Yosef Lapid - Polski Serwis Naukowy

Yosef (Tommy) Lapid, hebr. יוסף (טומי) לפיד (ur. 27 grudnia 1931, zm. 1 czerwca 2008) – izraelski dziennikarz i polityk.

Najbardziej znany z czasów, kiedy stał na czele świeckiej partii liberalnej Szinui. Był jej liderem od 1999 do 2006 roku. Był zaciekłym przeciwnikiem wpływu na rząd żydowskich ortodoksyjnych ugrupowań i partii religijnych.

Życiorys

Urodził się jako Tomislav Lampel w miejscowości Novi Sad (wówczas w Jugosławii), wyemigrował do Izraela w 1948 roku. Zamieszkał w Tel Awiwie, gdzie się ożenił. Ma dwójkę dzieci, m.in. znaną w Izraelu telewizyjną osobistość i dziennikarza Yair'a Lapida. Yosef Lapid jest jednym z ocalałych z holokaustu, fakt ten rzutował na jego poglądy na temat Izraela i świata.

Szas (hebr.: ש"ס) - izraelska religijna partia polityczna, reprezentująca w większości ortodoksyjnych Żydów sefardyjskich. Partia powstała w 1984 roku, tuż przed wyborami, pod duchowym przewodnictwem rabbiego Ovadia Yosefa (byłego naczelnego sefardyjskiego rabina Izraela) z pomocą rabbiego Elazara Schacha (1898-2001), lidera niechasydzkiej ortodoksyjnej społeczności Żydów aszkenazyjskich (zwanych Mitnagdim).

Liberalizm (z łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny według którego wolność jest nadrzędną wartością. Liberalizm odwołuje się do indywidualizmu, stawia wyżej prawa jednostki niż znaczenie wspólnoty, głosi nieskrępowaną (aczkolwiek w ramach prawa) działalność poszczególnych obywateli we wszystkich sferach życia zbiorowego.

Lapid ukończył prawo na uniwersytecie w Tel Awiwie. Jest m.in. byłym prezesem Izraelskiego Związku Szachowego, byłym dyrektorem izraelskiego zarządu programów informacyjnych. Był dziennikarzem w gazecie Maariv, piszącym artykuł o polityce, ale także satyry i humoreski.

Był także jednym z trzech prowadzących programu Popolitica na Kanale 1, w którym dyskutowali znani w Izraelu politycy. Dwoma pozostałymi prowadzącymi byli Amnon Dankner (dziś redaktor naczelny Maariv) i rabbi Israel Eichler (także członek Knesetu, ale z listy ortodoksyjnej partii religijnej Agudat Israel). Ta trójka znana była z niewyparzonych języków i gorących dyskusji, jakie prowadzili z zaproszonymi gośćmi i pomiędzy sobą.

Ariel Szaron ?/i (hebr. אֲרִיאֵל שָׁר‏וֹן, znany również w Izraelu pod zdrobniałym pseudonimem Arik – אָרִיק), właściwie Ariel Scheinerman (ur. 27 lutego 1928 na terenie obecnego Izraela, w Kfar Malal, w rodzinie żydowskich imigrantów z Białorusi) – były izraelski premier i dowódca wojskowy, którego kariera polityczna została zakończona przez poważny udar mózgu, którego doznał na początku 2006 roku.

Holocaust (‘całopalenie’) – termin pochodzący z kościelnej łaciny: słowo holocaustum jest adaptacją greckiego holókauston, rodzaj nijaki imiesłowu holókaustos (‘spalony w całości’), od czasownika holo-kautóo (‘spalam ofiarę w całości’) – spolszczenie: Holokaust. Słowo holocaust (termin religijny) pierwotnie oznaczało tylko ofiarę całopalną i w tym znaczeniu może być stosowane również dziś, przedmiotem tego artykułu jest jednak nowsze, obecnie najpowszechniejsze znaczenie tego słowa (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą) – prześladowania i zagłada milionów Żydów przez władze III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej.

Kariera polityczna

Lapid przyłączył się do liberalno-centrowego ugrupowania Szinui, przewodzonego przez Avrahama Poraza i szybko sprawił, iż stało się ono liczącą się partią. W wyborach w 1999 roku Szinui pod wodzą Lapida zdobyło 6 miejsc w parlamencie, a w 2003 roku już 15 mandatów, stając się trzecią siłą w Knessecie (za Izraelską Partią Pracy i Likudem). Sukces ten i ostateczne wejście w skład koalicji rządowej premiera Ariela Szarona stało się urzeczywistnieniem jednego z celów Szinui - zmniejszenia wpływów ultrareligijnego Szasu.

Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów znaczy "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.

Agudat Israel (hebr. Związek Izraela, אגודת ישראל), Agudas Jisroel (jid.) lub Aguda – międzynarodowa polityczna organizacja ultraortodoksji żydowskiej, założona w 1912 r. Jako partia polityczna działała w wielu krajach, m.in. w Polsce do 1939 r., a w późniejszym czasie również w Izraelu. Partie Agudat Israel w różnych krajach tworzą Światową Federację Agudat Israel.

Jako członek parlamentu, Lapid był przewodniczącym podkomisji spraw zagranicznych. Był także ministrem sprawiedliwości w gabinecie Szarona. Jednakże w grudniu 2004 zrezygnował z tego stanowiska i wyprowadził partię z rządu na znak protestu przeciwko przyznaniu przez premiera dodatkowych funduszy na ortodoksyjne instytucje religijne. Szaron uczynił to w celu utrzymania w koalicji partii Agudat Israel. Jednakże pod koniec marca 2005 Lapid zgodził się na poparcie projektu budżetu proponowanego przez rząd Szarona, w zamian za m.in. wstrzymanie wspomnianych wydatków. Ostatecznie jednak wycofał się z tych ustaleń, a w wyniku przedstawienia planu wycofania się z osiedli żydowskich w Strefie Gazy, bez poparcia rząd upadł i rozpisano nowe wybory.

Centrum – określenie stronnictw politycznych, których poglądy można określić jako pośrednie pomiędzy lewicowymi a prawicowymi, odgrywających pewną rolę szczególnie w systemach wielopartyjnych. W szerszym znaczeniu nazwą tę określa się także partie centrolewicowe i centroprawicowe.

Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

W styczniu 2006 miały miejsce wewnątrzpartyjne wybory, których przedmiotem był kształt listy partyjnej w nadchodzących wyborach parlamentarnych. Poraz nie został wybrany na wicelidera partii (nr 2 na liście), a Lapid został ponownie wybrany na przewodniczącego (na nr 1 na liście), nie mając kontrkandydata. Dwa tygodnie później Lapid zrezygnował z członkostwa w partii i poparł nowe ugrupowanie Poraza, Hetz.

Izraelska Partia Pracy (?/i, znana również jako Awoda, hebr. עבודה) - centrolewicowa, syjonistyczna partia polityczna w Izraelu. Dominująca w izraelskim systemie politycznym w latach 1948-1977, potem rządząca (jako główna część koalicji) na przemian z Likudem. Szczególnie silnie związana z izraelską centralą związkową Histadrut i ruchem kibucowym, uznawana za ugrupowanie tzw. "gołębie", opowiadające się za rozmowami z Palestyńczykami. Jest członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej i członkiem-obserwatorem Partii Europejskich Socjalistów. Od 1999 roku w stałym sojuszu z lewicową syjonistyczną partia religijną Meimad - na mocy porozumienia zawartego z jej kierownictwem, otrzymuje ona 10. miejsce na liście wyborczej Partii Pracy. Młodzieżową organizacją partyjną Partii Pracy jest Mishmeret Tse’irah shel Mifleget HaAvoda.