Wysoki Jesionik - Polski Serwis Naukowy

Wysoki Jesionik (czes. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke, 332.65) – wg podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego i W. Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich. Znajduje się całkowicie w Republice Czeskiej – na pograniczu Moraw i Śląska. Graniczy od zachodu i północy z Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Przedgórzem Paczkowskim (czes. Žulovská pahorkatina), od wschodu i południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (czes. Nízký Jeseník), od południa z Hraběšicką vrchoviną (Hanušowicką vrchoviną i Obniżeniem Górnomorawskim (czes. Hornomoravský úval).

Góry Złote (czes. Rychlebské hory, dawniej cz. Rychleby lub Rychlebské pohoří, niem. Reichensteiner Gebirge) 332.61 – pasmo górskie położone w Sudetach Wschodnich. W potocznym znaczeniu ciągną się od Przełęczy Kłodzkiej na północnym zachodzie, aż do Przełęczy Ramzowskiej (czes. Ramzovské sedlo) na południowym wschodzie i przełęczy pomiędzy Pasieczną a Smrekiem na południu. Przełęcz Różaniec (583 m n.p.m.) dzieli łańcuch ten na dwie części: północno-zachodnią niższą i południowo-wschodnią wyższą.

Červenohorské sedlo (niem. Roter Berg, Roter Berg Sattel, pol. Czerwonogórskie Siodło) - przełęcz (1013 metrów n.p.m.) na Morawach, w Republice Czeskiej, w paśmie Wysokiego Jesionika. Prowadzi przez niego droga krajowa 44 - bardzo kręta, która w zimie może być nieprzejezdna.

W 1969 Wysoki Jesionik został objęty ochroną w postaci CHKO Jesioniki.

Budowa geologiczna

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik leży całkowicie w Sudetach Wschodnich. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in.

Rzeźba terenu

Wysoki Jesionik składa się z trzech części: Masywu Keprnika (czes. Keprnická hornatina), Masywu Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina) oraz Masywu Orlika (czes. Medvědská hornatina), oddzielonych przełęczami – Červenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem.

Sudety Wschodnie (332.6) (cz. Jesenická oblast, Východní Sudety, Východosudetská oblast, niem. Ostsudeten) - pasma górskie w południowo-zachodniej Polsce i północnej części Czech, wschodnia część Sudetów będąca częścią prowincji Masywu Czeskiego.

Lipová-lázně (do roku 1960 Dolní Lipová, niem. Bad Lindewiese) - wieś w Republice Czeskiej, w kraju ołomunieckim, na granicy Gór Rychlebskich i Wysokiego Jesionika.

Szczyty

Pradziad (czes. Praděd) (1491,3 m n.p.m.);

Vysoká hole (1464,0 m n.p.m.);

Petrovy kameny (1438,0 m n.p.m.);

Keprník (1423,0 m n.p.m.);

Velki Máj (1384,3 m n.p.m.);

Vozka (1377,1 m n.p.m.);

Jelení hřbet (1367,0 m n.p.m.);

Břidličná hora (1358,2 m n.p.m.);

Šerák (1351,0 m n.p.m.);

Mravenečník (1343,0 m n.p.m.);

Červená hora (1337,0 m n.p.m.);

Pecný (1334,0 m n.p.m.);

Pec (1311,2 m n.p.m.);

Temná (1263,2 m n.p.m.);

Ztracené kameny (1250,0 m n.p.m.);

Černá stráň (1237,0 m n.p.m.);

Medvědí vrch (1216,2 m n.p.m.);

Jelení loučky (1205,3 m n.p.m.);

Kočičí skalka (1204,0 m n.p.m.);

Orlik (1204,0 m n.p.m.);

Velká Jezerná (1204,0 m n.p.m.);

Ostružná (1184,0 m n.p.m.);

Zelené kameny (1179,0 m n.p.m.);

Ztracené skály (1151,3 m n.p.m.);

Točník (1143,4 m n.p.m.);

Žarový vrch (1094,0 m n.p.m.);

Obří skály (1082,0 m n.p.m.);

Čertova stēna (1074,9 m n.p.m.);

Malý Máj (1070,0 m n.p.m.);

Vysoká hora (1031,0 m n.p.m.);

Ovčí vrch (966,0 m n.p.m.);

Jestřabí vrch (960,1 m n.p.m.);

Zamecký vrch (934,0 m n.p.m.);

Kazatelny (925,0 m n.p.m.);

Přední Jestřabí (868,0 m n.p.m.);

Anenský vrch (861,0 m n.p.m.);

Kopřivník (834,5 m n.p.m.);

Javořík (772,1 m n.p.m.).

Wody

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzowskiej (czes. Ramzovské sedlo) po przełęcz Skrzitek (czes. sedlo Sřítek) biegnie europejski dział wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (czes. Bělá) i Opawa (czes. Opava). Część południowo-zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swe źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (czes. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry (czes. Odra). Branna i Desna są dopływami Morawy (czes. Morava), która wpada do Dunaju.

Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

Porosty (łac. Lichenes) – tradycyjna nazwa licznej grupy grzybów (ponad 20% wszystkich gatunków grzybów (Fungi), określanych jako zlichenizowane, tworzących obligatoryjne symbiozy głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna, przestała istnieć w 1981 roku, w wyniku zmian wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mikoryzowe), a nie systematycznych.

Na Dzikiej Desnie zbudowano zaporę, a zbiornik jest połączony z elektrownią szczytowo-pompową na szczycie Mrawenecznika.

Roślinność

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych zboczach.

Biała Głuchołaska (czes. Bělá, Bělá Jesenická, niem. Biela, Biele, Ziegenhalser Biele) – rzeka w Czechach i w południowej Polsce, prawy dopływ Nysy Kłodzkiej o długości 54,9 km i powierzchni dorzecza 396 km² (w granicach Polski 113 km²). Płynie przez Sudety Wschodnie, Płaskowyż Głubczycki i Dolinę Nysy Kłodzkiej, w województwie opolskim.

Morawa (cz. i sł. Morava, niem. March, węg. Morva) – rzeka na Morawach, we wschodniej Austrii i na zachodniej Słowacji, dopływ Dunaju. Długość – 352 km, w tym 242 km w Republice Czeskiej, 40 km jako granica czesko-słowacka i 70 km jako granica słowacko-austriacka. Powierzchnia zlewni – 26 658 km², w tym:

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

Buczyna (Fagion sylvaticae) – syntakson w randze związku należący do klasy europejskich mezo- i eutroficznych lasów liściastych – (Querco-Fagetea). Leśne zbiorowisko roślinne, zazwyczaj z dominacją buka w drzewostanie. Dno tych lasów jest silnie zacienione, występują w nim rośliny cieniolubne i takie, które kwitną przed listnieniem drzew (geofity). W podszycie i podroście zwykle niemal wyłącznie młode buki. Często runa niemal brak – jest tylko gruba warstwa ściółki (tzw. buczyny nagie).

Przełęcz Ramzowska (czes. Ramzovske sedlo, 782 m n.p.m.) - przełęcz w czeskich Sudetach Wschodnich, oddzielająca Góry Złote (Rychlebské hory) od Wysokiego Jesionika (Hrubý Jesenik). Biegnie tędy linia kolejowa oraz szosa z Jesenika do Hanusovice. W rejonie przełęczy znane zimowisko Ramzova. Wyciąg krzesełkowy na Serak.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Nysa Kłodzka (czes. Kladská Nisa, niem. Glatzer Neisse) – rzeka w południowo-zachodniej Polsce, na terenie województw dolnośląskiego i opolskiego, lewobrzeżny dopływ Odry.

Zlewisko - obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.

Miejscowości

Jesenik (Jeseník)

Kouty nad Desnou

Rejwiz (Rejvíz) – obecnie część miasta Zlaté Hory

Rymarzów (Rýmařov)

Sobotín

Szumperk (Šumperk)

Vrbno pod Pradziadem (Vrbno pod Pradědem)

Velké Losiny

Schroniska górskie

W masywie Keprnika znajduje się tylko jedno czynne schronisko na Šeraku. W rejonie Vřesovej studanki znajdują się pozostałości schroniska i kaplicy. Na Červenohorskim sedle istnieje cały kompleks hoteli, restauracji, barów oraz parkingów czynnych przede wszystkim w sezonie narciarskim, w mniejszym zakresie latem. W masywie Pradziada są schroniska: Švýcarna, na Pradziadzie, Kursovni chata, Barborka i Ovčárna oraz restauracja Chata na Skřítku.

Pierwsze poglądy na fizycznogeograficzną regionalizację Polski pojawiły się w dziele Jana Długosza, które przez wiele następnych stuleci jako jedyne było źródłem wiedzy geograficznej. Wyraźne ożywienie w tej dziedzinie nastąpiło dopiero na przełomie XIX i XX w., ponieważ większa była już znajomość warunków naturalnych kraju. W okresie tym publikowało wielu geografów, m.in.: Stanisław Staszic, Wincenty Pol, Antoni Rehman, Wacław Nałkowski, Stanisław Lencewicz czy Ludomir Sawicki. Każdy z nich miał własną koncepcję podziału Polski na regiony fizycznogeograficzne.

Przełęcz Vidly (czes. Vidly, Videlské sedlo) – przełęcz (930 metrów n.p.m.) na Morawach, w Republice Czeskiej, w paśmie Wysokiego Jesionika. Oddziela masyw Orlika (czes. Medvědská hornatina) od masywu Pradziada i Wysokiej Holi (czes. Pradědská hornatina). Prowadzi przez nią szosa 450 – bardzo kręta, która w zimie może być nieprzejezdna.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wysoki Jesionik

Jesioniki