XO-3 b - Polski Serwis Naukowy

XO-3 b – ciało niebieskie orbitujące wokół gwiazdy XO-3 (GSC 03727-01064) znajdującej się w gwiazdozbiorze Żyrafy i oddalonej o 260 ± 23 parseków od Ziemi, o nietypowych właściwościach. Jego odkrycie ogłoszono 30 maja 2007, a został odnaleziona w ramach amerykańskiego projektu XO współfinansowanego przez NASA i Space Telescope Science Institute.

Masa Jowisza – jednostka masy równa masie Jowisza (1,8986 × 1027 kg, 317,83 mas Ziemi; 1 masa Ziemi wynosi 0,00315 mas Jowisza). Jednostka ta jest używana do mierzenia mas gazowych olbrzymów, a najczęściej planet pozasłonecznych. Symbol masy Jowisza to MJ.

Efekt Rossitera–McLauglina (efekt RM) - zjawisko astronomiczne, obserwowane dla gwiazd zmiennych zaćmieniowych i niektórych układów planetarnych, polegające na zmianie przesunięcia ku czerwieni widma gwiazdy podczas tranzytu ciemniejszego składnika. Efekt ten odkryli w 1924 roku R. A. Rossiter, podczas obserwacji gwiazdy Beta Lyrae i D. B. McLaughlin, badający Algola.

Odkrycie

Obiekt XO-3 b został odkryty w ramach przedsięwzięcia XO zrzeszającego profesjonalnych i amatorskich astronomów. Do poszukiwania planet pozasłonecznych używają oni taniego teleskopu zbudowanego z powszechnie dostępnych części, jego głównymi elementami są dwa teleobiektywy o ogniskowej 200 mm, punkt obserwacyjny położony jest na szczycie hawajskiej góry Haleakalā. Obiekt odkryty został metodą tranzytową. Oficjalne ogłoszenie odkrycia miało miejsce 30 maja 2007 na spotkaniu American Astronomical Society w Honolulu

Półoś wielka - jest to połowa większej osi elipsy. Elipsa ma dwie osie symetrii, a każda z nich składa się z dwóch półosi. Na dłuższej osi elipsy znajdują się dwa tak zwane ogniska. Analogiczne półoś mała definiowana jest jako połowa mniejszej osi elipsy.

Okres orbitalny – czas, jaki jest potrzebny ciału (znajdującemu się na orbicie wokół innego ciała) na pokonanie drogi wzdłuż orbity i powrót do tego samego miejsca. Na przykład, dla Ziemi okres orbitalny wynosi rok. Okresy obiegu planet wokół Słońca można wyliczyć z trzeciego prawa Keplera.

Charakterystyka

Masa XO-3 b wynosi ok. 11,8 MJ, a promień 1,2 RJ. Ciało to może być bardzo masywną planetą lub małym brązowym karłem; masa tego obiektu znajduje się blisko dolnej granicy powstawania brązowych karłów.

Orbita

Niespotykana inklinacja orbity XO-3 b

Okres orbitalny XO-3 b wynosi ok. 3,19 dnia, półoś wielka 0,045 j.a., a ekscentryczność orbity 0,26. Wysoka ekscentryczność orbity jest zaskakująca, biorąc pod uwagę masę obiektu i bliskość orbity do gwiazdy XO-3; w przypadku tego typu obiektów oczekuje się zazwyczaj orbit kołowych.

Promień Jowisza (RJ) – pozaukładowa jednostka miary używana w astronomii do określania rozmiarów planet pozasłonecznych odpowiadająca promieniowi Jowisza. Promień Jowisza na równiku wynosi ok. 71 492 km.

Brązowy karzeł – obiekt gwiazdopodobny o masie zbyt małej (poniżej 8% masy Słońca - 80 mas Jowisza), by mogły zachodzić w nim reakcje przemiany wodoru w hel, które są głównym źródłem energii gwiazd ciągu głównego. Od gazowych planet odróżnia je to, że są zdolne do syntezy deuteru przynajmniej na początku istnienia[1] i często występują samotnie w przestrzeni. Pierwszego brązowego karła zaobserwowano w 1995 roku. Określa się je czasem (potocznie) mianem niewypałów, nieudanych gwiazd bądź superplanet.

Szczególnie nietypowe jest duże nachylenie orbity do równika gwiazdy, wynoszące 70 ± 15°, co zostało zmierzone dzięki efektowi Rossitera-McLaughlina. Płaszczyzny orbit odkrywanych planet (łącznie z planetami Układu Słonecznego) z reguły zbliżone są do płaszczyzny równika gwiazd macierzystych, wiąże się to z przyjętym modelem powstawania planet. Wysoka ekscentryczność orbity XO-3 b oznacza, że obiekt ten powstał w inny sposób, albo że jego orbita została zmieniona w wyniku kolizji z innym masywnym obiektem, przeciwko czemu jednak świadczy brak "grawitacyjnego chybotania" orbity planety.

Planeta pozasłoneczna, egzoplaneta (gr. exo: poza, na zewnątrz) – planeta znajdująca się w pozasłonecznym układzie planetarnym, czyli układzie wokół gwiazdy (lub gwiazd) innej niż Słońce.

Powstawanie planet jest procesem ściśle związanym z formowaniem się gwiazd z międzygwiazdowych obłoków gazowo-pyłowych. Proces ten rozpoczyna się, gdy wytrącony ze stanu bliskiego równowagi pomiędzy ciśnieniem a siłą własnej grawitacji obłok materii międzygwiazdowej zaczyna zapadać się, tworząc protogwiazdę. Zapadający się obłok na ogół dysponuje pewnym momentem pędu, który, choć przy początkowych rozmiarach obłoku (rzędu 0,1 parseka) nie jest istotny, to podlega zachowaniu, wskutek czego wewnętrzne partie zaczynają okrążać protogwiazdę, tworząc wokół niej dysk akrecyjny będący dyskiem protoplanetarnym. Liczne procesy fizyczne pozwalają na transport momentu pędu w dysku protoplanetarnym, co w połączeniu z utratą energii (np. poprzez promieniowanie) sprawia, że znaczna część materii w końcu osiada na protogwieździe, a tylko kilka procent tworzy dysk, gromadząc przeważającą większość dostępnego momentu pędu. Współcześnie w Układzie Słonecznym aż 98% momentu pędu jest związane z ruchem obiegowym planet wokół Słońca, które gromadzi około 99,9% masy Układu. Etap formowania się dysku protoplanetarnego w przypadku Układu Słonecznego trwał około miliona lat.

Przypisy

↑ Christopher M. Johns-Krull et al.: XO-3b: A Massive Planet in an Eccentric Orbit Transiting an F5V Star (ang.). 2007-12-27. [dostęp 2008-09-23].
↑ B.J. Almond: XO-3b: Supersized planet or oasis in the 'brown dwarf desert'? (ang.). 30 maja 2007. [dostęp 23 września 2008].
XO Project – Equipment (ang.). 2005-03-17. [dostęp 2008-09-23].
Jeanna Bryner: Oddball Planet Puzzles Astronomers (ang.). 2007-05-30. [dostęp 2008-09-23].
↑ Devin Powell: Planet's strange orbit points to planetary billiards (ang.). 2008-09-22. [dostęp 2008-09-23].

Linki zewnętrzne

Planet: XO-3 b. Encyklopedia pozasłonecznych układów planetarnych, 2011-02-09. [dostęp 2012-02-03].