Ząbki - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Ząbki – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim położone w aglomeracji warszawskiej ok. 10 km od centrum Warszawy.

W latach 1952–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Ząbki. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 miasto liczy 28 644 mieszkańców.

Towarzystwo Przyjaciół Dzieci skrót: TPD jest ogólnopolskim, pozarządowym stowarzyszeniem prowadzącym działalność pożytku publicznego na rzecz dzieci.
Henryk Józef Goryszewski (ur. 20 stycznia 1941 w Drążewie) – polski polityk, prawnik, poseł na Sejm I i III kadencji, wicepremier w rządzie Hanny Suchockiej.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002 Ząbki mają obszar 11,13 km², w tym:

użytki rolne: 31%

użytki leśne: 30%

Miasto stanowi 1,16% powierzchni powiatu.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2007:

Według danych z roku 2007 średni dochód gminy na mieszkańca ogółem wynosił 2 073,05 zł.

Według danych GUS przedstawiających Miasta w Polsce o największym wzroście i spadku ludności, Ząbki zajęły drugie miejsce w Polsce pod względem najwyższego wzrostu w okresie ostatnich kilkunastu lat (1995–2007).

Parafia pw. Milosierdzia Bożego w Ząbkach – parafia rzymskokatolicka w dekanacie zielonkowskim diecezji warszawsko-praskiej. Erygowana w 1988. Obejmuje północno-zachodnią część miasta - Osiedle Batorego. Kościół parafialny został wybudowany w latach 1986-1993 według projektu inżyniera architekta Jerzego Kuźmienki z Warszawy. Konstruktorem świątyni był inżynier Andrzej Krawczyń. Wystrój kościoła zaprojektował architekt plastyk Maciej Kałuczyński z Krakowa. Świątynia mieści się przy ulicy 11 Listopada.
Tadeusz Tołwiński (ur. 18 stycznia 1887 w Odessie, zm. 13 stycznia 1951 w Warszawie), wybitny polski architekt i urbanista, historyk i teoretyk urbanistyki, reprezentant neobaroku i modernizmu, profesor Politechniki Warszawskiej; autor planów regulacyjnych Warszawy (1916), planu odbudowy Kalisza (1916), projektu gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie (1924), przewodniczący Wydziału Konserwatorskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości; syn Mikołaja.

Edukacja

Szkoły podstawowe

Szkoła Podstawowa nr 1 im. Franciszka Kleeberga ul. Piłsudskiego 35

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana Kochanowskiego ul. Batorego 11

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Małego Powstańca ul. Kościelna 2

Prywatna Szkoła Podstawowa im Ks. Jerzego Popiełuszki

Gimnazja

Gimnazjum Publiczne nr 1 ul. Harcerska 9

Gimnazjum Publiczne nr 2 ul. Batorego 37

Zespół Publicznych Szkół Katolickich

Publiczna Katolicka Szkoła Podstawowa ul. 11 listopada 4

Publiczne Katolickie Gimnazjum

Historia

Pierwotna nazwa miejscowości brzmiała Wola Ząbkowska, jednak sama osada ma dzieje znacznie dłuższe, sięgające XVI wieku. Szesnastowieczne źródła podają, że wieś królewska Wola Ząbkowska leżała na piaszczystym i bagnistym gruncie na skraju Puszczy Słupskiej. Mieszkało tu 15 kmieci, którzy w pobliskim folwarku Bródno odrabiali w tygodniu 3 dni pańszczyzny, dawali dziesięcinę i mieli inne określone powinności.

Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.
Jerzy Stanisław Majewski (ur. 1959) - dziennikarz i publicysta, od 1993 roku dziennikarz "Gazety Wyborczej". Autor licznych artykułów i książek o Warszawie:

Od roku 1580 Wola Ząbkowska zmieniła nazwę na Ząbki. Właścicielami miejscowości była rodzina Platerów. W 1635 roku Ząbki nawiedziła wielka powódź spowodowana wylewami Wisły.

Korzystniejsze warunki dla osadnictwa zaistniały w XVII i XVIII w. Przyczyniły się do tego poważne przemiany gospodarczo-społeczne w okresie oświecenia i szybki w tym czasie rozwój Warszawy. W 1795 roku w wyniku III rozbioru Polski Ząbki znalazły się w zaborze pruskim.

Dalszy rozwój miejscowości przypada na I połowę XIX w. Lepsza była również łączność komunikacyjna z Warszawą. Według danych z 1827 roku Ząbki liczyły 36 budynków i 206 mieszkańców. W latach osiemdziesiątych XIX w. liczba mieszkańców wzrosła do 600. Ząbki wchodziły wówczas w skład dóbr rodziny hrabiowskiej Ronikerów. W okresie powstania listopadowego na terenie wsi stacjonowało wiele jednostek polskich pod dowództwem generała Józefa Chłopickiego. Ząbki stanowiły wówczas przedpole bitwy pod Olszynką Grochowską. Miejsce bitwy upamiętnia pomnik.

Powstanie parafii pw. Św. Trójcy przypada na rok 1918. Drewniany budynek powstał z inicjatywy mieszkańców Ząbek, którym niewygodnie było dojeżdżać do najbliższej parafii na Pradze. Miejsce na świątynie przypadło na niewielki pagórek, przy rozwidleniu dróg prowadzących w kierunku Pragi, Kawęczyna i Zielonki. Wcześniej w tym miejscu znajdował się budynek mieszkalny, należący do nadleśnictwa. Początki parafii były bez stałego proboszcza. Na niedzielę przyjeżdżał bryczką ks. Fortner z praskiej parafii Matki Boskiej Loretańskiej. Pierwszy proboszcz parafii pojawił się w 1919 roku i był nim ks. Leonard Szpądrowski. Zamieszkał on na początku obok kościoła, w zaniedbanym budynku przy ul. Warszawskiej. Później przeniósł się do niewielkiego dworku, przy ul. Piłsudskiego.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pod koniec XIX w. hrabia Roniker zbudował w Ząbkach dwie cegielnie i kolejkę wąskotorową w kierunku Bródna, co podniosło poziom zatrudnienia. W 1862 roku uruchomiona została kolej żelazna z Warszawy do Petersburga, która spowodowała napływ ludności i ożywienie gospodarcze. W tym również roku powstała pierwsza szkoła. W 1903 roku z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Pomocy Lekarskiej i Opieki nad Umysłowo i Nerwowo Chorymi, we wsi Drewnica utworzono Szpital Psychiatryczny, funkcjonujący do dziś.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).
Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

W 1912 roku rozparcelowano część majątku hrabiego Ronikera wg projektu konkursowego prof. Tadeusza Tołwińskiego i rozpoczęto tworzenie miasta-ogrodu. Ta idea urbanistyczna została zrealizowana tylko częściowo. Po I wojnie światowej powstało Nadleśnictwo Drewnica.

W okresie międzywojennym ożywiło się budownictwo murowane w oparciu o miejscowe cegielnie. Do dziś zachowało się kilka obiektów o wartości zabytkowej. Zbudowano wille dla generałów Władysława Sikorskiego i Kazimierza Sosnkowskiego, wiceprezydenta Warszawy M. Jankowskiego i wielu innych osobistości, również ze świata kultury.

Henryk Niewiadomski ps. Dziad, Garbus (ur. 1948 w Warszawie w dzielnicy Praga Północ, zm. 30 października 2007 w więzieniu w Radomiu) – domniemany szef gangu wołomińskiego, z wykształcenia stolarz. Starszym bratem był Wiesław Niewiadomski ps.Wariat, jego synem był Paweł Niewiadomski ps.Mrówa.
Koleje Mazowieckie (KM) – spółka pasażerskich przewozów kolejowych utworzona wspólnie przez samorząd województwa mazowieckiego oraz Przewozy Regionalne Sp. z o.o. (obecnie bez udziałów), na bazie dotychczasowego Mazowieckiego Zakładu Przewozów Regionalnych tejże spółki.

W 1918 roku zakończono budowę pierwszego drewnianego kościoła i utworzono parafię.

W 1920 roku w czasie wojny z bolszewikami na terenie Ząbek zorganizowano tymczasowy szpital dla rannych, uczestników bitwy pod Ossowem. Wielu żołnierzy zmarło z powodu odniesionych ran i zostało pochowanych na cmentarzu w Ząbkach. W przeddzień bitwy ksiądz Ignacy Skorupka odprawił mszę świętą na wzgórzu przed kościołem.

Michał Szubert (ur. 18 kwietnia 1787, Ząbki k. Warszawy - zm. 5 maja 1860, Płock) - polski biolog i botanik. Działacz społeczny, założyciel w 1818 r. i pierwszy dyrektor Ogrodu Botanicznego w Warszawie. Wychowanek z pierwszego rocznika absolwentów i później profesor Liceum Warszawskiego, profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Michał Szubert pełnił funkcje dyrektora Ogrodu Botanicznego w Warszawie od 1818 r., jednak odsunięto go ze stanowiska w 1846 r., a jego miejsce zajął Ignacy Hanusz. Aktywny działacz parafii ewangelicko-augsburskiej Świętej Trójcy w Warszawie. W latach 1830 - 1834 Prezes Kolegium Kościelnego. Pochowany na Cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie.
I liga polska w piłce nożnej (w latach 1949–2008 II liga polska) – druga w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce. Nazywana zwyczajowo "zapleczem ekstraklasy", stanowi pośredni szczebel rozgrywkowy między Ekstraklasą, a II ligą polską (dawną III ligą polską), będąc jednocześnie drugim szczeblem centralnym (II poziom ligowy). Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym i przeznaczone są dla 18 polskich klubów piłkarskich. Czołowe drużyny I ligi polskiej uzyskują awans do Ekstraklasy, zaś najsłabsze zespoły relegowane są do II ligi polskiej. Od samego początku do dziś zarządzana przez Polski Związek Piłki Nożnej. Od 2002 do udziału w jej rozgrywkach zostają dopuszczone wyłącznie kluby posiadające status profesjonalny (tj. działające w formie spółki akcyjnej), które – po spełnieniu wszelkich niezbędnych kryteriów – otrzymały roczną licencję na występy na tym szczeblu. W sezonie 2009/2010 przez kilka miesięcy sponsorem tytularnym ligi została szwedzka firma bukmacherska Unibet, jednakże z powodu uchwalenia przez polski rząd ustawy antyhazardowej, współpracę zakończono.

W 1927 roku powstał klub sportowy „Ząbkowia”. W związku z częstymi pożarami pustoszącymi Ząbki, w roku 1925 utworzono Ochotniczą Straż Pożarną. Pod koniec lat 30-tych Ząbki liczyły 3000 mieszkańców. W 1934 roku rozpoczęła działalność agencja pocztowa, a w 1935 roku doprowadzono do części Ząbek elektryczność.

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.
Eugiena Kierbedź (ur. w 1855, zm. 10 lipca 1946 w Rzymie) – córka inżyniera Stanisława Kierbedzia, filantropka. Była żoną swego stryjecznego brata Stanisława Kierbedzia (syna Hipolita).

II wojna światowa przerwała budowę szkoły i budowę kościoła parafialnego. Okupacja hitlerowska trwała od 14 września 1939 do 13 września 1944 roku.

W roku 1967 Ząbki otrzymały prawa miejskie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)