York Minster - Polski Serwis Naukowy

York Minster – gotycka katedra położona w Yorku, w hrabstwie North Yorkshire w Anglii. Obok katedry w Kolonii jedna z największych katedr gotyckich w Europie Północnej. Jest siedzibą arcybiskupa Yorku, drugiego co ważności (po arcybiskupie Canterbury) dostojnika w angielskiej hierarchii kościelnej; jest również ośrodkiem administracyjnym diecezji York.

North Yorkshire - hrabstwo niemetropolitarne w północno-wschodniej Anglii, składające się z siedmiu dystryktów niemetropolitarnych, a jako hrabstwo ceremonialne obejmujące także 3 jednolite jednostki administracyjne (i część czwartej). Największe pod względem powierzchni angielskie hrabstwo. Ośrodkiem administracyjnym jest Northallerton.
Angielska wojna domowa, (rewolucja angielska lub wojna domowa w Anglii – ang. The English Civil War) – seria trzech wojen domowych oraz ciąg politycznych machinacji, które miały miejsce pomiędzy parlamentarzystami i rojalistami od 1642 do 1651. Parlamentarzyści buntowali się przeciwko królowi Karolowi I i Karolowi II. W tym czasie Oliver Cromwell zniósł ustrój monarchiczny.

Opiekę nad katedrą sprawuje specjalnie wybrany duchowny, który przyjmuje tytuł Dean of York (rolę tę obecnie pełni Keith Jones). Pełna nazwa kościoła w języku angielskim to The Cathedral and Metropolitan Church of St Peter in York (pol. Katedra i Metropolitalny Kościół pod wezwaniem św. Piotra w Yorku). Niektóre obrzędy sprawowane w katedrze uznaje się za anglokatolickie.

Apokalipsa Świętego Jana [Ap], Księga Objawienia, Objawienie Jana [Obj] (gr. Ἀποκάλυψις Ιωάννου – Objawienie Jana) – jedyna prorocza księga Nowego Testamentu, opisująca zagładę świata i powstanie "Nowego Świata" zanim nastąpi jego koniec i Sąd Ostateczny. Apokalipsa zawiera bardzo liczne odwołania do Starego Testamentu. Tradycja za autora uważa Jana Ewangelistę (choć nie jest to pewne, a eschatologia księgi różni się od eschatologii Ewangelii Jana). Powstanie datuje się na okres prześladowań chrześcijan w Azji Mniejszej (a więc po roku 68) i najprawdopodobniej powstawała w różnych etapach.
Anglikanizm – odłam chrześcijaństwa (podobny do protestantyzmu i częściowo do niego należący), który powstał w Anglii w XVI wieku. Anglikanizm w części wywodzi się z tradycji protestanckiej, jednak w dużym stopniu zachował teologiczną więź z katolicyzmem.

Historia

Katedra była budowana w kilku etapach, podczas których normańska katedra, istniejąca wcześniej w tym miejscu, była stopniowo zastępowana przez obecną budowlę. Najpierw, kiedy arcybiskupem Yorku był Walter de Gray, zbudowano transept. Po śmierci Waltera de Gray kolejnym arcybiskupem został John le Romeyn, który przebudował nawę główną. Chór został przebudowany w latach 1361–1400 na polecenie arcybiskupa Johna z Thoresby. Następnie (w latach 1405–1415) dobudowano wieżę główną, później wieże zachodnie. Budowę katedry zakończono 3 lipca 1472 roku.

Księga Rodzaju [Rdz], Pierwsza Księga Mojżeszowa [1 Mojż] (hebr. בראשית Bereszit (od pierwszych słów Na początku), gr. Γένεσις Genesis) - pierwsza księga Biblii, należąca do Starego Testamentu, zaliczana do Pięcioksięgu (Tory).
Nawa główna – środkowa przestrzeń wielonawowej świątyni lub sali kolumnowej, oddzielona rzędami kolumn od naw bocznych. Nawa główna jest zwykle najszersza, stanowi podstawową przestrzeń świątyni i przebiega wzdłuż niej, wyznaczając główną oś budynku.

Do budowy użyto kamieni wapiennych, wydobywanych w pobliskim kamieniołomie w Tadcaster.

Reformacja w Anglii nie przyniosła natychmiastowej zmiany – msze nadal odbywano w obrządku katolickim, dopiero w 1567 roku ostatecznie wprowadzono obrządek anglikański. Kolejne zmiany miały miejsce podczas wojny domowej. Pomimo oblężenia Yorku (sprzyjającego królowi) przez siły parlamentu, udało się zapobiec zniszczeniu katedry po poddaniu się miasta.

Katedra świętego Piotra i Najświętszej Marii Panny w Kolonii (niem. Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche St. Peter und Maria) – archikatedra, największy i najważniejszy kościół niemieckiej Kolonii. Siedziba arcybiskupstwa kolońskiego istniejącego tutaj od 313 roku (w latach 313–782 biskupstwo, od 795 arcybiskupstwo).
Witraż – ozdobne wypełnienie okna, wykonane z kawałków kolorowego szkła wprawianych w ołowiane ramki, stosowane głównie w kościołach. Ramki stanowią kontur rysunku, kreskowanie na szkle lub malowanie na nim przeźroczystymi farbami podkreśla charakterystyczne elementy (głowę, oczy, ręce, fałdowanie szat, cieniowanie figur itp.). Technika witrażu znana była od wczesnego średniowiecza, a rozwinęła się w sztuce gotyckiej. Renesans witrażownictwa nastąpił na przełomie wieków XIX i XX w sztuce secesji. W średniowieczu witraże pełniły również funkcje dydaktyczne, miały za zadanie przekazywanie treści religijnych ludziom nie znającym pisma.

Katedra kilkakrotnie była niszczona przez pożary. Najpoważniejszy był skutkiem podpalenia dokonanego 1 lutego 1829 przez Jonathana Martina. Ogień był wtedy tak wielki, że topił ołów na dachu katedry i powodował pękanie kamieni wapiennych, z których zbudowana jest katedra; pożar zniszczył średniowieczny chór, organy i dach katedry. Podpalacza złapano, lecz został uznany za chorego psychicznie i trafił do szpitala w Londynie, gdzie zmarł w 1838.

Transept (inaczej nawa poprzeczna, nawa krzyżowa) - część kościoła, nawa prostopadła do osi kościoła, położona pomiędzy prezbiterium, a resztą jego budynku. W romańskich bazylikach dwuchórowych występują dwa transepty - wschodni (przy prezbiterium) i zachodni (związany z westwerkiem). Natomiast w gotyckich katedrach angielskich również mogą być dwa transepty (obydwa od wschodu). Nad skrzyżowaniem transeptu i nawy głównej może występować niewielka wieża (tzw. sygnaturka).
Termin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku. Za wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga. Strzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.

Obecnie katedra jest udostępniania do zwiedzania, a opłaty są przeznaczane na renowację.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)