Yakubu Gowon - Polski Serwis Naukowy

Yakubu Gowon (ur. 19 października 1934 w Lur Panshim) - premier Nigerii w latach 1966-1975.

Urodził się w 1934 roku w niewielkim plemienu Angas na południu Nigerii. Ukończył Zaria Government College i wstąpił do wojska nigeryjskiego. Ukończył Królewską Akademię Wojskową w Sandhurst i studia sztabowe w Camberley. W 1963 został mianowany podpułkownikiem. Nie wziął udziału w przewrocie 15 stycznia 1966, po drugim przewrocie 29 lipca 1966 został jednak szefem rządu.

Ibo albo Igbo - grupa etniczna w Nigerii, w 1995 roku licząca ok. 17 milionów osób. W czasach przedkolonialnych Ibo stworzyli ośrodek cywilizacyjny u zbiegu rzek Niger i Benue - odkryte tu ruiny Ibo-Ukuwu z VIII wieku n.e. pozwalają stwierdzić, że lud ten zamieszkuje te tereny przynajmniej od kilkunastu wieków. Ibo nie stworzyli jednak nigdy scentralizowanego ośrodka władzy, a jedynie lokalne struktury do rozstrzygania o sprawach wsi. Struktura społeczeństwa opiera się na rodach patrylinearnych, praktykowane jest także wielożeństwo. Tradycyjnym zajęciem jest uprawa roli (jams, taro, maniok jadalny, banany i palma oleista), a także handel i rybołówstwo. W czasie nigeryjskiej wojny domowej (1967-1970) Ibo utworzyli niepodległą Republikę Biafry.

Nigeria, Federalna Republika Nigerii (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, a pierwszy raz pojawiła sie w artykule gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem.

Jako premier obiecał szybkie przekazanie rządów cywilom. Jednak w kraju zaczęły narastać konflikty plemienne. Ofiarami represji padali głównie zamieszkujący wschodnią część Nigerii Ibowie. W tej sytuacji zażądali oni przekazania swojemu przywódcy Odemegwu Ojukwu stanowiska gubernatora wschodniej prowincji kraju. W odpowiedzi Gowon wprowadził stan wyjątkowy i przeprowadził nowy podział administracyjny prowincji na dwanaście okręgów, rozbijając jedność obszarów zamieszkałych przez Ibów. Wówczas ogłosili oni secesję i 30 maja 1967 roku proklamowali niepodległość własnego państwa Biafry. Rozpoczęta wtedy wojna domowa trwałą do 1970 roku. Ostatecznie wojskom rządowym udało się pokonać rebeliantów i zachować jedność kraju.

Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu (ur. 4 listopada 1933, zm. 26 listopada 2011 w Londynie) – lider secesjonistów z ludu Igbo i pierwszy prezydent Republiki Biafry (1967–1970).

Anglia (ang. England, język staroangielski Englaland) – w przeszłości samodzielne królestwo, obecnie największa i najludniejsza część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Anglię zamieszkuje 83% całkowitej populacji państwa. Region zajmuje dwie trzecie wyspy Wielkiej Brytanii i posiada granice lądowe z Walią na zachodzie i Szkocją na północy. Wyspa oblewana jest przez Morze Północne, Morze Irlandzkie, Ocean Atlantycki i Kanał La Manche. Stolicą Anglii jest miasto Londyn, natomiast jej patronem – święty Jerzy.

W czasie trwanie wojny Gowon, rozumiejąc wagę poparcia z zagranicy, zaprosił międzynarodowych obserwatorów, by ocenili zachowanie się nigeryjskich żołnierzy w czasie działań wojennych. Chcąc zachować jedność państwa uznał, że nie należy karać mieszkańców Biafry, a żołnierzy biafrańskich należy traktować humanitarnie. Po wojnie zwycięski Gowon podjął działania mające na celu odbudowę zniszczonego kraju i zaleczeniu ran wojennych. W 1970 ogłosił zamiar przekazania władzy cywilom do 1976, jednak w 1974 termin ten uległ przesunięciu. Dzięki swojemu liberalizmowi zyskał sobie uznanie na kontynencie afrykańskim, jednak zraził do siebie część armii.

Gdy w 1975 przebywał poza krajem, został obalony w wyniku bezkrwawego przewrotu. Od tamtej pory mieszkał za granicą, przeważnie w Anglii, gdzie doktoryzował się w dziedzinie nauk politycznych na uniwersytecie w Warwick; w 1983 powrócił do Nigerii. Pozostaje na marginesie życia politycznego, lecz angażuje się w działania na rzecz rozwiązywania problemów społecznych swego kraju.

Literatura

Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000.