Xuanzang - Polski Serwis Naukowy

Xuanzang (ur. ok. 602, zm. 664) – chiński mnich buddyjski i podróżnik.

W 627 opuścił Chiny i udał się w podróż do Azji Środkowej, celem pogłębienia wiedzy o buddyzmie. Jako pierwszy w historii podróżnik przeszedł przez Pamir do Badachszanu. Przekraczając Hindukusz dotarł go Gandhary. W Indiach został gościnnie przyjęty na dworze królewskim w Kaszmirze.

Hindukusz (paszto: هندوکش; lub Hindu Kūh = هندوکوه i Kūh-e Hind = کوه هند) – pasmo górskie w środkowej części Azji mieszczące się w północno-zachodnim Pakistanie oraz centralnym i wschodnim Afganistanie. Hindukusz graniczy z górami Safed Koh na zachodzie, natomiast od wschodu – z wyżyną Pamiru, górami Karakorum oraz z Himalajami.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Xuanzang spędził w Indiach 15 lat, podczas których korzystając z mecenatu króla Harszy pielgrzymował po buddyjskich klasztorach, pobierając w nich nauki. W 633 roku płynąc wzdłuż Gangesu dotarł do Magadhy, gdzie odwiedził wszystkie miejsca związane z biografią Buddy. Wiele lat spędził w słynnej Nalandzie, gdzie uczył się sanskrytu i studiował filozofię buddyjską.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

W 645 roku Xuanzang powrócił do Chin, przywożąc ze sobą 520 skrzyń zawierających 657 buddyjskich ksiąg, które następnie wraz z uczniami przetłumaczył z sanskrytu na chiński. Sporządził także relację ze swojej podróży, Zapiski z podróży po krajach zachodnich za panowania dynastii Tang (大唐西域記, Dà Táng Xīyù Jì). Zawarł w niej obszerne opisy krajów Azji Środkowej, Afganistanu, Indii, Pakistanu, Nepalu i Cejlonu, omawiając ich historię, geografię oraz zwyczaje mieszkańców.

Badachszan (pers.: بدخشان) – jedna z 34 prowincji (wilajet) w Afganistanie. Zamieszkana jest głównie przez Tadżyków, oraz przez mniejszość kirgiską i uzbecką. Obszar ten był dawniej miejscem postoju na Jedwabnym Szlaku, a latach 1657-1873 istniał tu chanat zamieszkany przez Uzbeków.

Pamir (chiń.: 帕米尔高原; urdu: سلسلہ کوہ پامیر; tadżycki: Кӯҳҳои Помир; perski: پامیر کوهستان; ujgrusrki: پامىر ئېگىزلىكى) - rozległe i wysokie pasmo górskie w Azji Środkowej. Stykają się tu najwyższe pasma górskie świata: Himalaje, Tienszan, Karakorum, Kunlun, Hindukusz i Ałaj. Przeważająca część Pamiru leży w Tadżykistanie, skrajne części - w Kirgistanie, Afganistanie i Pakistanie. Najwyższym szczytem Pamiru jest Szczyt Ismaila Samaniego, który osiąga wysokość 7495 m. Leży w Tadżykistanie, w latach 1932-1962 nosił nazwę Pik Stalina, a w latach 1962-1998 Pik Komunizmu.

Podróże Xuanzanga stały się inspiracją dla XVI-wiecznej powieści Podróż na Zachód Wu Cheng'ena.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Xuanzang

Bibliografia

Encyklopedia historyczna świata. Tom III. Kraków: Wyd. Opres, 2000. ISBN 83-85909-61-3.

Edward Kajdański: Chiny. Leksykon. Warszawa: Książka i Wiedza, 2005. ISBN 83-05-13407-5.