Złota Orda - Polski Serwis Naukowy

Złota Orda (mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs; tt. Altın Urda) – historyczne państwo mongolskie, założone ok. 1240 r. w zachodniej części imperium Czyngis-chana przez jego wnuka Batu-chana, ze stolicą w Saraj Batu.

Po podbojach w swym największym zasięgu obejmowało terytoria na zachód od Irtyszu do gór Kaukazu, Morza Czarnego i dorzecza Wołgi i Kamy, przy uzależnieniu wszystkich księstw ruskich. Początkowo była podzielona na dwie odrębne części: Błękitną Ordę (właściwą, wschodnią) i Białą Ordę (zachodnią). Obie części połączył w 1378 Tochtamysz.

Uług Mehmed (albo Ułu Mahmet, Uług Muhammed, tatar. Oluğ Möxämmäd) (w źródłach rosyjskich Улу Махметь, Улуг Махметь) (? - zm. 1446) – pretendent do tronu Złotej Ordy z linii Tochtamysza i założyciel Chanatu Kazańskiego.

Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem Cesarza.

W 1375 roku całe państwo zostało podbite i zwasalizowane przez Tamerlana.

Od XIV w. kraj pogrążał się w stopniowej destabilizacji. Na początku XV w. rozpadło się na chanaty syberyjski, astrachański, kazański, krymski, uzbecki i inne. Po 1435 r. nastąpiła odbudowa kraju jako Wielka Orda. Kres Wielkiej Ordzie położył najazd wojsk chanatu krymskiego pod wodzą chana Mengli I Gireja w 1502 roku.

Chanat Kazański - państwo z ośrodkiem w Kazaniu powstałe około połowy XV wieku w wyniku rozpadu Złotej Ordy, w 1552 roku podbite przez Wielkie Księstwo Moskiewskie.

Mengli I Girej (I Meñli Geray) (1445-1515) – chan chanatu krymskiego w latach 1466, 1469-1475 i 1478-1515, szósty syn Hadżi I Gireja, założyciela państwa Tatarów krymskich.

Chanowie Błękitnej Ordy i Złotej Ordy

Batu-chan (1227–1255)

Sartak (1255–1256)

Ulagczy (1256–1257)

Berke (1257–1267)

Monge Timur (1267–1280)

Tode Monge (1280–1287)

Tole Buka (1287–1291)

Tokta (1291–1312)

Ozbeg (1312–1341)

Tyny Beg (1341–1342)

Dżany Beg (1342–1357)

Berdi Beg (1357–1359)

Kulpa (1359–1360)

Newruz (1360)

Chidr (1360–1361)

Timur Kodża (1361)

brak władcy (1361–1374)

Urus (1374–1375)

Tuktatija (1375)

Timur Melik (1375–1377)

Chanowie Złotej Ordy

Tochtamysz (1377–1395)

Timur Kutług (1395–1401)

Szadi Beg (1401–1407)

Pulad Chan (1407–1410)

Timur (1410–1412)

Dżalal ad-Din (1412)

Karim Berdi (1412–1414)

Kibek (1414–1417)

Jeremferden (1417–1419)

Uług Mehmed (1419–1421)

Dewlet Berdi (1419–1421)

Borak (1422–1427)

Uług Mehmed (1428–1433)

Sejjid Ahmed (1433–1435)

Zobacz też

Wielka Orda

Orda Nogajska

Chanat - dawny, wschodni ustrój państwowy, którego panujący władca nosił dziedziczny tytuł chana. Określenie pojawiło się w starożytności. Chanat mogł być podporządkowany innym chanatom lub być częścią kaganatu lub sułtanatu.

Kama (Ка́ма) (tatar. Çulman) rzeka w Rosji, lewy dopływ Wołgi (i największy z nich, w rzeczywistości od Wołgi większy w miejscu połączenia obu rzek). Wypływa w republice autonomicznej Udmurcja (ros. Удму́ртия) płynąc najpierw na wschód, potem skręca na południe i zachód w obwodzie permskim, przepływa ponownie przez Udmurcję a następnie przez republikę autonomiczną Tatarstan, gdzie spotyka się z Wołgą.