Wyspy Chatham - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 43°55′11.4″S 176°27′42.7″W / -43.919833, -176.461861

Flaga Wysp Chatham (lokalna)

Wyspy Chatham (ang. Chatham Islands, moriori Rekohu, maor. Wharekauri) - archipelag położony niemal 800 km na wschód od Christchurch w Nowej Zelandii. Składa się z około 10 wysp, z czego dwie największe Chatham i Pitt są zamieszkane. Łącznie wyspy zajmują powierzchnię 966 km², a ich ludność to 609 mieszkańców (2006). Większość stanowi ludność pochodzenia europejskiego, ok. 30% ludności to tubylcy - Maorysi i lud Moriori. Główna osada Wysp Chathama to Waitangi, zamieszkuje ją około 200 osób.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Administracyjnie Wyspy Chatham od 1842 r. należą do Nowej Zelandii.

Geografia

Ten niewielki archipelag składa się z dwóch zamieszkanych wysp, Chatham i Pitt. Pozostałe małe wysepki mają statut rezerwatów i są w większości niedostępne dla mieszkańców wysp głównych i turystów.

Nazwy poszczególnych wysp podane zostały kolejno w językach moriori, angielskim i maoryskim:

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).
Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.

Rekohu / Chatham Island / Wharekauri

Rangiaotea / Pitt Island / Rangiauria

Rangatira / South East Island / Rangatira

Nieznana /The Fort / Mangere

Nieznana / Little Mangere / Tapuenuku

Motuhope / Star Keys /Motuhope

Rangitatahi / The Sisters / Rangitatahi - około 16 km na północ od Przylądka Pattison na Wyspie Chatham

Motuhara / Forty-Fours / Nieznana - około 50 km na wschód od Wyspy Chatham.

Niektóre z wysp, w przeszłości ogołocone z lasów dla celów rolniczych, obecnie stanowią rezerwaty unikalnej flory i fauny archipelagu.

Flora (z łac. Flora – rzymska bogini kwiatów) – wykaz gatunków roślin występujących na określonym obszarze, zwykle bez gatunków uprawianych (np. flora roślin naczyniowych Polski). Zakres flory może być ograniczany do określonego biotopu (np. flora górska) lub określonej formacji roślinnej (np. flora lasu deszczowego). Ogół gatunków występujących w określonym obszarze i czasie geologicznym zachowanych w postaci skamieniałości roślinnych to flora kopalna (np. flora trzeciorzędu).
Plemię - grupa spokrewnionych rodów zamieszkujących jeden obszar i połączona wspólnymi związkami ekonomicznymi. Plemię ma świadomość bliskiego pokrewieństwa, posługuje się tym samym dialektem i jest połączone wyznawaniem tego samego kultu religijnego. Definicja "krewniacza" plemienia może być też, w niektórych przypadkach (np. plemiona słowiańskie), zastąpiona definicją terytorialną. Wg tej definicji plemię to lokalna wspólnota osadnicza złożona z kilku lub kilkunastu mniejszych wspólnot terytorialnych (np. w Polsce tą mniejszą wspólnotą było opole).

Międzynarodowa linia zmiany daty przebiega na wschód od Chatham, mimo że wyspy leżą na wschód od południka 180°. W rezultacie Wyspy Chatham mają swoją własną strefę czasową, 45 minut wcześniejszą od czasu Nowej Zelandii. Wyspy Chatham stanowią punkt antypodowy dla francuskiego departamentu Hérault w regionie Langwedocja-Roussillon.

Linia zmiany daty – umowna linia na mapie stref czasowych, przebiegająca głównie wzdłuż południka 180 stopni (występują niewielkie odchylenia w przypadku miejsc zamieszkanych przez ludzi), przy której przekraczaniu zmienia się datę. Przesunięcia tej linii od południka 180 stopni występują w przypadku Aleutów (zachód) oraz Półwyspu Czukockiego, Kiribati, wysp Tonga, Fidżi, Kermadec.
Antypody (z gr. αντίποδες (antipodes) - naprzeciw stopy) – punkt na powierzchni Ziemi, który w stosunku do określonego punktu jest położony dokładnie po drugiej stronie naszej planety, tj. na drugim końcu jej średnicy. Potocznie termin ten używany jest w szerszym znaczeniu i używany jest w stosunku do wszystkich obszarów na półkuli południowej.

Ekologia

Większość obszaru obu wysp głównych pokrywają pastwiska i wrzosowiska, jednakże istnieje nieco obszarów zalesionych. Wyspy są pagórkowate, Pitt bardziej niż Chatham, aczkolwiek najwyższy punkt archipelagu (299 m n.p.m.) znajduje się na płaskowyżu w najbardziej na południe wysuniętym punkcie wyspy głównej. Wyspę główną zajmuje wiele jezior i lagun, przy czym największą jest Whanga Lagoon. Największymi jeziorami Chatham są Huro i Rangitahi. Na Rekohu znajduje się kilka strumieni, z największymi Te Awainanga i Tuku.

Endemit - takson (najczęściej gatunek) unikalny dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, nigdzie indziej nie występujący naturalnie.
Polinezja (z gr. πολύς polys „liczny” + νῆσος nesos „wyspa”) – wschodnia część Oceanii, położona w środkowej części Oceanu Spokojnego, po obu stronach równika i po obu stronach linii zmiany daty. Wyspy Polinezji są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego. Klimat wysp jest gorący i wilgotny; porasta je bujna roślinność międzyzwrotnikowa.

Wyspy są siedliskiem kilku endemicznych gatunków ptaków. Najbardziej znanymi są Petrel Szary i Skalinek chathamski, oba zagrożone wyginięciem przed objęciem ochroną gatunkową. Innymi endemicznymi gatunkami fauny są Ostrygojad chathamski, Parea (gołąb chathamski), papuga Forbesa, bekas chathamski i Shore Plover. We florze występuje aż 47 gatunków endemicznych roślin (m.in. Myosotidium hortensia z rodziny ogórecznikowatych.

Język maori, maoryski, maoryjski – język, którym posługują się Maorysi, rdzenna ludność Nowej Zelandii. Jeden z trzech języków urzędowych tego państwa (pozostałe to język angielski i nowozelandzki język migowy). Posługuje się nim obecnie około 165 tys. osób. Na ponad 500 tysięcy Maorysów jedynie kilkanaście procent potrafi posługiwać się tym językiem.
Archipelag (z gr. Ἀρχιπέλαγος Archipelagos - nazwa prowincji bizantyjskiej obejmującej główne wyspy Morza Egejskiego) - grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp - archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem obok siebie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)