz kierowaniem przesiedleniami ludności cywilnej na terenach okupowanych.

...Obozy przesiedleńcze w Łodzi nie były wprawdzie miejscami kaźni, lecz prymitywne warunki bytowania, niedostateczne wyżywienie, brud, brak istotnej pomocy lekarskiej i sanitarnej, powodowały masową śmierć ludności polskiej - zwłaszcza dzieci.-Julia Makowska wysiedlona z dzielnicy Polesie w Łodzi
Arthur Karl Greiser (ur. 22 stycznia 1897 w Środzie Wielkopolskiej, zm. 14 lipca 1946 w Poznaniu) – nazistowski polityk, obergruppenführer SS, namiestnik Rzeszy w Kraju Warty, przedtem prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańsk, zbrodniarz wojenny.

Rejencja łódzka (niem. Regierungsbezirk Litzmannstadt) – niemiecka jednostka administracyjna istniejąca w latach 1941–1945 jako jedna z rejencji (okręgów) Kraju Warty.

Wysiedleń dokonywano także z innych miejscowościach rejencji łódzkiej. W 1941 r. w zachodniej części Pabianic Niemcy rozpoczęli budowę dzielnicy mieszkaniowej dla niemieckich kolonistów. Nadano jej nazwę Neue Heimat ("Nowa Ojczyzna"). Projekt ten do końca wojny zrealizowano jedynie częściowo. Wielu Polaków w tym również dzieci deportowano do Rzeszy na przymusowe roboty z Pabianic oraz Sieradza.

Centrala Przesiedleńcza w Łodzi (niem. Umwandererzentralstelle in Litzmanstadt) – założony w maju 1940 roku system obozów przesiedleńczych dla ludności polskiej i żydowskiej, znajdujących na terenie okupowanej Łodzi (niem. Litzmannstadt).

W sumie w latach 1939-45 wysiedlono z Rejencji łódzkiej około 444 tys. osób narodowości polskiej (25% ludności).

Bibliografia

Jeremiasz Krzesiński "Deportacje dzieci pabianickich na roboty przymusowe do Niemiec w latach 1941-1945" ISBN: 83-87749-6

"Martyrologium łódzkie", Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Łódź 2005.

M. Cygański "Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi", Łódź 1965.

"Zbrodnie hitlerowskie wobec dzieci i młodzieży Łodzi oraz okręgu łódzkiego", Okręgowa komisja badania zbrodni hitlerowskich, Łódź 1979.

Maria Rutowska, "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941" Instytut Zachodni, Poznań 2003, ISBN 83-87688-42-8

Praca zbiorowa: "Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1945. Atlas ziem Polski", Demart, 2008. ISBN 9788374273916.

Przypisy

"Martyrologium łódzkie", Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Łódź 2005
Hitlerowcy wysiedlili z osiedla Mireckiego 5 tys. ludzi
O wysiedleniach na stronach poświęconych osiedlu
Sławomir Abramowicz, Wypędzeni z Osiedla „Montwiłła” Mireckiego w Łodzi – Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej nr 12-1 (35-36) 2003-2004
Praca zbiorowa: Wysiedlenia, wypędzenia i ucieczki 1939–1945. Atlas ziem Polski. Demart, 2008. ISBN 9788374273916.
Józef Wnuk, Helena Radomska-Strzemecka, "Dzieci polskie oskarżają", Pax, Warszawa 1961
Jeremiasz Krzesiński "Deportacje dzieci pabianickich na roboty przymusowe do Niemiec w latach 1941-1945" ISBN: 83-87749-6
Henryk Woch, Ruch oporu w Łodzi w latach II wojny światowej, "Histmag.org", 1 grudnia 2008.