Wzgórza Strzelińskie - Polski Serwis Naukowy

Wzgórza Strzelińskie, krajobraz w okolicy miejscowości Dobroszów

Wzgórza Strzelińskie – małe pasmo górskie leżące na Przedgórzu Sudeckim. Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym (wg Kondrackiego i Walczaka) jest to mikroregion należący do mezoregionu Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie.

Arboretum w Wojsławicach – ogród dendrologiczny na terenie Wojsławic (przysiółek Niemczy) w woj. dolnośląskim. Od 1988 filia Ogrodu Botanicznego we Wrocławiu. Znane z bogatego zbioru rododendronów i rzadkich drzew iglastych.

Glina – pod kątem genezy, jest to ilasta skała osadowa, powstała najczęściej w okresie czwartorzędu w wyniku nagromadzenia osadów morenowych (skały ilaste starsze niż czwartorzędowe nazywane są najczęściej iłami). Jest to zatem skała złożona z minerałów ilastych, kwarcu, skaleni, substancji koloidalnych, może zawierać okruchy innych skał oraz substancje organiczne (humus, korzenie, bituminy).

Pasmo jest niewysokie, wysokość względna 180-220 metrów, kulminacja sięga 393 m n.p.m., jednak ze względu na stromo opadające zbocza nabrało charakteru pasma górskiego. Pasmo jest rozciągnięte południkowo, od zachodu ogranicza je dolina rzeki Oławy, od wschodu dolina Krynki. Zasadniczy grzbiet bierze początek na przedmieściu Strzelina, a kończy się koło Ziębic. Wzgórza ciągną się dalej na południe i pd-wsch. od Ziębic, ale nie mają już wyraźnej struktury.

Mikroregion to mały obszar wydzielony z większego terenu (regionu lub makroregionu) ze względu na występujące specyficzne warunki geograficzne, przyrodnicze, społeczno-kulturowe lub gospodarcze.

Plejstocen – epoka, która wraz z holocenem stanowi okres czwartorzędu, który jest formalnie trzecim okresem w erze kenozoicznej. Trwał od 2,588 mln lat temu (obejmując piętro gelas, dawniej zaliczane do pliocenu) do początku holocenu 11700 lat temu (przed rokiem 2000). Plejstocen nieformalnie nazywany jest też epoką lodowcową, lub epoką lodową, w której olbrzymie lodowce kontynentalne (lądolody) pokryły wielką część Europy, łącznie z Polską, a także inne obszary strefy umiarkowanej, a więc zachodnią Syberię, Amerykę Północną, Grenlandię, Tybet, Ziemię Ognistą, Argentynę, Tasmanię.

Najwyższe szczyty Wzgórz Strzelińskich: Gromnik (393 m n.p.m.), Kalinka (386 m n.p.m.), Nowoleska Kopa (383 m n.p.m.) leżą w połowie grzbietu. Rozdziela je siodło, w obrębie którego rozłożyły się trzy miejscowości Dobroszów, Krasiewice i Romanów. Pozostała część grzbietu i zbocza są gęsto zalesione. Tereny leżące u podnóża wzniesień i sąsiadujące doliny Krynki i Oławy były już od średniowiecza gęsto zaludnione i intensywnie wykorzystywane gospodarczo.

Granodioryt to kwaśna skała magmowa typu głębinowego o strukturze drobnokrystalicznej lub średniokrystalicznej i barwie szarej. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF granodioryt zajmuje pole 4.

Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

Pod względem geologicznym Wzgórza Strzelińskie należą do bloku przedsudeckiego. Zbudowane są ze staropaleozoicznych skał metamorficznych – gnejsów, łupków łyszczykowych, kwarcytów, łupków kwarcowych, amfibolitów, marmurów, poprzecinanych licznymi żyłami karbońskich i permskich kwaśnych skał magmowych, tzw. granitów (granity, granodioryty, tonality), a także trzeciorzędowymi bazaltami. Częściowo przykrywają je skały osadowe, wieku mioceńskiego (iły) i plejstoceńskiego (gliny, lessy). Na terenie Wzgórz znajdują się czynne oraz liczne opuszczone kamieniołomy świadczące o górniczej przeszłości. Niektóre z nich zalane są wodą.

Miocen – najstarsza epoka neogenu. Epoka wielkich przemian geologicznych skorupy ziemskiej. Wypiętrzenie nowych łańcuchów górskich zmieniło cyrkulację powietrza w atmosferze i wód w morzach. Trwał od 23,03 mln do 5,332 mln lat temu.

Wysokość względna – wysokość jakiegoś punktu względem punktu odniesienia innego niż poziom morza. Mówiąc o wysokości względnej, najczęściej ma się na myśli wysokość szczytów górskich w stosunku do den dolinnych. Stanowi ona podstawę rozróżnienia dwóch wielkich form terenu: wyżyn i gór (ok. 600 m na 4 km).

Pozostały liczne pamiątki w postaci dworów, folwarków, zamków, kościołów, nieczynne wyrobiska, wapienniki. Są one obecnie atrakcjami turystycznymi. Do największych należy klasztor cystersów w Henrykowie, Arboretum w Wojsławicach, Strzelin i Ziębice (ze średniowiecznymi układami urbanistycznymi), zamek na wodzie w Witostowicach, zameczki w Przewornie i Siedmiosławicach, ruiny zamku na Gromniku, kościoły o średniowiecznym rodowodzie: Biały Kościół, Jegłowa, barokowe w Siedmiosławicach, Dobroszowie, krzyże pokutne i in. Występują tu granit wydobywany w kamieniołomach strzelińskich, łupki kwarcytowe i kryształ górski w Jegłowej oraz liczne minerały magmowe i metamorficzne.

Minerał (fr. minéral, od celt. mina – kopalnia) – pierwiastek lub związek chemiczny będący normalnie ciałem krystalicznym, którego struktura ukształtowała się w wyniku procesów geologicznych. Do minerałów zalicza się także:

Blok przedsudecki - jednostka geologiczna w południowo-zachodniej Polsce. Od południa graniczy z Sudetami linią uskoku sudeckiego brzeżnego; od północy z monokliną przedsudecką i monokliną śląsko-krakowską linią uskoku środkowej Odry; od zachodu graniczy z perykliną Żar; od wschodu ze strefą śląsko-morawską. Zbudowany ze skał metamorficznych i magmowych. Przykryty częściowo skałami osadowymi wieku od permu do plejstocenu, których miąższość rośnie ku północy.

Zalesione wzgórza są doskonałym terenem do uprawiania turystyki rowerowej, pieszej i narciarskiej oraz narciarstwa biegowego. Przebiega tu kilka szlaków pieszych. Największymi węzłami są Gromnik oraz Skrzyżowanie pod Dębami. Bazą wypadową jest Biały Kościół, gdzie nad zalewem znajduje się ośrodek wypoczynkowy, uzupełniony kilkoma gospodarstwami agroturystycznymi w okolicy. Obszar jest dobrze skomunikowany z Wrocławiem poprzez linię kolejową Wrocław – Praga (stacje znajdują się w Strzelinie, Białym Kościele, Henrykowie i Ziębicach).

Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Witostowice (niem.: Schönjohnsdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Ziębice, u stóp Wzgórz Strzelińskich.

Linki zewnętrzne

Schemat szlaków turystycznych Wzgórz Strzelińskich