Zęby stałe - Polski Serwis Naukowy

Budowa zęba

Budowa ogólna

Ząb zbudowany jest z widocznej części zwanej koroną zęba oraz z niewidocznej, schowanej pod błoną śluzową w zębodole zwaną korzeniem. Na granicy korony oraz korzenia wyróżnia się szyjkę zęba. Na szczycie korzenia znajduje się otwór wierzchołkowy, przez który wnikają naczynia i nerwy do kanału miazgi. Kanał miazgi może oddawać kanały boczne, a przy samym ujściu najczęściej się dzieli na 3 gałęzie tworząc deltę korzeniową inaczej zwaną ramifikacjami Preisswerka-Fishera

Próg pobudzenia - w neurologii to punkt graniczny, w którym poziom energii przychodzącego bodźca jest wystarczający do pobudzenia określonego neuronu czuciowego.
Szkliwo (łac. enamelum) - tkanka pokrywająca zębinę w obrębie korony zęba. Zbudowane jest w 96-98% z materii nieorganicznej w postaci kryształów dwuhydroksyapatytu, czego efektem jest niezwykła twardość. Pozostałe 2-4% szkliwa stanowią związki organiczne i woda. Jako jedyna część zęba powstaje z komórek nabłonkowych - ameloblastów (adamantoblastów).

Zęby mają powierzchnię żującą, lub brzeg sieczny, powierzchnię przedsionkową (wargową w zębach przednich, lub policzkową w zębach bocznych), powierzchnię podniebienną (w zębach górnych) lub językową (w zębach dolnych), powierzchnię bliższą (mezjalną) i dalszą (dystalną)

Korona pokryta jest szkliwem, które jest najtwardszą tkanką w organizmie (5 w skali Mohsa). Jest wytworem ameloblastów, które po wytworzeniu szkliwa ulegają unieczynnieniu. Dlatego też szkliwo jest tkanką nieodnawialną. Ameloblasty są tworem narządu szkliwotwórczego pochodzenia ektodermalnego.

Ektoderma (łac. ectodermis, z gr. ektós na zewnątrz, dérma skóra), ektoblast – zewnętrzny listek zarodkowy, warstwa komórek powstająca w rozwoju zarodkowym zwierząt w trakcie różnorodnie zachodzącej gastrulacji.
Szczelina oczodołowa dolna (łac. fissura orbitalis inferior) - szczelinowata przestrzeń łącząca oczodół z innymi przestrzeniami twarzoczaszki. Zamknięta jest ona (podobnie jak szczelina oczodołowa górna) tkanką łączną oraz okostną, a struktury przechodzące przez nią przebijają łącznotkankowe zamknięcie zmierzając do oczodołu. Szczelina oczodołowa dolna jest nieregularnego kształtu. Leży ona na granicy ściany bocznej i dolnej oczodołu. W części górno-bocznej ogranicza ją skrzydło większe kości klinowej, a od dołu i części przyśrodkowej powierzchnia oczodołowa szczęki. Ponadto przyśrodkowo łączy się ona z dołem skrzydłowo-podniebiennym, a bocznie z dołem podskroniowym.

Korzeń pokryty jest cementem, który swą budową przypomina tkankę kostną. Szyjka zęba wyznacza granicę pomiędzy szkliwem, a korzeniem.

Do szyjki zęba przyczepia się przyczep nabłonkowy, który jest połączeniem pomiędzy szkliwem, a dziąsłem. W ciągu upływu wieku następuje fizjologiczne obniżanie się przyczepu nabłonkowego, co powoduje obnażanie korzeni.

Pod warstwą szkliwa i cementu znajduje się zębina, stanowiąca zrąb zęba. Zębina wytworzona jest przez odontoblasty leżące na powierzchni miazgi. W zębinie znajdują się kanaliki zębinowe. Przebiegają w nich przebiegają wypustki odontoblastów - Włókna Tomesa. Odontoblasty wytwarzają 3 rodzaje wypustek.

Neuron – rodzaj komórek występujących w układzie nerwowym. Najwięcej neuronów znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. Neurony składają się z ciała komórki (perikarion albo soma) oraz wypustek cytoplazmatycznych: dendryty i akson, za pomocą których wytwarzają połączenia z innymi neuronami, bądź komórkami efektorowymi (wykonawczymi). Połączenie między komórkami nerwowymi zwane jest synapsą.
Pień współczulny (łac. truncus sympathicus) – parzysty szereg zwojów nerwowych (ganglia) połączonych gałęziami międzyzwojowymi (rami interganglionares), ciągnący się po obu stronach kręgosłupa, od podstawy czaszki do kości guzicznej. Do pnia współczulnego biegną od słupów bocznych istoty szarej rdzenia kręgowego w korzeniach brzusznych nerwów rdzeniowych włókna przedzwojowe (gałęzie łączące białe, rami communicantes albi), natomiast od zwojów pnia współczulnego do nerwów rdzeniowych biegną gałęzie łączące szare (rami communicantes grisei). W pniu współczulnym wyróżnia się części: szyjną, piersiową, brzuszną (lędźwiową) i miedniczną.

Pod odontoblastami znajduje się miazga wypełniająca komorę zęba oraz kanały korzeniowe. W miazdze wyróżnia się warstwę bogatokomórkową (wewnętrzną) i skąpokomórkową (zewnętrzną) tzw. Warstwę Weila. W warstwie Weila mają początek naczynia chłonne, które opuszczają ząb przez otwór wierzchołkowy wraz z deltą korzeniową, oraz kanały miazgi. W miazdze występują sploty naczyniowe i nerwowe.

Amylaza ślinowa - enzym białkowy występujący w ludzkiej ślinie. Jego rola polega na trawieniu trafiających tam węglowodanów. Rozcina on wiązanie 1,4-α-glikozydowe. Nie powstają jednak zwykle na tym etapie same oddzielne cząsteczki glukozy, trawienie to jest dopiero wstępne, kontynuowane zaś będzie w dalszej części przewodu pokarmowego.
Naczynia włosowate (kapilary) – cienkościenne naczynia krwionośne (lub chłonne) oplatające tkanki i docierające do niemalże każdej komórki ciała. Są drobne, ale łącznie mają ogromną powierzchnię. Zbudowane są ze śródbłonka. Ich średnica wynosi 7-15 μm[potrzebne źródło]. Ich zadaniem jest wymiana (pod wpływem ciśnienia) gazów, składników pokarmowych, zbędnych produktów przemiany materii, hormonów i witamin między krwią a tkanką. Wadą naczyń włosowatych jest to, że w czasie wymiany składników ucieka z nich także osocze (do 5 litrów dziennie). Z tego powodu powstał układ limfatyczny (chłonny), którego jednym z zadań jest zbieranie osocza z płynu tkankowego. Pęknięcie naczynia włosowatego nie ma większego znaczenia dla organizmu, chyba że dotyczy ono ważnych narządów (mózgu i naczyń wieńcowych serca)

Liczba, wzór zębowy, grupy zębów

Zęby żuchwy: 2 siekacze, 1 kieł, 2 przedtrzonowce i 3 trzonowce

Prawe zęby człowieka z widoczną zatoką szczękową

Zębów stałych u człowieka jest 32.
Zęby zostały podzielone na 4 grupy:

siekacze -2

kły -1

przedtrzonowce -2

trzonowce -3

Siekacze odgryzają kęsy
Kły rozrywają pokarm oraz pomagają innym zębom w ich funkcjach
Przedtrzonowce i trzonowce mielą pokarm ułatwiając kontakt α-amylazy z pokarmem.

Wzór zębowy człowieka to:

Nerw trójdzielny (łac. nervus trigeminus) - V nerw czaszkowy, największy wśród nich. Jest nerwem I łuku skrzelowego. Ma charakter mieszany (czuciowo-ruchowy).
Wzór zębowy, formuła zębowa – sposób opisu uzębienia ssaków określający liczbę i typ funkcjonalny zębów w każdej połowie szczęki lub żuchwy.

$\tfrac{2 1 2 3}{2 1 2 3}$

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)