Wysoczyzna Mińska - Polski Serwis Naukowy

Wysoczyzna Mińska (biał. Менскае ўзвышша; 843.1) – wyżyna w centralnej części Białorusi. Najwyższa część Białorusi i Grzędy Białoruskiej.

Na Wysoczyźnie Mińskiej można wydzielić osobne części mające własną historię geologiczną i swoje oblicze — wysoczyzny Łohojską, Iwieniecką, Radoszkowicką і Pleszczenicką. Według nowych badań do Wysoczyzny Mińskiej trzeba zaliczyć też Wysoczyznę Wołożyńską, którą tradycyjnie rozpatrywano jako wschodnie skrzydło Garbu Oszmiańskiego.

Jest niekwestionowane, że terytorium dzisiejszej Republiki Białoruś w całości zalicza się do Europy Wschodniej, a w jej ramach – do Niżu Wschodnioeuropejskiego. Natomiast podział na jednostki niższego rzędu jest rozbieżny.

Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).

Wysoczyzna Mińska zajmuje północno-zachodnią i centralną część obwodu mińskiego oraz skrawek obwodu witebskiego. Graniczy z Garbem Oszmiańskim na zachodzie, Równiną Narocko-Wilejską і Niziną Górnoberezyńską na północnym zachodzie i północy, Wysoczyzną Orszańską na wschodzie, Równiną Środkowoberezyńską na południowym wschodzie, Grzędą Kopylską i Równiną Górnoniemeńską na południu i południowym zachodzie. Dolina rzeki Serwecz (dopływ Wilii) dzieli ją od Wzgórz Święciańskich. Rozciągłość z południowego zachodu na północny wschód ponad 180 km, z zachodu na wschód - 143 km. Powierzchnia 7,3 tys. km².

Dicrano-Pinion – syntakson w randze związku należący do klasy borów szpilkowych Vaccinio-Piceetea (zobacz też las iglasty). W zasadzie pokrywa się z tradycyjnym pojęciem borów sosnowych (choć zaliczane do niego są występujące na podobnych siedliskach lasy mieszane, a nawet liściaste).

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Wysoczyzna Mińska jest zbudowana z piasków i żwirów - osadów lodowcowych i wodno-lodowcowych, nagromadzonych podczas co najmniej trzech zlodowaceń. Rzeźba wysoczyzny jest grzędowa i silnie pagórkowata. Najwyższe wzniesienia leżą w środkowej części - Góra Dzierżyńska (Święta) - 345 m n.p.m., Łysa - 342 m n.p.m. і Majak - 335 m n.p.m. Różnice wysokości względnej tych wzniesień w stosunku do sąsiednich dolin przekraczają 150 m.

Łysa Góra (biał. гара Лысая, hara Łysaja, ros. гора Лысая, gora Łysaja; 342 m n.p.m.) – druga co do wysokości góra Wysoczyzny Mińskiej i drugi najwyższy szczyt na Białorusi. Znajduje się w rejonie mińskim, 21 km na północ od Mińska. Zajmuje centralną część Wysoczyzny Łohojskiej. Zbudowana jest z morenowych piasków gliniastych, porośnięta wyżynnymi łąkami poprzedzielanymi drzewami i krzewami.

Berezyna (biał. Бярэзіна, ros. Березина) - rzeka w środkowej Białorusi (obwód miński i grodzieński), prawy dopływ Niemna w zlewisku Morza Bałtyckiego. Długość - 226 km, powierzchnia zlewni - 4000 km², średni przepływ u ujścia - 30 m³/s, spadek - 172 m, nachylenie - 0,8‰.

Przez Wysoczyznę Mińską biegnie dział wód mórz Czarnego i Bałtyckiego. Rzeki spływające na północ i zachód (największe: Wilia, Serwecz, Dźwinasa, Ilia, Berezyna Zachodnia, Isłocz, Suła, Usa) są dopływami Niemna. Rzeki spływające na południe i wschód są dopływami Dniepru (Berezyna z rzekami Ponia, Tajna, Plisa, Świsłocz; Pnicz). Sztuczne zbiorniki wodne istnieją na Świsłoczy (Zasławski, Krynica, Drozdy), Bieczy i Pniczu (Wołkowyskim). W granicach Wysoczyzny Mińskiej przebiega główny kanał Wilejsko-Niemieńskiego Systemu Wodnego.

Lodowiec jest wolno płynącą rzeką lodu, powstałego z przekształcenia pokładów wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi, i drugim po oceanach wody na świecie. W górnej części lodowca powstaje cyrk lodowcowy, z którego wypływający lodowiec rzeźbi U-kształtną dolinę lodowcową, zaś z niesionego materiału odkładana jest morena. Badaniem lodowców zajmuje się glacjologia.

Serwecz (biał. Сэрвач) – rzeka na Białorusi, prawy dopływ Wilii, przepływa przez rejony: dokszycki w obwodzie witebskim, miadziolski i wilejski w obwodzie mińskim.

Na wysoczyźnie występują zasoby piasku, żwiru, gliny i wód podziemnych, w tym mineralnych.

Obszary leśne zajmują 10—20% terenów na południu і 40—50% na północy (bory sosnowe). Większa część bagien została osuszona. Około 50% powierzchni zajmują użytki rolne.

Na Wysoczyźnie Mińskiej znajduje się park krajobrazowy znaczenia państwowego Przyłuki, park-pomnik Janki Kupały "Wiazynka", ośrodki wypoczynku zimowego - Łohojsk, Silicze, Raubicze i inne.

Piasek – skała osadowa, luźna, złożona z niezwiązanych spoiwem ziaren mineralnych. Wielkość ziaren od 0,0625 do 2 mm, gęstość piasku kwarcowego ok. ok. 2,62 g/cm3.

Garb Oszmiański lub Wał Oszmiański – wyżyna pochodzenia polodowcowego w północno-zachodniej Białorusi i częściowo na Litwie, stanowi część Grzędy Białoruskiej. Najwyższe wzniesienie – Milidowska Góra 320 m n.p.m.

Literatura

Мінскае ўзвышша. W: Ł. W. Kazłouskaja i in.: Геаграфія Беларусі: энцыклапедычны даведнік. Mińsk: BiełEn, 1992, s. 62-63. (biał.)

G. P. Paszkow i in.: Минская возвышенность. W: I. I. Pirożnik: Туристская энциклопедия Беларуси. Mińsk: 2007, s. 648. ISBN 978-985-11-0384-9. (ros.)