Wzajemna zrozumiałość języków - Polski Serwis Naukowy

Wzajemna zrozumiałość języków (ang. mutual intelligibility) – pojęcie z zakresu językoznawstwa oznaczające taką bliskość różnych języków, że mówiący nimi mogą się porozumieć bez dodatkowej nauki ani żadnego dodatkowego wysiłku. Jest to jedno z kryterium do oceny odrębności języka lub uznania go za dialekt. Wzajemne zrozumienie może być asymetryczne, kiedy reprezentant jednego z języków rozumie partnera bardziej niż drugi. Wzajemna zrozumiałość posiada również kryterium czasowe, wraz z rozwojem języki oddalają się do siebie lub przybliżają, np. duński i norweski przestały być wzajemnie zrozumiałe już na początku XIX w.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

Fonem – najmniejsza jednostka mowy rozróżnialna dla użytkowników danego języka. Może mieć kilka reprezentacji dźwiękowych (alofonów) występujących w różnych kontekstach lub też zamiennie.

Kryteria wzajemnej zrozumiałości

Języki skandynawskie. Na obszarach zaznaczonych na niebiesko współczynnik wzajemnej zrozumiałości wynosi powyżej 50 procent

Wzajemna zrozumiałość języków może odbywać się na różnych poziomach, od najprostszych elementów bez samodzielnego znaczenia, takich jak fonemy lub dźwięki, elementów posiadających znaczenie, np. morfemy i słowa, aż po poziom zdań i tekstów ciągłych. Miarą zrozumiałości jest współczynnik procentowy jednostek zrozumiałych do wszystkich prezentowanych, w skali od zera do stu. Testy wzajemnej zrozumiałości dzieli się na testy funkcjonalne (badające zrozumienie) oraz testy oceny/opinii (badające odczucia).

Morfem to najmniejsza grupa fonemów, która niesie ze sobą określone znaczenie i której nie można podzielić na mniejsze jednostki znaczeniowe. Jest elementarną jednostką morfologii, jednym z uniwersaliów językowych.

Języki skandynawskie (języki nordyckie, nordyjskie, północnogermańskie) - północna grupa języków germańskich, którymi posługuje się blisko 18 mln mówiących, zamieszkujących Europę Północną, konkretnie takie kraje jak: Szwecja, Dania, Norwegia, Islandia oraz Wyspy Owcze.

Różnice a wzajemne zrozumienie

Badacze języków skandynawskich wskazują, że mimo istnienia niekiedy dużych różnic morfologicznych i składniowych miedzy tymi językami, nie mają one większego wpływu na wzajemne zrozumienie. Bierze się to stąd, że obok istnienia czynników przeszkadzających w zrozumieniu inne wpływają na jego poprawę. I tak w przypadku języków norweskiego i duńskiego czynnikiem negatywnym jest wymowa, czynnikiem pozytywnym - podobieństwa słownikowe. Dla odmiany w przypadku języków szwedzkiego i norweskiego czynnikiem hamującym zrozumienie są różnice leksykalne, ułatwiającym zaś - podobieństwa fonetyczne. W przypadku języków szwedzkiego i duńskiego wszystkie wymienione wyżej czynniki utrudniają zrozumienie.

Norweski konflikt językowy (nor. målstriden, språkstriden lub sprogstriden) – długotrwały i wciąż istniejący konflikt związany z występowaniem dwóch standardów literackich języka norweskiego: bokmål i nynorsk. Od XVI do roku 1814 językiem urzędowym na terenie Norwegii był duński, co wynikało bezpośrednio z duńskiego panowania na terytorium Norwegii. W rezultacie język norweski nie rozwijał się w sposób skoordynowany i stał się przedmiotem walki różnych frakcji domagających się wpływów własnych dialektów i odmian. Konflikty występowały w dziedzinie ortografii, standardyzacji, a także polityki, kultury i literatury.

Przypisy

↑ Charlotte Gooskens: The Contribution of Linguistic Factors to the Intelligibility of Closely Related Languages (ang.). [dostęp 2011-10-30].
What is Mutual Intelligibility and Who Has It?. [dostęp 2011-10-30].
↑ C. Tang: Mutual Intelligibility of Chinese dialects. [dostęp 2011-10-30].
Stephen Barbour,Cathie Carmichael: Language and nationalism in Europe (ang.). [dostęp 2011-10-30].

Zobacz też

Norweski konflikt językowy

Koine (językoznawstwo)

Dialekt