Wyspy Salomona - archipelag - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy archipelagu. Zapoznaj się również z: państwo Wyspy Salomona.

Wyspy Salomona (ang. Solomon Islands) – archipelag w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Ciągnie się z północnego zachodu na południowy wschód na długości ok. 1100 km przy szerokości sięgającej 600 km. Łączna powierzchnia wysp wynosi ok. 40 tys. km². Główne wyspy archipelagu to:

Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea) – państwo w . Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.

Buka – należąca do Papui-Nowej Gwinei wyspa na Oceanie Spokojnym, w archipelagu Wysp Salomona. Wyspa znajduje się na północny zachód od wyspy Bougainville, od której jest odzielona wąską cieśniną Buka. W 1885 roku wyspa znalazła się pod protektoriatem Niemiec, w 1914 roku została zajęta przez Australię, która uzyskała mandat Ligi Narodów w 1920 roku. Podczas II wojny światowej okupowana przez Japonię w latach 1942-1945. Obecnie występują tu silne tendencje separatystyczne, zmierzające do oderwania wyspy od Papui-Nowej Gwinei i ustanowienia niepodległego państwa wraz z sąsiednią wyspą Bougainville.

Archipelag Wysp Salomona (w centralnej i prawej części mapki; bez wysp Santa Cruz, które powinny znajdować się dalej na wschód)

prowincja Choiseul

Choiseul – pow. 2971 km²; dł. 144 km; szer. 23 km; Mount Maetambe 1067 m n.p.m.; 20 tys. mieszk. (1999); gęst. 6,73 os./1 km²; 7°00′S 156°58′E / -7, 156.967

Taro – pow. 0,395 km²; dł. 940 m; szer. 420 m; wys. 25 m n.p.m.; 507 mieszk.; gęst. 1283,5 os/1 km²; 6°42′41″S 156°23′47″E / -6.71139, 156.39639

Vaghena – 320 mieszk.; 6°41′S 156°36′E / -6.683, 156.6

Cyprian Bridge Island – niezamieszkana; 6°51′S 156°11′E / -6.85, 156.183

Nuatambu – niezamieszkana; 7°08′S 157°10′E / -7.133, 157.167

Rob Roy – niezamieszkana; 7°25′S 157°35′E / -7.417, 157.583

Makira (dawniej San Cristobal)

Archipelag podzielony jest pomiędzy dwa państwa: Papuę-Nową Gwineę i Wyspy Salomona. Największa wyspa w części północno-zachodniej archipelagu, Bougainville i szereg mniejszych wysp w jej otoczeniu należą do Papui-Nowej Gwinei. Osiem innych większych wysp wraz z setkami mniejszych wysepek i atoli koralowych wchodzi w skład Wysp Salomona, które uzyskały niepodległość 7 lipca 1978 r.

Choiseul – wyspa (2 971 km²) w archipelagu Wysp Salomona. Należy do państwa Wyspy Salomona; leży w tamtejszej prowincji Choiseul. Powierzchnia wyspy wynosi 2971 km². Liczba mieszkańców: ok. 20 tys.

Nowa Gwinea Niemiecka (niem. Deutsch-Neuguinea) – niemiecki protektorat istniejący w latach 1884-1914, który obejmował północno-wschodnią część wyspy Nowa Gwinea oraz szereg mniejszych wysp Oceanu Spokojnego. Zajmowała łączną powierzchnię 242 476 km², a zamieszkiwało ją 478,8 tys. osób (1912).

Historia

Wyspy zostały odkryte w 1568 przez hiszpańskiego żeglarza A. Mendanię de Neyra, który poszukiwał Ofiru – mitycznej krainy złota króla Salomona. Blisko trzydzieści lat później, w 1595 r. Mandania wypłynął z kolejną ekspedycją, jednak nie potrafił już odnaleźć "ziemi Salomona". Archipelag na blisko dwa wieki zniknął z oczu Europejczyków. Dopiero w 1768 r. ujrzał je ponownie w trakcie swej podróży dookoła świata Francuz Louis Antoine de Bougainville. Przepłynął on swymi statkami pomiędzy dwoma wyspami, z których mniejszą (wschodnią) nazwał Choiseul (od nazwiska ówczesnego ministra spraw zagranicznych Francji, Étienne-François de Choiseul). Większą (zachodnią) wyspę nazwano później Bougainville.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Santa Isabel to wyspa na południowym Pacyfiku, należy do państwa Wysp Salomona. Jest najdłuższą wyspą archipelagu Wysp Salomona i największą w prowincji Isabel (3780 km²). W 1991 roku ludność wyspy liczyła 16500 osób.

W drugiej połowie XIX w. na wyspy zaczęli napływać osadnicy z Europy. Zaczęły się tu ścierać interesy największej potęgi kolonialnej tych czasów, Wielkiej Brytanii i łakomie poszukujących "niezajętych" jeszcze terenów Niemiec. W 1886 r. oba państwa uzgodniły między sobą sposób podziału wysp leżących na wschód od Nowej Gwinei. Archipelag Bismarcka oraz północną część Wysp Salomona (wyspy Bougainville, Choiseul i Santa Isabel) otrzymały Niemcy, natomiast z południowej części tego drugiego archipelagu utworzono Brytyjski Protektorat Wysp Salomona (1893). Po kilku latach konflikt pojawił się na nowo: w roku 1899, przy nowym podziale, wyspy Choiseul i Santa Isabel przeszły pod protektorat brytyjski, Niemcy natomiast otrzymały w zamian Samoa Zachodnie. Pozostałe w rękach Niemiec wyspy Bougainville i Buka weszły w skład niemieckiego protektoratu Nowej Gwinei Niemieckiej, obecnie stanowią część Papui-Nowej Gwinei.

Wyspy Salomona (Solomon Islands) – państwo wyspiarskie w południowo-wschodniej Oceanii, na wschód od Nowej Gwinei. Wchodzi w skład brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Państwo Wysp Salomona obejmuje wschodnią część archipelagu o tej samej nazwie. Należą do niego atole Rennel i Ontong Java oraz wyspy Santa Cruz, Duff, Reef i.in.

Archipelag Bismarcka – grupa wysp w zachodniej części Oceanu Spokojnego, w Melanezji, na północny wschód od Nowej Gwinei, od której oddziela ją Morze Nowogwinejskie i Morze Salomona. Największe wyspy to: Nowa Brytania i Nowa Irlandia, oprócz tego ważniejszymi są Wyspy Admiralicji, Nowy Hanower i Mussau. Wyspy są górzyste, najwyższy szczyt sięga 2438 m n.p.m.; znajduje się tu również kilka wulkanów (m.in. Ulawan – 2334 m n.p.m. na Nowej Brytanii).

Przypisy

Balázs Dénes: Bougainville – wyspa miedzi, w: "Poznaj Świat" nr 2 (291), Rok XXV, luty 1977, s. 3-9