Wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa

Wysoki przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa (pot. Monsieur PESC) - organ Unii Europejskiej odpowiedzialny za prowadzenie Wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony. Wysoki przedstawiciel jest powoływany na pięcioletnią kadencję. Pierwszym był Jürgen Trumpf, a obecnie (od 1 grudnia 2009 r.) funkcję tę sprawuje Brytyjka Catherine Ashton.

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB, ang. Common Foreign and Security Policy, CFSP) stanowi jeden z obszarów działalności Unii Europejskiej, który obejmuje wszelkie dziedziny polityki zagranicznej i ogół kwestii dotyczących bezpieczeństwa Unii, w tym stopniowe określanie wspólnej polityki obronnej, która może prowadzić do wspólnej obrony. Została powołana na mocy traktatu z Maastricht, podpisanego 7 lutego 1992 roku, a następnie rozwinięta przez traktaty z Amsterdamu (1997 r.), z Nicei (2001 r.) oraz z Lizbony (2007 r.). Jej podstawowym zadaniem jest koordynowanie polityki zagranicznej oraz bezpieczeństwa zewnętrznego państw członkowskich Unii Europejskiej w celu ochrony wspólnych wartości, podstawowych interesów, niezawisłości i integralności Unii. Współpracując w jej ramach, państwa członkowskie starają się wspólnie skuteczniej wpływać na globalną politykę i umacniać pozycję Europy na arenie międzynarodowej, dbając o pokój, przestrzeganie praw człowieka i rządów prawa na całym świecie.

Komisja Europejska (fr. Commission européenne, ang. European Commission), to organ wykonawczy Unii Europejskiej. Jest instytucją odpowiedzialną za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającą jej funduszami. Komisja posiada wyłączną inicjatywę legislacyjną w zakresie prawa unijnego oraz jest uprawniona do wydawania rozporządzeń wykonawczych (ang. Comission Regulation). Jej główną siedzibą jest Bruksela.

Geneza tego organu sięga poprzedzającej szczyt Unii w 1997 r. Konferencji Międzyrządowej, która odbywała się rok wcześniej i była poświęcona reformie WPZiB. Wówczas państwa członkowskie UE postanowiły podnieść rolę Sekretariatu. Sprawiło to, iż traktat amsterdamski ustanowił urząd wysokiego przedstawiciela do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Stanowisko to zostało wówczas połączone z funkcją Sekretarza Generalnego Rady.

Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), (ang. Common Security and Defence Policy (CSDP)) – integralna cześć wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, zapewniająca Unii Europejskiej zdolność operacyjną opartą na środkach cywilnych i wojskowych. Obejmuje stopniowe określanie wspólnej polityki obronnej Unii i może w przyszłości doprowadzić do stworzenia wspólnej obrony, jeśli Rada Europejska, stanowiąc jednomyślnie, tak zdecyduje.

Traktat amsterdamski (oficjalnie: Traktat z Amsterdamu zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, Traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie oraz niektóre związane z nimi akty), TA, umowa międzynarodowa parafowana 17 czerwca 1997 r., podpisana 2 października 1997 r. w Amsterdamie. TA wszedł w życie 1 maja 1999 roku.

Obecnie zadaniem tego organu, jest dowodzenie unijną dyplomacją. Działa on z upoważnienia Rady. Jest mianowany przez Radę Europejską, która wybiera go kwalifikowaną większością głosów, za zgodą przewodniczącego Komisji. Jego wybór musi zostać zatwierdzony przez Parlament Europejski. Jego kadencja może zostać zakończona w ten sam sposób. Zgodnie z art. 5 Protokołu dołączonego do TUE, kadencja Wysokiego przedstawiciela jest połączona z kadencją Komisji Europejskiej. W wykonywaniu jego obowiązków wspiera go Europejska Służba Działań Zewnętrznych, która współpracuje ze służbami dyplomatycznymi państw członkowskich. Składa się ona z urzędników właściwych służb Sekretariatu Generalnego Rady i Komisji oraz osób wyznaczonych przez krajowe służby dyplomatyczne. Stanowisko wysokiego przedstawiciela UE ds. WPZiB piastuje obecnie (od 1 grudnia 2009 roku) Brytyjka Catherine Ashton.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Rada Europejska (fr. Conseil européen, ang. European Council) – instytucja (na mocy Traktatu z Lizbony) Unii Europejskiej mająca za zadanie wyznaczanie ogólnych kierunków rozwoju Unii i jej priorytetów politycznych.

Kompetencje

Jest reprezentantem Unii w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Wyraża jej stanowisko w organizacjach międzynarodowych i na konferencjach międzynarodowych

Prowadzi WPZiB oraz WPBiO. Poprzez swoje propozycje, przyczynia się do opracowania tych polityk i realizuje je

Prowadzi dialog polityczny ze stronami trzecimi

Czuwa nad spójnością działań zewnętrznych Unii

Uczestniczy w pracach Rady Europejskiej

Zapewnia wykonanie decyzji przyjętych przez Radę Europejską i Radę Unii Europejskiej

Jest przewodniczącym Rady do Spraw Zagranicznych oraz jednym z wiceprzewodniczących Komisji

Odpowiada w ramach Komisji za jej obowiązki w dziedzinie stosunków zewnętrznych i koordynację innych aspektów działań zewnętrznych Unii

Może przedkładać Radzie swoje wnioski oraz zalecenia w sprawach wydania upoważnienia do podjęcia negocjacji odnośnie umowy międzynarodowej. Może do niej również zwracać się z wszelkimi pytaniami dotyczącymi WPZiB.

Musi się regularnie konsultować z Parlamentem Europejskim w zakresie głównych spraw związanych z WPZiB oraz WPBiO. Musi również informować go o rozwoju tych polityk. Do jego obowiązków należy należyte uwzględnienie poglądów Parlamentu.

W przypadku przeprowadzania misji utrzymania pokoju, zapobiegania konfliktom i wzmacniania międzynarodowego bezpieczeństwa, czuwa nad koordynacją cywilnych i wojskowych ich aspektów

W przypadkach wymagających szybkiej decyzji może w ciągu 48 godzin zwołać, z inicjatywy własnej albo na wniosek państwa członkowskiego, nadzwyczajne posiedzenie Rady. W razie bardzo pilnej potrzeby może to nastąpić szybciej.

Poszukuje rozwiązania w sytuacji, gdy jeden z członków Rady oświadczy, że ze względów polityki krajowej zamierza sprzeciwić się podjęciu decyzji podejmowanej większością kwalifikowaną

Wraz z Radą czuwa nad poszanowaniem zasad lojalności i solidarności działań państw członkowskich UE w dziedzinie stosunków zewnętrznych. Zapewnia z nią jednolitość, spójność i skuteczność działań Unii.

Linki zewnętrzne

Common Foreign and Security Policy (CFSP) Statements (ang.). Portal Europa.eu. [dostęp 15 lutego 2011].

Justyna Skrzeczyńska: Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa (pol.). Portal UniaEuropejska.org, 2010-12-17. [dostęp 2011-08-07].

Tomasz Betka: WPZiB i EPBiO od Maastricht do Lizbony (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-03-27. [dostęp 2011-08-07].

Mateusz Fiszer: Instytucje WPZiB (pol.). Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tishnera. [dostęp 15 lutego 2011].

Przypisy

fr. Politique Étrangère et de Sécurité Commune – Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 17, ust. 7.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 1.
Protokół do TUE, art. 5 http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2007:306:0159:0164:PL:PDF
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 3.
↑ Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 2.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 2.
↑ Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 4.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 15, ust. 2.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 27, ust. 1.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 18, ust. 3.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 22, ust. 2.
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, art. 218, ust. 3
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 30, ust. 1.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 36
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 43, ust. 2.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 30, ust. 2.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 31, ust. 2.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 24, ust. 3.
Traktat lizboński, wersja skonsolidowana, art. 26, ust. 3.