Yukichi Fukuzawa - Polski Serwis Naukowy

Yukichi Fukuzawa w Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu (1862).

Yukichi Fukuzawa (jap. 福沢諭吉, Fukuzawa Yukichi, ur. 10 stycznia 1835 w Osace; zm. 3 lutego 1901 w Tokio) – japoński pisarz, pedagog, tłumacz, przedsiębiorca i politolog. Założył Uniwersytet Keiō. Jego poglądy na temat władzy i instytucji publicznych wywarły wpływ na przemiany zachodzące w gwałtownie zmieniającej się Japonii w epoce Meiji. Został uznany za jednego z najbardziej wpływowych myślicieli japońskich i współtwórców współczesnej Japonii.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Prefektura Kanagawa (?) - prefektura znajdująca się w na południu regionu Kantō w Japonii. Jest częścią aglomeracji Tokio. Jej stolicą jest miasto Jokohama.

Młodość

Pomnik upamiętniający istnienie magazynów należących do hanu Nakatsu w Hotarumachi, dzielnicy Osaki. Jest to miejsce urodzin Yukichi'ego Fukuzawy

Fukuzawa urodził się w zubożałej rodzinie samurajów, należącej do klanu Nakatsu (Kiusiu) w 1835 roku. W wieku czternastu lat wstąpił do szkoły studiów holenderskich (rangaku). W 1853, krótko po przybyciu komandora Matthew Perry'ego, brat Fukuzawy (głowa rodziny) zlecił mu podróż do Nagasaki, gdzie znajdowała się holenderska faktoria na wyspie Dejima. Nakazał Yukichi'emu nauczyć się języka holenderskiego, aby mógł studiować europejskie techniki wojskowe.

Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Wojna chińsko-japońska (1894-1895) (w Chinach nazywana wojną jiawu, upr: 甲午战争; trad. 甲午戰爭) – wojna podjęta przez Japonię w celu uzyskania koncesji terytorialnych i gospodarczych od Chin.

Jednakże jego pobyt w Nagasaki był krótkotrwały. Szybko zaczął przyćmiewać swojego gospodarza - Okudairę Iki'ego. Okudaira zaplanował pozbyć się Fukuzawy, pisząc fałszywy list o chorobie jego matki. Fukuzawa, odkrywając fałszerstwo, zaplanował podróż do Edo i kontynuację studiów tam, bo wiedział, że prawdopodobnie nie będzie mógł pozostać w rodzinnej domenie - Nakatsu. Jednak po powrocie do Osaki jego brat nakłonił go do pozostania i zapisania się do szkoły Tekijuku prowadzonej przez fizyka Kōana Ogatę. Uczył się tam przez trzy lata i w pełni opanował język holenderski. W 1858 został oficjalnie mianowany na nauczyciela holenderskiego w rodzinnej domenie i został wysłany do Edo, żeby nauczać rodzinnych wasali.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Przedsiębiorcą - w ujęciu prawnym podmiot prawa, który prowadzi we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 431 KC; art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

W następnym roku Japonia otworzyła trzy porty dla amerykańskich i europejskich statków. Fukuzawa, zainteresowany zachodnią cywilizacją, pojechał do Kanagawy, żeby je zobaczyć. Po przybyciu odkrył, że w rzeczywistości większość europejskich kupców mówi po angielsku, a nie holendersku. Rozpoczął wtedy naukę angielskiego, jednak w owym czasie ciężko było znaleźć tłumaczy japońsko-angielskich, a słowniki nie istniały więc jego nauka szła powoli.

Dejima (?, dosł. wystająca wyspa; hol. Desjima) - sztuczna wyspa w zatoce Nagasaki, która była holenderską faktorią w latach 1641-1857 w okresie samoizolacji Japonii (sakoku) w epoce Edo (1603-1867).

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Żeglarze z Kanrin Maru, członkowie delegacji japońskiej do Stanów Zjednoczonych (1860). Yukichi Fukuzawa siedzi po prawej stronie.

Ród Tokugawa zadecydował o wysłaniu posłów w imieniu Sioguna do Stanów Zjednoczonych. Fukuzawa zgłosił się jako ochotnik do admirała Kimury Yoshitake. Statek Kimury przybył do San Francisco w 1860. Delegacja pozostała w mieście miesiąc. W tym czasie Fukuzawa zrobił sobie zdjęcie z Amerykanką, które jest jednym z najbardziej znanych zdjęć historycznych Japonii. Znalazł również słownik, od którego rozpoczął naukę angielskiego.

Samuraj (jap. 侍, samurai?, wojownik) rzeczownik pochodzący od archaicznego czasownika saburau, który z czasem przeszedł zmianę fonetyczną w samurau, znaczącego służyć panu - pierwotnie świta służąca najwyższym dostojnikom japońskim, także gwardia cesarska (gosho-zamurai).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Yukichi Fukuzawa z Theodorą Alice w San Francisco, 1860

Po powrocie Fukuzawa został oficjalnym tłumaczem szogunatu. Krótko po tym wydał swoją pierwszą publikację, japońsko-angielski słownik, tłumaczony ze słownika chińsko-angielskiego, który nazwał "Kaei Tsūgo". W 1862 odwiedził Europę jako jeden z dwóch tłumaczy w czterdziestoosobowej misji wysłanej przez szogunat. Rozmowy prowadzone były w Anglii, Francji, Holandii, Prusach i Rosji. Trwało to prawie cały rok.

Bestseller (z ang. "najlepiej sprzedający się") - książka lub inne wydawnictwo, które dzięki tematowi, sposobowi ujęcia, szczególnej aktualności lub innym czynnikom uzyskuje w pewnym okresie największą popularność i najwyższe nakłady, niejednokrotnie niezależnie od swej wartości artystycznej.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Informacje zdobyte podczas podróży zaowocowały słynną pracą Seiyō-jijō (jap. 西洋事情, "Warunki na Zachodzie"), którą opublikował w dziesięciu tomach w 1867, 1868 i 1870. Opisywała ona zachodnią kulturę i obyczaje w prosty, łatwy do zrozumienia sposób. Szybko stała się bestsellerem. Niedługo po tym został uznany za czołowego eksperta w dziedzinie Zachodu. Postanowił, że jego misją życiową będzie edukowanie swoich rodaków w nowych kierunkach myślowych, które zaowocują wzmocnieniem Japonii i uchronią ją przed europejskim imperializmem.

Ameryka – część Ziemi położona na półkuli zachodniej, w skład której wchodzą dwa kontynenty: Ameryka Północna i Ameryka Południowa. Rozciąga się na długości ponad 15,5 tys. km od Archipelagu Arktycznego po Ziemię Ognistą. Niekiedy na oznaczenie obu Ameryk używa się także określeń Nowy Świat lub półkula zachodnia.

Koreańczycy (Hangukin 한국인) – naród żyjący głównie we Wschodniej Azji. Większość z nich żyje w Korei (na półwyspie koreańskim) i posługuje się językiem koreańskim. Populacja Korei jest prawdopodobnie jedną z najbardziej jednorodnych etnicznie i językowo na świecie, z tylko jedną główną chińską mniejszością etniczną w południowej i północnej Korei, oraz niewielką mniejszością Japończyków w Korei Północnej.

Praca

Twórczość Fukuzawy była jego największym wkładem w okres Meiji. Pomiędzy 1872 a 1876 opublikował siedemnaście tomów Gakumon-no susume (jap. 学問のすゝめ, "Zachęta do nauki"). Podkreśla wagę zrozumienia reguł równouprawnienia i edukacji jako klucza do potęgi. Wspierał edukację; ufundował jeden z największych japońskich uniwersytetów, prestiżowy Keio-gijuku, znany dzisiaj jako Uniwersytet Keiō. Wierzył we wzmacnianie rozumu poprzez edukację i studia. jednym z najczęściej czytanych w owym czasie jego artykułów, nosił tytuł Datsu-A Ron (jap. 脱亜論, Datsu-A Ron), przetłumaczony jako "Opuścić Azję".

Tłumacz – osoba, która dzięki znajomości co najmniej dwóch języków dokonuje przekładu wypowiedzi lub tekstu pisanego z języka źródłowego na język docelowy. Tłumaczenie wymaga nie tylko rozumienia tekstu, ale również sprawnego wyrażania jego treści w języku, na który ma być tłumaczony. Oprócz wysokich kompetencji językowych, dobry tłumacz powinien cechować się umiejętnością szybkiego uczenia się i wszechstronną wiedzą, a przynajmniej dobrą orientacją w swojej specjalizacji. Tłumacz musi także być osobą wzbudzającą zaufanie obu stron, którym umożliwia komunikację.

Indywidualizm (łac. individuum - jednostka, coś niepodzielnego) - doktryna filozoficzna, zgodnie z którą istotne znaczenie przyznawano tylko jednostkom.

W tomach Gakumon no susume bronił swojej głównej zasady "niepodległości narodu, przez niepodległość osoby". Za osobę niepodległą uważał taką, która nie musi polegać na sile innej osoby. Miał nadzieję, że taką postawą społeczną zaszczepi w Japończykach poczucie własnej siły i przez to stworzy naród gotowy do rywalizacji z innymi. Wiedział, że społeczeństwa zachodnie stały się potężne w stosunku do innych narodów właśnie przez edukację, indywidualizm, konkurencję i wymianę pomysłów.

Język niderlandzki, język holenderski (Nederlands, Nederlandse taal) - język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) i/lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie, na Antylach Holenderskich i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (język kreolski do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankijskich).

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Fukuzawa opublikował wiele wpływowych rozpraw i krytyk. Jedną z ważniejszych była opublikowana w 1875 Bunmeiron-no gairyaku (jap. 文明論之概略, "Szkic teorii cywilizacji"). Zawarł w niej swoje poglądy na temat cywilizacji. Według niego, cywilizacje są zależne zarówno od czasu i okoliczności, jak i od porównania. Na przykład Chiny były stosunkowo dobrze rozwinięte w stosunku do kolonii w Afryce, a narody europejskie stały na najwyższym poziomie w tamtym czasie. Wiele poglądów Fukuzawy podzielali jego koledzy z grupy myślicieli Meirokusha (jap. 明六社, Meirokusha). Zostały opublikowane jako jego wkład do Meiroku Zasshi (jap. 明六雑誌, Meiroku Zasshi), naukowej gazecie, którą pomagał wydawać. W swoich książkach i dziennikach mówi o światowej "cywilizacji" i co ona oznacza. Nawołuje do ruchu w kierunku tej "cywilizacji", co ma oznaczać dobrobyt materialny i duchowy, wyniesienie życia ludzkiego na "najwyższy plan". "Ruch w kierunku cywilizacji" powinien oznaczać pościg za wiedzą i prawością. Uważał, że różnica między silnym i słabym, małym i dużym wynika tylko z różnicy w ich wiedzy i wykształceniu. Uważał także, że Japonia nie powinna polegać tylko na imporcie zagranicznych towarów i broni, ale na rozwoju wiedzy i tworzeniu przedsiębiorstw na niej bazujących.

Krępowanie (bandażowanie) stóp - chiński obyczaj kultywowany od ok. X do początków XX wieku, polegający na bandażowaniu stóp dziewcząt, celem ich skrócenia i deformacji prowadzących do pożądanego efektu estetycznego. Krępowanie stosowano początkowo u dziewcząt z wyższych klas społecznych, od których nie wymagano wykonywania intensywnych prac fizycznych. Obyczaj, który był wyznacznikiem statusu społecznego, przyjął się z czasem również wśród klas niższych. Za czasów ostatniej dynastii, Qing (1644-1912), rozpowszechniony był wśród wszystkich warstw społecznych, szczególnie na północy kraju. Krótkie stopy były w Chinach symbolem wytworności i zapewniały właścicielce dobre zamążpójście. Krępowanie miało także podtekst erotyczny, na co zwrócił uwagę również Zygmunt Freud dostrzegając w nim fetyszyzm.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Krytyka

Fukuzawa był później krytykowany za wspieranie japońskiego imperializmu swoją pracą Datsu-A Ron ("Opuścić Azję"), opublikowaną w 1885, oraz za wpieranie pierwszej wojny chińsko-japońskiej (1894-1895). Jednak Datsu-A Ron było właściwie odpowiedzią na porażkę Korei, która podjęła próby przeprowadzenia reform. Działania te wspierał, zapraszając młodych, koreańskich arystokratów do swojej szkoły. Praca została opublikowana jako wycofanie się z tego wsparcia. Pomoc, której udzielał, nigdy nie miała doprowadzić do całkowitej niezależności półwyspu, a jedynie wprowadzić Koreę pod jeszcze większy wpływ Japonii. Demonstracją tego były walki o władzę, toczone w Korei przez Koreańczyków wspieranych przez Fukuzawę i Cesarską Armią Japońską podczas pierwszej wojny chińsko-japońskiej.

Edo (jap. 江戸; także Yedo) – dawna nazwa obecnej stolicy Japonii Tokio, położonej w regionie Kantō na wyspie Honsiu. Ze względu na usytuowanie u ujścia rzeki Sumidy do zatoki zwanej obecnie Zatoką Tokijską, nazwa Edo jest tłumaczona jako "brama" (戸 to) na "zatokę" (江 e).

San Francisco – miasto i hrabstwo w stanie Kalifornia w USA, położone na półwyspie otoczonym przez Ocean Spokojny na zachodzie, zatokę San Francisco na wschodzie i cieśninę Golden Gate na północy. Czwarte pod względem liczby ludności miasto w Kalifornii i trzynaste w całym kraju. Ósme miasto w Stanach Zjednoczonych pod względem gęstości zaludnienia. Miasto jest częścią obszaru metropolitalnego San Francisco Bay Area o liczbie ludności ponad 7,2 miliona.

Entuzjazm Fukuzawy do wspierania pierwszej wojny chińsko-japońskiej miał wiele wspólnego z jego opinią na temat planu modernizacji. Jak wielu członków rządu, wierzył on, że unowocześnienie Azji może być dokonane jedynie przy użyciu siły. Uważał, że Chiny znajdujące się pod jarzmem zacofanej władzy, nie będą mogły przeprowadzić reform o własnych siłach. Podczas wojny nadal praktykowano tam zwyczaj krępowania stóp, opium sprzedawane było na ulicach, a skorumpowani urzędnicy nie mogli poradzić sobie z zagranicznymi wpływami. Chiny wyprzedawały ważne gałęzie przemysłu narodowego, żeby spłacić zagraniczne długi. Japończycy widzieli także swoje poniżenie ze strony zachodnich mocarstw. Aby uniknąć losu Chin, Fukuzawa dążył z jednej strony do demonstrowania sprawności japońskiej armii, a z drugiej - do zmiany nastawienia opinii publicznej na Zachodzie i zmuszenia jej do rewizji swoich poglądów na temat traktowania Japonii. Dlatego też Fukuzawa widział w krajach azjatyckich zarówno zagrożenie, jak i szansę.

Korea – dawne zjednoczone państwo obydwu Korei: Północnej i Południowej, usytuowane na Półwyspie Koreańskim we wschodniej Azji. Graniczy od zachodu z Chinami i Rosją od północy. Obszar zamieszkuje jednolita grupa etniczna – Koreańczycy. Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r., Korea została podzielona na dwa państwa: Republikę Korei (Korea Południowa) oraz Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną (Korea Północna). Od 1948 roku do 1950 (wybuch wojny koreańskiej) granica pomiędzy Koreą Północną a Koreą Południową przebiegała dokładnie przez 38° równoleżnik, jednak od 1953 roku granice uległy zmianie.

Nauczyciel - jeden z zawodów zgodnie z polską klasyfikacją zawodów (PKZ) przy czym należy odróżnić nauczyciela w szkolnictwie wyższym (akademickiego) od nauczyciela ujętego w ustawie Karta Nauczyciela. Doborem kandydatów do zawodu nauczycielskiego zajmuje się pedeutologia.

Fukuzawa napisał w Datsu-A Ron: "Moim zdaniem, te dwa kraje, (Chiny i Korea) nie mogą przetrwać jako kraje niepodległe pod nawałnicą wpływów zachodnich na Wschodzie (...) Działania prawego człowieka nie mają żadnego wpływu, jeżeli żyje on w sąsiedztwie miasta, gdzie mieszkają ludzie znani ze swej głupoty, samowoli, okrucieństwa i samolubności. Wszystkie czyny, których się podejmie, będą zawsze przyćmione i pogrzebane przez ohydę jego sąsiadów".

Epoka Meiji (jap. 明治時代, Meiji jidai?, "epoka światłych rządów") - nazwa okresu panowania cesarza Mutsuhito, od 8.9.1868 do 30.7.1912. (Uwaga: nazwy okresów panowania cesarzy obierane są w momencie objęcia przez nich tronu; po śmierci monarchy nazwa ery staje się jego imieniem). W znaczeniu dokonanych przemian politycznych, gospodarczych i społecznych, epokę tę nazywa się restauracją Meiji (jap. 明治維新, Meiji-ishin?).

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).