Złota Bulla Karola IV - Polski Serwis Naukowy

Złota Bulla Karola IV – dokument reformujący ustrój Rzeszy Niemieckiej. Przyjęta w 1355 na sejmie w Norymberdze, wydana przez cesarza rzymsko-niemieckiego Karola IV Luksemburskiego. Obowiązywała w Rzeszy aż do XIX w.

Postanowienia

Ogłoszona 10 stycznia 1356, sankcjonowała nowy ustrój kraju. Ustalała liczbę siedmiu elektorów:

trzech elektorów duchownych:

Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego , (niem.) Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ ,Sacrum Imperium 1157 , Sacrum Romanum Imperium - pierwsza wzmianka 1254, do 1512 Święte Cesarstwo Rzymskie, niem. Heiliges Römisches Reich , (łac.) Sacrum Romanum Imperium , nazwa odwołująca się do idei jak i tworu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

arcybiskupa Moguncji – kanclerza Rzeszy

arcybiskupa Trewiru – kanclerza Burgundii

arcybiskupa Kolonii – kanclerza Włoch

i czterech elektorów świeckich:

króla Czech – cześnika Rzeszy

palatyna reńskiego – stolnika Rzeszy

margrabiego Brandenburgii – komornika Rzeszy

księcia sasko-wittemberskiego – marszałka Rzeszy

Owych siedmiu elektorów miało wybierać cesarza. Reprezentowali dwa stany - świecki i duchowny. Stanowiska miały w przypadku świeckich zawsze przechodzić na najstarszego syna. Po śmierci króla, kanclerz Rzeszy zwoływał w ciągu miesiąca sejm do Frankfurtu nad Menem. Bulla dawała ogromne prawa elektorom w swoich posiadłościach, w praktyce czyniąc ich niezależnymi.

Karol IV Luksemburski (ur. 14 maja 1316 w Pradze, zm. 29 listopada 1378 tamże) – syn i następca Jana Luksemburskiego oraz Elżbiety, córki króla Wacława II, siostry króla Wacława III - z dynastii Przemyślidów. Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe u Przemyślidów imię Wacław, ale przy bierzmowaniu przyjął imię Karol.

Elektorat Kolonii (również: Arcybiskupstwo Kolonii, nie mylić z dzisiejszą archidiecezją kolońską) (niem. Kurfürstentum Köln lub Kurköln, pełna nazwa: Erzstift und Kurfürstentum Köln) był jednym z najważniejszych kościelnych księstw Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, istniejącym od X w. do początków XIX w. Jego terytorium składało się z dóbr arcybiskupów Kolonii; był to pas ziem ciągnących się wzdłuż lewego brzegu Renu na wschód od księstwa Jülich, poza tym pod władzą arcybiskupstwa znajdowało się również księstwo Westfalii, leżące za Renem, na wschód od Berg, a także Mark. Arcybiskup Kolonii tradycyjnie należał do grona elektorów Cesarstwa, był także arcykanclerzem Włoch i Burgundii; prawa elektorskie posiadał okresami od 1238 roku oraz nieprzerwanie od roku 1263 do roku 1803. Gdy stare rzymskie miasto Kolonia stało się w 1288 roku wolnym miastem, arcybiskupi kolońscy przenieśli swą siedzibę z katedry kolońskiej do Bonn.

Elekt przez sam wybór otrzymywał jedynie godność króla rzymskiego z prawem do koronacji na cesarza. Przy jego wyborze obowiązywała większość głosów z decydującym głosem arcybiskupa Moguncji. Koronacji na króla, dokonywano w Akwizgranie, na cesarza zaś w Rzymie dokąd organizowaną uroczystą wyprawę koronacyjną.

Elektorzy Rzeszy, elektorzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego, (łac. electores - wyborcy; niem. Kurfürsten - od staroniemieckiego słowa kuri - wybór) - książęta Rzeszy uprawnieni do udziału w elekcji króla rzymskiego (niemieckiego) i cesarza rzymsko-niemieckiego.

Elekcja cesarska - proces wyboru króla Niemiec i jednocześnie cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. We wczesnym średniowieczu był dokonywany przez wiec plemion niemieckich, które wybierały najlepszego kandydata spośród członków panującej dynastii (wówczas saskich Ludolfingów). W praktyce wiec zatwierdzał decyzję elitarnego grona książąt plemiennych i dostojników dworskich, co z czasem doprowadziło do zastrzeżenia prawa udziału w wyborach tylko dla owych możnych, najpierw drogą precedensu, potem przez pisaną normę prawną. Od 1356 roku na mocy Złotej Bulli cesarza Karola IV Luksemburskiego prawo wyboru cesarza przysługiwało jedynie siedmiu elektorom, obdarzonym szczególnymi przywilejami, zrównującymi ich w godności z królami.

W okresie bezkrólewia rządy sprawować miał palatyn reński oraz książę saski.

Złota Bulla dawała szereg uprawnień elektorom w celu zabezpieczenia ich przed naciskami oraz przed konfliktami o uprawnienia elektorskie:

dziedziczność godności elektora według primogenitury w linii męskiej

niepodzielność terytorium elektorskiego

prawo majestatu, czyli traktowania na równi z koronowanymi monarchami

privilegium de non appellando - najwyższe sądownictwo z zakazem apelowania do króla (cesarza), oskarżenia poddanych przeciw elektorom mógł rozstrzygać tylko Sejm Rzeszy, nie sam król

elektorowie mieli tworzyć osobną kurię Sejmu Rzeszy, która uzyskała prawo do formułowania projektów ustaw do rozpatrzenia przez Sejm Rzeszy - na równi z królem (cesarzem)

Zobacz też

Elektorzy Rzeszy