Wyspa Spichrzów - Polski Serwis Naukowy

Wyspa Spichrzów, w drugiej połowie XVIII wieku

Spichlerze nad Motławą, część południowa wyspy

Wyspa Spichrzów (niem. Speicherinsel) – wyspa w Gdańsku. Została utworzona w 1576 po przekopaniu kanału Nowej Motławy, który znajduje się po wschodniej stronie wyspy. Umiejscowiona jest w centrum miasta, na wschód od Głównego Miasta, otoczona wodami Motławy, Nowej Motławy i Opływu Motławy. Na północ od Wyspy Spichrzów znajduje się Wyspa Ołowianka.

Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).
Tramwaje w Gdańsku – system komunikacji tramwajowej działający w Gdańsku i prowadzony przez Zakład Komunikacji Miejskiej, na zlecenie Zarządu Transportu Miejskiego.

Historia

Od XIII w. była to dzielnica przemysłowa z licznymi spichlerzami, w XVI w. było ich już około 340. Były to duże i przestronne magazyny, z wieloma piętrami, zbudowane z drewna, cegły, gliny, kamieni. Spichlerze położone nad brzegami rzek posiadały drewniane pomosty służące do załadunku lub wyładowywania towarów. Nie posiadały numerów, ale nazwy.

Północ (symbol N, ang. north; polski skrót płn.) – jedna z czterech stron świata, odnosi się do kierunku, w którym znajduje się północny biegun geograficzny Ziemi.
Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

Wyspa Spichrzów na planie z 1885

Ruiny spichlerzy nad Motławą, część północna wyspy

Wykopanie kanału i utworzenie wyspy ułatwiło ochronę spichrzów przed częstymi grabieżami. Na wyspie wprowadzono całkowity zakaz przebywania w nocy, dodatkowo w nocy spuszczano watahy psów. Rabunek karano śmiercią.

W 1540, podczas powodzi, Wyspa Spichrzów została całkowicie zalana i znajdowała się pod wodą przez dwa tygodnie.

Parowóz (lokomotywa parowa) – lokomotywa napędzana maszyną parową lub turbiną parową. Para pochodzi z kotła opalanego węglem i drewnem, rzadziej ropą czy mazutem, a w parowozach bezogniowych z zasobnika pary.
Motława (kaszb. Mòtława, niem. Mottlau) – rzeka w województwie pomorskim. Źródła w Jeziorze Szpęgawskim Południowym na Pojezierzu Starogardzkim, na północny wschód od Starogardu Gdańskiego.

Od 1885 towary były dostarczane do spichlerzy również koleją. Na wyspie istniała rozwinięta sieć torowisk, biegnących z dworca Brama Nizinna. Ze względu na bezpieczeństwo przeciwpożarowe na terenie wyspy wagony kolejowe były ciągnięte przez konie, a nie przez parowozy, które miały zakaz wjazdu na teren wyspy. Do dzisiaj zachowały się brukowane ulice i pozostałości na nich torów kolejowych, z obrotnicami kolejowymi które służyły do skręcania wagonami w poprzeczne ulice (dzięki czemu zmiana kierunku jazdy nie wymagała zajęcia torowiskami znacznej powierzchni niewielkiej wyspy).

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Podwale Przedmiejskie – ważna ulica w dzielnicy Śródmieście w Gdańsku, leżąca w ciągu drogi krajowej nr 7, będąca początkiem trasy wylotowej w kierunku Warszawy. Ulica wyznacza granicę między Głównym Miastem a Starym Przedmieściem, następnie przecina Wyspę Spichrzów i Dolne Miasto. Czasami zaliczana do trasy W-Z.

W 1945 wyspa została prawie całkowicie zniszczona przez wkraczającą do miasta Armię Czerwoną. Najważniejszym ocalałym zabytkiem są Stągwie Mleczne (Brama Stągiewna), powstałe w latach 1517-1519, które zostały podczas ostrzału miasta w dużej części zburzone i spalone. Do dnia dzisiejszego odbudowano tylko kilkanaście budynków nad Motławą. Powstał też kwartał nowych budynków w stylu istniejących tam przed wojną zabytkowych kamienic przy ul. Stągiewnej, w środkowej części wyspy.

Polnord Spółka Akcyjna – polskie przedsiębiorstwo deweloperskie z siedzibą w Gdyni, notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Działa głównie w Warszawie, Trójmieście i Szczecinie, a także innych dużych miastach Polski. Jest członkiem-założycielem Polskiego Związku Firm Deweloperskich, który za cel stawia sobie promowanie kodeksu dobrych praktyk w relacji klient – deweloper.
Opływ Motławy - dawna fosa i ramię ujściowe Motławy opływające od południowego wschodu bastiony fortyfikacji gdańskiego Dolnego Miasta będące częścią potężnego systemu obwarowań Gdańska. Teren Opływu Motławy został po latach zaniedbań poddany rekultywacji i rewitalizacji. Wzdłuż fosy, na wałach i bastionach, powstały chodniki i ścieżki rowerowe przeobrażając tereny poforteczne w swoisty miejski park rekreacji. Fortyfikacje uległy częściowej dewastacji i rozbiórce (okolice stadionu "GKS Wybrzeże" i infrastruktura dworcowa nieistniejącej już wąskotorowej Gdańskiej Kolei Dojazdowej). Opływ Motławy znajduje swoje ujście do Martwej Wisły na wysokości Gęsiej Karczmy w miejscu dawnej przeprawy drogowej nieopodal dzisiejszego mostu Siennickiego.

Pozostałości torowisk na wyspie

Ul. Chmielna - główna ulica na wyspie, po prawej spichlerz Błękitny Baranek

Brama Stągiewna

Północna część wyspy znajduje się w niemal całkowicie niezmienionej formie od 1945. Istnieją tam jedynie niezagospodarowane ruiny i resztki bardzo gęstej i zwartej, przedwojennej zabudowy. W 2007 miasto Gdańsk rozpisało konkurs na wybór inwestora.

Powódź – przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach wodnych, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu - dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi ma istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna.
Ulica Chmielna (niem. Hopfengasse) – ulica biegnąca w całości na Wyspie Spichrzów. Bierze początek na mostku przy ulicy Toruńskiej, w środku biegu zostaje przecięta przez Podwale Przedmiejskie. Kończy się w zrujnowanej części Wyspy Spichrzów, przechodząc w krótką (ok. 50 m) ulicę Pożarniczą.

31 grudnia 2009 miasto Gdańsk podpisało umowę z firmą Polnord SA na zabudowę Wyspy Spichrzów. Na jej mocy Gdańsk i Polnord SA utworzą spółkę celową, która ma zabudować 2,6-hektarową działkę na północnym cyplu wyspy. W nowej spółce Gdańsk obejmie 49 proc. udziałów, wnosząc do niej aportem grunty na wyspie, wycenione na 59 mln zł. Polnord SA obejmie 51 proc. udziałów w spółce, a jego zadaniem będzie zdobycie finansowania i zabudowa tego terenu.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
Spichlerz (czasem: śpichlerz, spichrz, elewator zbożowy) - budynek przeznaczony do przechowywania materiałów sypkich, głównie ziarna zbóż. W miastach przeważnie murowany, wielokondygnacyjny magazyn z windą do transportu zboża. Zachowane spichlerze często posiadają ciekawie rozwiązaną elewację ozdobioną charakterystycznymi dla danej epoki detalami architektonicznymi. Znane zabytkowe spichlerze znajdują się m.in. w:

W południowej części wyspy, przez którą przebiega Podwale Przedmiejskie wraz z linią tramwajową, trwa i jest zaplanowana realizacja kilku inwestycji. Ta część wyspy rozwija się, ponieważ jest zabudowywana jako prywatne przedsięwzięcia.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)