Ząbkowice - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: Ząbkowice Śląskie.

Na mapach: 50°22′11″N 19°16′03″E / 50.36972, 19.2675

Ząbkowice (Ząbkowice Będzińskie) - dzielnica Dąbrowy Górniczej (w granicach miasta od od 1 lutego 1977), położona 8 km na północny wschód od centrum miasta, nad Trzebyczką, przy starym szlaku handlowym Olkusz-Siewierz. W latach 1962-1975 samodzielne miasto, od 1973 - siedziba gminy wiejskiej Ząbkowice.

Rys historyczny

Miejscowość znana już w XV wieku. Wymienia ją Jan Długosz (Zombkowicze). Nazwa pochodzi od nazwy osobowej Ząbek. W 1581 w miejscowości było 6 łanów kmiecych, 2 zagrodników z rolą, 3 zagrodników bez roli, 1 komornik, 1 łan sołtysi. W połowie XVI wieku zaczęło rozwijać się górnictwo, wypalano też wapno (ślady kopalni koło góry Bienia między Ząbkowicami a Tucznawą).

Sołtys (niem. Schultheiß od śrdw. łac. scultetus) – osoba będąca przedstawicielem lokalnej społeczności, przeważnie wiejskiej. Jego rola począwszy od średniowiecza ulegała poważnym zmianom i od 1990 roku w Polsce jest organem wykonawczym sołectwa.
Gmina Siewierz to gmina miejsko-wiejska w województwie śląskim, w powiecie będzińskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie katowickim.

W 1847 otwarto stację kolejową na trasie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.

Od początku swego istnienia Ząbkowice należały do parafii sławkowskiej, od połowy XV wieku do parafii w Chruszczobrodzie. 10 września 1910 roku biskup kielecki Augustyn Łosiński powołał oficjalnie w Ząbkowicach parafię pod wezwaniem Zesłania Ducha Świętego. Z dniem 23 września 1985 r. ordynariusz diecezji częstochowskiej biskup dr Stanisław Nowak erygował parafię pod wezwaniem Świętej Marii Magdaleny na Bielowiznie.

Wspólnota Kościołów Chrystusowych w Rzeczypospolitej Polskiej (dawniej: Kościół Zborów Chrystusowych) – chrześcijański wolny kościół protestancki nurtu ewangelicznego, wywodzący się z tradycji Kościołów Chrystusowych (tzw. campbellitów), które głosiły powrót do nauki Biblii, zgodnie z przyjętą maksymą: Gdzie Biblia mówi – my mówimy. Gdzie Biblia milczy – my milczymy, oraz zasadą reformacji: sola scriptura. Kościół posiada 6 tysięcy wiernych. Zorganizowany jest według modelu kongregacjonalnego. Organ prasowy wspólnoty stanowi kwartalnik Słowo i Życie. Wspólnota Kościołów Chrystusowych jest członkiem–założycielem Aliansu Ewangelicznego w RP. Wpisana jest do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod nr 24. Siedziba władz Kościoła znajduje się w Warszawie. Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest pastor Andrzej Bajeński.
Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – stacja kolejowa w Dąbrowej Górniczej, w województwie śląskim, w Polsce. Znajduje się w dzielnicy Ząbkowice. U schyłku XIX wieku, stacja Ząbkowice była jedną ze stacji Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Na stacji znajdują się trzy perony, ale oprócz nich jest jeszcze jeden obecnie całkowicie nieczynny i zarośnięty, z którego odchodziły pociągi do Brzezin Śląskich. Do listopada 2011 roku działała tutaj kasa biletowa, była to najdłużej utrzymana kasa biletowa w Dąbrowie Górniczej, obecnie wszystkie kasy na dworcach w Dąbrowie są zamknięte.

Pod względem administracyjnym Ząbkowice należały najpierw do klucza (starostwa) sławkowskiego (do 1790 r.), później do powiatu krakowskiego (1790-1795) i nowośląskiego powiatu siewierskiego (1795-1806), później, do 1940 r. (wraz z kolonią Starosiedle) do gminy olkusko-siewierskiej powiatu będzińskego, natomiast Antoniów i Bielowizna do gminy Wojkowice Kościelne. W latach 1940-1954 Ząbkowice były samodzielną gminą, w skład której wchodziły: Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce i Wojkowice Kościelne. W 1954 utworzono gromadę Ząbkowice, która 1 stycznia 1956 uzyskała status samodzielnego osiedla typu miejskiego, a 25 sierpnia 1962 prawa miejskie. 30 czerwca 1963 r. rozporządzeniem Rady Ministrów z 22 V 1963 r. wyłączono z granic miasta jezioro Pogoria wraz z otaczającymi terenami leśnymi o łącznej powierzchni 161,20 ha i włączono do miasta Dąbrowa Górnicza.

Podwarpie – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, w gminie Siewierz. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.
Adam Marceli Piwowar (ur. 29 października 1874 w Dąbrowie Górniczej, zm. 1 lutego 1939 w Dąbrowie Górniczej) – polski samorządowiec, geolog i polarnik.

Ruiny Huty Szkła

Ząbkowice jako samodzielne miasto dobrze rozwijało się w oparciu o Hutę Szkła Okiennego, Hutę Szkła Gospodarczego, Zakłady Tworzyw Sztucznych "Erg" oraz węzeł kolejowy PKP. W tym okresie funkcjonowało Technikum Chemiczne, przystąpiono także do budowy Technikum Budowlanego. Powstał Dom Kultury i rozbudowano miejscowy klub Unia Ząbkowice.

Gmina Ząbkowice (do 1949 gmina Wojkowice Kościelne) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach (1945-46) 1950-1954 oraz 1973-1975 w woj. kieleckim/woj. śląskim/katowickim/stalinogrodzkim/katowickim (dzisiejsze woj. śląskie). Siedzibą gminy były Ząbkowice (obecnie dzielnica Dąbrowy Górniczej).
Gmina Olkusko-Siewierska – dawna zbiorowa gmina wiejska, istniejąca od początku XIX wieku do końca 1949 roku w woj. kieleckim i woj. śląskim. Siedzibą gminy były Strzemieszyce. Jednostka obejmowała miejscowości leżące obecnie na terenie miast Dąbrowa Górnicza (Gołonóg, Strzemieszyce, Ząbkowice) i Sosnowiec (Zagórze, Kazimierz Górniczy, Porąbka, Maczki). Na uwagę zasługuje fakt że wbrew nazwie ani Olkusz ani Siewierz nie wchodziły w skład gminy.

Ze względu na przynależność do powiatu będzińskiego, Ząbkowice zaczęto nazywać potocznie Ząbkowicami Będzińskimi (stacja kolejowa o takiej nazwie) w odróżnieniu od Ząbkowic Śląskich.

27 maja 1975 r. do Ząbkowic włączono obszar gmin wiejskich: Ząbkowice, Wojkowice Kościelne oraz Łosień. 1 lutego (rozporządzeniem z 25 stycznia) 1977 r. Ząbkowice bez dawnej gminy Wojkowice Kościelne (sołectwa: Podwarpie, Trzebiesławice, Tuliszów, Warężyn i Wojkowice Kościelne włączono do gminy Siewierz) utraciły samodzielność i stały się dzielnicą Dąbrowy Górniczej.

Kolej Warszawsko-Wiedeńska, Droga Żelazna Warszawsko-Wiedeńska (Варшавско-Венская железная дорога) - linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą zaboru austriackiego (Galicją). Pierwsza linia kolejowa na ziemiach ówczesnego Królestwa Polskiego i druga w Imperium Rosyjskim. Pierwszy odcinek wybudowano w 1845.
Augustyn Łosiński (ur. 8 stycznia 1867 r., zm. 30 kwietnia 1937 r.) – polski duchowny katolicki, biskup ordynariusz diecezji kieleckiej w latach 1910-1937. Uczęszczał do seminarium w Petersburgu, gdzie przyjął święcenia kapłańskie 24 kwietnia 1892. Profesor, ojciec duchowny i rektor 1904 seminarium duchownego oraz kanonik kapituły katedralnej w Petersburgu 1909. 7 kwietnia 1910 mianowany biskupem kieleckim, sakrę biskupią przyjął 5 czerwca 1910 w Petersburgu z rąk bp. Stefana Denisiewicza, a ingres do katedry kieleckiej odbył 29 czerwca 1910. Ustanowił nowy podział administracyjny diecezji, erygował wiele nowych parafii, reaktywował w 1924 roku kolegiatę w Wiślicy. Erygował muzeum , założył "Przegląd Diecezjalny", przeprowadził w 1927 w Kielcach I Synod Diecezjalny. Wspierał działalność wydawniczą, szkolnictwo katolickie i działalność charytatywną. Za jego rządów diecezja włączona została do metropolii krakowskiej w 1925.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)