Złoty Krzyż w Poznaniu - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°24′30.9″N 16°56′24.2″E / 52.408583, 16.940056

Krzyż chwaliszewski obecnie

Złoty Krzyż, zwany krzyżem chwaliszewskim, Złoty Pan Jezus na Chwaliszewie – krucyfiks wysokości ok. 4 metrów znajdujący się w Poznaniu w zachodniej części staromiejskiej dzielnicy Chwaliszewo, u wylotu ulicy o tej samej nazwie, w bezpośrednim sąsiedztwie placu Międzymoście i dawnego koryta Warty; aż do wytyczenia nowego koryta rzeki i zburzenia w 1968 roku mostu Chwaliszewskiego stanowił charakterystyczny element nabrzeżnego krajobrazu u wschodniego przyczółka przeprawy. Nazwa obiektu nawiązuje do stojącego na starym, drewnianym moście XVIII-wiecznego krzyża ze złoconą pasyjką oraz postawionego następnie w pobliżu przeprawy, zniszczonego podczas II wojny światowej żelaznego krucyfiksu z 1880 roku, którego cynkowa postać Chrystusa pokryta była warstwą 22,5-karatowego złota. Według rozpowszechnionego poglądu, jednak nieznajdującego źródłowego potwierdzenia, krzyż stoi w tym miejscu od ponad tysiąca lat, jego pierwotne pochodzenie wiązane jest z przyjęciem chrześcijaństwa przez Mieszka I w 966 roku. Z krzyżem tym wiąże się epizod oporu polskiej ludności Poznania w okresie kulturkampfu przeciwko decyzjom władz niemieckich chcących uniemożliwić ustawienie nowego krucyfiksu. W obecnej swej formie krzyż chwaliszewski pochodzi z 1945 roku.

Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.
Kanonik (łac. canonicus) – wczesnośredniowieczna nazwa duchownych, żyjących wg reguł kanonicznych przy kościołach biskupich (katedrach); obecnie kapłan uhonorowany tą godnością za szczególne zasługi dla Kościoła lokalnego, zobowiązany do sprawowania określonych obrzędów liturgicznych wraz z innymi kanonikami lub miejscowym biskupem.

Historia

Początki tradycji ustawiania na moście Chwaliszewskim krzyża są nieznane. Pierwsza jednoznaczna wzmianka na jego temat pochodzi z II poł. XIX wieku i dotyczy drewnianego, XVIII-wiecznego krucyfiksu. Krótko po tym w 1877 roku władze miejskie postanowiły wznieść nowy stalowy most, dlatego też drewniany krzyż został przeniesiony. Wywiązał się wówczas spór władz kościelnych z państwowymi odnośnie ustawienia nowego krzyża. Ostatecznie kolejny, żelazny krzyż stanął w 1880 roku. Krzyż ten stał do roku 1939, gdy został zniszczony przez wojska hitlerowskie. Obecny drewniany krzyż umieszczono przy moście Chwaliszewskim w 1945 roku.

Kult religijny – wszelkie zachowania i praktyki religijne czynione wobec istoty bądź przedmiotu kultu. Czynności kultowe mają na celu ułatwienie kontaktu oraz wyjednanie przychylności dla człowieka od istot boskich, sił natury czy duchów przodków.[potrzebne źródło]
Źródła historyczne to wszystko to, skąd możemy czerpać wiedzę o przeszłości (Jerzy Topolski), inaczej rzecz biorąc, są to wszelkie zachowane ślady działalności człowieka.

Pochodzenie krzyża

Początki tradycji wystawiania na moście Chwaliszewskim krzyża są trudne do określenia. Jedna z poznańskich legend wyznacza początki stojącego przy przeprawie krucyfiksu na czasy potopu szwedzkiego, natomiast inna wiąże powstanie krzyża z powodzią, która nawiedziła stolicę Wielkopolski w 1736 roku, przypisując jego pochodzenie boskiej interwencji. Przekazy te są sięgającymi najdalej w przeszłość informacjami na temat krzyża chwaliszewskiego, nie licząc przytaczanego często poglądu o jego tysiącletniej genezie.

Okupacja wojenna (łac. occupatio bellica) – czasowe zajęcie przez siły zbrojne państwa prowadzącego wojnę całości lub części terytorium państwa nieprzyjacielskiego i wprowadzenie tam swojej władzy.
Kościół Najświętszego Serca Jezusa i św. Floriana w Poznaniu – świątynia parafialna nawiązująca do stylu neoromańskiego znajdująca się na Jeżycach przy ul. Kościelnej 3.

Wiarygodne źródła wskazują jednakże na istnienie pod koniec XVIII stulecia wiekowego posągu kultowego zdobiącego przyczółek mostu. Wydany 4 września 1800 roku dokument zawierający skierowane przez sześciu mieszczan poznańskich do władz pruskich żądanie remontu zniszczonych, prowadzących z mostu ku rzece schodów, które służyły mieszkańcom chcącym pobrać wodę, wzmiankuje o starym i zniszczonym upływem czasu posągu świętego. Postać świętego uległa zatarciu i trudna była do zidentyfikowania. Figura została przez nich określona jako wizerunek św. Jana. Zapis ten, powtórzony przez miejskiego referenta w dekrecie władz miejskich do korespondencji z inspektorem budownictwa miejskiego Wernickem (odpowiedzialnym za sporządzenie kosztorysu napraw), został następnie poprawiony przez radcę miejskiego Schönfelda, który skreślił imię św. Jana, uznawszy, że posąg przedstawia w rzeczywistości św. Wawrzyńca. Interpretacja Schönfelda wydaje się prawdopodobna ze względu na szczególny kult jakim od średniowiecza otaczano w Chwaliszewie postać św. Wawrzyńca (od 1444 do 1800 Chwaliszewo stanowiło osobny, niezależny od Poznania organizm miejski). Znajdował się tu poświęcony mu kościół oraz szpital.

Stopa - w anatomii człowieka najbardziej obwodowa część kończyny dolnej. Zarówno stopa jak i ręka są pod względem budowy tworami homologicznymi, jednak w związku z odrębną funkcją są zasadniczo różnie ukształtowane. Główną funkcją stopy jest udział w poruszaniu się (funkcja podporowo-nośna i lokomocyjna). Budowa stopy jest swoista dla człowieka w związku z jego pionową postawą. Hipoteza, że pierwotnie stopa była narządem chwytnym, który u człowieka dopiero przekształcił się w narząd podpory, nie jest pewna. Wszystkie małpy człekokształtne mają stopę chwytną, z przeciwstawnym paluchem, ustawionym pod kątem do osi długiej stopy. Jest on też znacznie krótszy od pozostałych palców. Połączenie więzadłowe i stawowe kości stopy jest u nich luźniejsze i umożliwia wskutek tego wydatniejszą ruchomość w stawach. Dla człowieka poruszającego się po ziemi funkcja chwytna stopy byłaby zupełnie nieprzydatna. Odwiedziony paluch byłby przeszkodą, a w szybszym biegu nawet wielkim utrudnieniem. W porównaniu do chwytnej ręki stopa oporowa człowieka wykazuje silniejszy rozwój stępu w stosunku do nadgarstka, osiągający połowę długości całej stopy, słabszy zaś rozwój paliczków. Jako całość tworzy stopa mocne i sprężyste sklepienie, dostosowane do dźwigania ciężaru ciała.
Koryto rzeki – najniższa część doliny, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby - akumulacja niesionego materiału, a jeśli rzeka meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto należy do fragmentu łożyska rzeki.

Jakkolwiek wzmianki te nie odnoszą się do krzyża, wskazują one na istnienie przy moście Chwaliszewskim obiektu kultowego o bardzo starej genezie. Ze względu na istnienie tradycji ustnej, nie można jednoznacznie wykluczyć, że w miejscu tym znajdowało się ponadto jakieś przedstawienie ukrzyżowania. Nie zachowały się żadne informacje o dalszych losach posągu. Brak o nim wzmianek w dokumentach z lat 1808–1810 związanych z budową nowego, drewnianego mostu w Chwaliszewie.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Bóg lub bóstwo – pojęcie istoty nadprzyrodzonej leżące u podstaw większości wierzeń religijnych. Zajmuje się nim teologia, a także filozofia i jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję. Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez popularne religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm. Wśród religii monoteistycznych należy wyróżnić monoteizm trynitarny.

4 marca 1846, podczas krótkotrwałych walk powstania wielkopolskiego 1846 roku, doszło na moście Chwaliszewskim do bitwy pomiędzy powstańcami a oddziałami pruskimi.

Krzyż drewniany, II połowa XIX wieku

Pierwsza jednoznaczna wzmianka o Złotym Krzyżu chwaliszewskim pochodzi z jesieni 1876 roku. Drewniany krzyż ze złoconą pasyjką umiejscowiono wówczas pośrodku mostu, po jego północnej stronie (Most Chwaliszewski biegł równoleżnikowo, na osi wschód-zachód).

Krzyż na Jeżycach

Po rozebraniu starej, drewnianej konstrukcji mostu w latach 70. XIX wieku, Złoty Krzyż przeniesiony został na Jeżyce, gdzie stanął na posesji należącej do Wojciecha Magra przy ul. Kościelnej 11, nieopodal miejsca, gdzie wzniesiono później neoromański kościoła Najświętszego Serca Jezusa i św. Floriana. Jak podaje ówczesny Kurier Poznański, Wojciech Mager wraz z niejakim A. Radomskim, chcąc uchronić mocno już zakorzeniony w tradycji miejskiej, liczący kilkadziesiąt lat krucyfiks, sfinansowali jego renowację. 1 września 1878 między godziną 16 a 17 odnowiony krzyż został poświęcony przez mansjonarza, ks. Chrustowicza, asystował proboszcz, ks. Raatz. Po jakimś czasie krzyż został odstąpiony bądź sprzedany (nie wiadomo, czy przez Magra, czy może jego spadkobierców) Antoniemu Nowakowi, który ustawił go na swoim gruncie przy ul. Kościelnej, narożnik Wielkiej Berlińskiej (ob. ul. Dąbrowskiego 59). Ostatecznie na skutek regulacji ul. Wielkiej Berlińskiej, w wyniku porozumienia władz miejskich z proboszczem istniejącej już wówczas parafii Najświętszego Serca Jezusa, w listopadzie 1906 roku krzyż przeniesiono na posesję przy ul. Wielkiej Berlińskiej 60 (ob. Dąbrowskiego 58), której właścicielem był Antoni Czajka (wg wpisu z księgi wieczystej) bądź wdowa Waligórska. W czasie II wojny światowej krzyż usunęły władze niemieckie. Nowy krzyż, wzorowany na pierwowzorze, postawiono po wojnie. W latach 80. XX wieku krzyż przeniesiono na parcelę nr 67 należącą do kościoła.

Leonard Turkowski (ur. 23 września 1914 w Poznaniu, zm. 19 stycznia 1985 w Olsztynie) – nauczyciel, poeta, prozaik, dziennikarz, bibliofil. Autor siedmiu tomików wierszy, dziesięciu książek prozatorskich (opowiadań i powieści), nawiązujących do historii Warmii i Mazur oraz trzech tomów wspomnień, prezes olsztyńskiego oddziału Związku Literatów Polskich.
Bez, dziki bez (Sambucus L.) – rodzaj roślin należący do rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae) wg systemu APG III z 2009. W dawniejszych ujęciach systematycznych rodzaj zaliczany był do przewiertniowatych (Caprifoliaceae) (np. w systemie Cronquista z 1981) lub do monotypowej rodziny bzowatych (w systemie Reveala z lat 1993–1999). Znanych jest około 20 gatunków występujących na półkuli północnej w klimacie umiarkowanym do podzwrotnikowego. Gatunkiem typowym jest Sambucus nigra L.

Spór z władzami niemieckimi

W 1877 roku, w wyniku decyzji władz o rozbiórce starego drewnianego mostu i wybudowaniu nowego o stalowej konstrukcji, doprowadzono do usunięcia krzyża z mostu. Dozór kościelny parafii św. Marii Magdaleny rozpoczął wówczas starania o ustawienie nowego krzyża. Mimo początkowej zgody magistratu, na przeszkodzie stanęła odmowa prezydium policji, a następnie rejencji poznańskiej i ministerstwa spraw wewnętrznych. Spór ciągnął się przez ponad dwa lata, w tym czasie proboszcz parafii ukarany został grzywną za przeprowadzenie nielegalnej zbiórki pieniędzy w celu sfinansowania nowego krzyża. Sprzeciw wobec postawy władz wyrażała zarówno polska, katolicka społeczność miasta, jak również Polacy z innych zaborów. Zatarg zakończył się kompromisem władz kościelnych i państwowych, nowy krzyż ustawiono w 1880 roku w sąsiedztwie mostu. Postawa władz niemieckich spowodowana była ówczesną polityką kulturkampfu zmierzającą do ograniczenia wpływów Kościoła katolickiego, jak również do germanizacji zamieszkujących Niemcy mniejszości narodowych.

Marsz Równości - manifestacja w postaci przemarszu ulicami Poznania, organizowana jako część obchodów Dni Równości i Tolerancji będących częścią Międzynarodowego Dnia Tolerancji UNESCO.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Zburzenie starego mostu

28 sierpnia 1877 poznański magistrat zwrócił się do dozoru kościoła św. Marii Magdaleny z prośbą o usunięcie wspomnianego wyżej, a będącego własnością tej parafii drewnianego krzyża, z powodu rozpoczęcia prac rozbiórkowych Mostu Chwaliszewskiego i budowy na jego miejscu nowej przeprawy o stalowej konstrukcji. Prośba została spełniona i krzyż znalazł nową lokalizację na Jeżycach. Jednakże jeszcze w fazie projektowej, 7 sierpnia, strona kościelna w osobie proboszcza Leona Raatza i będącego członkiem dozoru kościelnego aptekarza Wawrzyńca Heyduckiego zwróciła się do władz miejskich z prośbą o uwzględnienie w projekcie mostu miejsca na nowy krucyfiks. Władze miejskie odpowiedziały następnego dnia, stwierdzając że decyzja podjęta zostanie po zakończeniu budowy oraz przypominając, że właścicielem krzyża nie jest miasto i, że ograniczy się ono tylko, podobnie jak miało to miejsce dotąd, jedynie do udzielenia ewentualnej zgody.

Powieść kryminalna – to odmiana powieści charakteryzująca się fabułą zorganizowaną wokół zbrodni, okoliczności dojścia do niej, dochodzenia oraz ujawnienia osoby sprawcy. Współcześnie, w najbardziej zasadniczym podziale przyjmuje się, że powieść kryminalna dzieli się na cztery pododmiany.
Karat – jednostka masy używana w jubilerstwie do określania wielkości kamieni i pereł. Także jednostka czystości złota (zawartości złota w stopie).

Spór z prezydium policji i rejencją

Prośba strony kościelnej została powtórzona 6 listopada, poproszono również o określenie z jakiego materiału krzyż ma zostać wykonany, tak by możliwe było ustawienie go, kiedy tylko prace budowlane dobiegną końca. 21 listopada magistrat wydał zgodę na ustawienie krzyża, określając jego lokalizację po północnej stronie przeprawy, na środkowym filarze mostu. 6 lutego 1878 władze miejskie nadesłały rysunki, na podstawie których parafia miała sporządzić nowy krucyfiks. W związku z osiągnięciem porozumienia z magistratem, dozór kościelny zwrócił się 28 lutego o potwierdzenie zaproponowanej lokalizacji do prezydium policji, jednakże 6 marca prośba ta spotkała się z oficjalną odmową umotywowaną obawą o porządkowe i komunikacyjne problemy, jakie umieszczenie krucyfiksu pośrodku mostu może spowodować. Twierdzono, że praktyki religijne dokonywane przez przechodzących wiernych, przyklękanie czy odmawianie modlitw, mogą utrudniać komunikację na przeprawie, powodować zakłócenie porządku i generować sytuacje odbierane jako obraza religijnych uczuć. Prezydium zaproponowało inną lokalizację krzyża – u wschodniego przyczółka mostu, nieopodal ul. Wenecjańskiej. Władze kościelne nie przyjęły do wiadomości tej decyzji i 13 marca odwołały się stosownym rekursem do rejencji poznańskiej, napisano m.in., że przywoływane w decyzji prezydium czynności nie były dotąd w tym miejscu praktykowane, natomiast ruch na moście uległ i tak obniżeniu ze względu na budowę kolei poznańsko-gnieźnieńskiej. Rekurs został odrzucony przez rejencję – jako niedostatecznie umotywowany – decyzją z 5 maja. Dozór kościelny po raz kolejny nie zgodził się z odmową, odwołano się do ministerstwa spraw wewnętrznych. W tym momencie sprawa wykroczyła już poza ramy sporu parafii z władzami, wywołując ogólny sprzeciw polskiej społeczności Poznania. W odwołaniu do ministerstwa władze kościelne powołują się na argument o rzekomym pozytywnym wpływie stojącego na moście krucyfiksu, wskazywały na przypadki samobójców, którzy w ostatniej chwili, z przyczyn religijnych odstąpili od zamiaru odebrania sobie życia (ze względu na silny nurt rzeki przypadki samobójstw w tym miejscu zdarzały się często). Decyzja ministerstwa z 14 sierpnia przyznała rację rejencji.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Wiersz (także: mowa wiązana, oratio vincta) – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której wers (linijka wiersza wyodrębniona intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki stylistyczne w funkcji poetyckiej, impresywnej lub ekspresywnej.

Zbiórka pieniędzy

W tym samu roku 18 lutego proboszcz Raatz opublikował apel do wiernych o wsparcie finansowe inicjatywy. Datki miały być przekazywane proboszczom parafii poznańskich. Apel opublikował Kurier Poznański, Dziennik Poznański i Goniec Wielkopolski. Następnie bez zgody władz rozpoczął zbiórkę, wnosząc w swoim imieniu pierwszą składkę wysokości 30 marek. Władze pruskie zareagowały na tę inicjatywę, nakładając na Raatza oraz odpowiedzialnych redaktorów: Stanisława Bronikowskiego z Dziennika, Szczepana Dreschera z Gońca i Józefa Żórawskiego z Kuriera grzywnę w wysokości 30 marek z możliwością zamiany na pięć dni aresztu. Pozwani odwołali się od wyroku, uzyskując w drugiej instancji ograniczenie kary do trzech marek. Ks. Raatz odmówił zapłacenia kary, uznając, że nałożona została bezzasadnie, ostatecznie więc została ona ściągnięta poprzez egzekucję komorniczą. Mimo to redakcja Kuriera w okresie od 19 lutego do 10 sierpnia 1878 zebrała sumę 668,80 marek. Datki spływały nie tylko z Poznańskiego, ale również z innych części ziem polskich, także ze Lwowa.

Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.
Policja – umundurowana i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Do jej głównych zadań należy pilnowanie przestrzegania prawa i ściganie przestępców, jak również zapewnienie ochrony i pomocy w sytuacjach kryzysowych zarówno wobec ludzi jak i mienia. Jeżeli jest to konieczne, policja nadzoruje na poziomie operacyjnym także wszelkie służby ratownicze.

Wsparcie burmistrza Hersego

Dozór kościelny podjął na nowo negocjacje i na podstawie zalecenia prezydenta policji z 14 października, 18. złożono wniosek o pozwolenie na ustawienie krzyża u przyczółka, w sąsiedztwie muru oporowego prowadzących ku rzece schodów, przy spichlerzu niejakiego Engla. Również ten pomysł spotkał się z odmową zarówno prezydium, jak i władz miejskich, które miejsce koło muru przeznaczyły dla rybaków i handlarzy ryb. Wobec decyzji prezydium odwołanie do ministerstwa wystosowały tym razem same władze miejskie, które chcąc rozładować napiętą sytuację panującą w mieście, zdecydowały się wspomóc Kościół w dążeniu do ustawienia krzyża. Istotną rolę odegrała tu postawa pełniącego funkcję II burmistrza, Jarosława Hersego (w późniejszym okresie wybranego do funkcji nadburmistrza Poznania, jego wybór nie został jednakże zatwierdzony przez władze państwowe), który będąc katolikiem wydatnie wspomógł starania dozoru. Był on autorem drugiej wersji memoriału do ministerstwa (z 16 stycznia 1879), którą sporządził, uznając poprzednią za niewłaściwą. Władze miejskie dążyły do ustawienia krzyża na moście w miejscu, które wcześniej uznały za odpowiednie. Ministerstwo jednak decyzją z 21 sierpnia 1879 i tym razem odpowiedziało odmownie.

Prezydent Poznania wybierany jest przez mieszkańców miasta w wyborach powszechnych, równych, tajnych i bezpośrednich. Jest organem wykonawczym miasta Poznania jako jednostki samorządu terytorialnego.
Germanizacja – proces przyswajania języka lub kultury niemieckiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Germanizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego) jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją. Często rozumiana obecnie jako proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej, a także proces rozprzestrzeniania się języka, kultury i ludności poprzez asymilację lub adaptacje obcojęzycznych słów.

Wobec zaistniałej sytuacji i osiągnięcia pewnego porozumienia z prezydium policji (21 sierpnia) ostatecznie zdecydowano o ustawieniu krzyża u wschodniego przyczółka mostu, strona kościelna zaakceptowała również zastrzeżenie, że ma być on umieszczony na kamiennej podstawie wysokości co najmniej jednego metra i otoczony z trzech stron żelaznym parkanem oddalonym ok. 80 cm od cokołu. Swoje warunki 22 sierpnia postawił również magistrat, żądając zobowiązania, że krzyż zostanie na ewentualną prośbę władz usunięty, bez podawania przyczyny ani wskazywania ewentualnego nowego miejsca na jego ustawienie, zaś cała operacja zostanie przeprowadzona na koszt Kościoła. Formalności trwały aż do 26 stycznia 1880, kiedy wobec spisania przez notariusza Władysława Jeżdżewskiego stosownego aktu (19 stycznia), władze miejskie wydały zgodę na postawienie krzyża.

Mieszko I (ur. 922-945, zm. 25 maja 992) – książę Polski z dynastii Piastów sprawujący władzę od ok. 960 r. Syn Siemomysła, wnuk Lestka. Ojciec Bolesława I Chrobrego i Świętosławy-Sygrydy. Brat Czcibora. Po kądzieli dziadek Kanuta Wielkiego.
Klub gejowski (ang. gay bar) – nazwą tą określa się bary i kluby, których docelową grupą klientów są geje i inne osoby LGBT i dla których stanowią one miejsca rozrywki i spotkań towarzyskich. Określenie to dotyczy lokali bez względu na ich wielkość i charakter – zarówno małe bary na kilka stolików, przez typowe restauracje, aż po duże lokale rozrywkowe z kilkoma parkietami i wieloma pomieszczeniami o różnym przeznaczeniu: (sauny, sale kinowe, darkroomy). Często lokale dla gejów w dużych miastach grupują się w jednej okolicy uważanej za gay village. Większość klubów gejowskich przyjmuje także klientów heteroseksualnych. Lokali gejowskich nie należy utożsamiać z lokalami gay-friendly, w których osoby LGBT są mile widziane, ale nie są docelową grupą klientów.

Krzyż z żelaza

Po ponad dwuletnich staraniach Złoty Krzyż ustawiony został na przewidzianym miejscu 15 kwietnia 1880 roku, poświęcono go w niedzielę 18 kwietnia o godzinie 17, a aktu tego dokonał proboszcz Raatz. Wygłosił on również stosowną przemowę do zgromadzonych wiernych w języku polskim i niemieckim. Całkowity koszt ustawienia żelaznego krucyfiksu oraz masywnej cynkowej postaci Chrystusa i pozostałych elementów założenia wyniósł 2000 marek.

Anatomia (z gr. anatome, od ana-temnein → rozcinać) – dział biologii, nauka zajmująca się badaniem makroskopowej budowy i kształtu ciała żywych organizmów. Termin pochodzi od greckiego słowa anatemein - rozcinać, rozczłonkowywać - gdyż na tym właśnie polegała najstarsza metoda badania.
Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – w literaturze opowieść posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.

Od 1880 roku

Wylot ul. Chwaliszewo, dawniej głównej ulicy miasta o tej samej nazwie. Niewidoczny na fotografii krzyż znajdowałby się po lewej stronie.

Od czasu ustawienia krzyża w 1880 roku do 1939 roku krzyż kilkakrotnie poddawany był renowacji. Szczególną opiekę nad obiektem sprawował Poznański Cech Rybacki, najprawdopodobniej z jego inicjatywy w 1922 roku przeprowadzono prace malarskie. Renowacji dokonali bezpłatnie Franciszek Grien i Wincenty Głębocki, natomiast materiały malarskie przekazała właścicielka składu farb, J. Antoniewiczowa.

Parafia (z łac. parochia), probostwo – podstawowa jednostka organizacyjna Kościoła katolickiego i wielu innych wyznań chrześcijańskich. Według koncepcji teologicznych to przede wszystkim określona wspólnota wiernych. Zwierzchnikiem parafii jest proboszcz, któremu mogą pomagać inni księża wikariusze, oraz kapelani czy rezydenci. Centralnym ośrodkiem życia parafii jest kościół parafialny (farny).
Powódź – przejściowe zjawisko hydrologiczne polegające na wezbraniu wód rzecznych lub morskich w ciekach wodnych, zbiornikach lub na morzu powodujące po przekroczeniu przez wodę stanu brzegowego zatopienie znacznych obszarów lądu - dolin rzecznych, terenów nadbrzeżnych lub depresyjnych, doprowadzające do wymiernych strat społecznych i materialnych. Jest jedną z najbardziej groźnych i niszczycielskich w skutkach klęsk żywiołowych. Walka z nią jest stale aktualnym problemem ogólnoświatowym. Poważny wpływ na występowanie powodzi ma istniejący układ rzek oraz występująca w poszczególnych okresach roku sytuacja hydrologiczno-meteorologiczna.

W 1937 roku krzyż został odnowiony z okazji Międzynarodowego Kongresu Chrystusa Króla. Wizerunek został wówczas oczyszczony chemicznie i mechanicznie z warstw farby, dzięki czemu odsłonięte zostały zatarte, wiernie przez rzeźbiarza oddane kształty anatomiczne. W ten sposób przywrócono dziełu jego pierwotnie walory artystyczne. Rzeźba została następnie pokryta warstwą 22,5-karatowego złota. Wszystkie te prace wykonane zostały przez rzeźbiarza Stefana Petlińskiego. Sam krzyż został pomalowany przez malarza Franciszka Ofierzyńskiego i ślusarza Kazimierza Steina zgodnie z życzeniem kanonika Szreybrowskiego na stalowoniebieski kolor. Koszt renowacji wyniósł 250 złotych, pokryto go ze składek wiernych. Przy okazji renowacji członkowie cechu wycięli również rosnący w pobliżu krzak bzu i w jego miejscu umieścili na granitowej podstawie żelazne ogrodzenie, przy którym składano wiązanki kwiatów.

Częstochowa () – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.
Spichlerz (czasem: śpichlerz, spichrz, elewator zbożowy) - budynek przeznaczony do przechowywania materiałów sypkich, głównie ziarna zbóż. W miastach przeważnie murowany, wielokondygnacyjny magazyn z windą do transportu zboża. Zachowane spichlerze często posiadają ciekawie rozwiązaną elewację ozdobioną charakterystycznymi dla danej epoki detalami architektonicznymi. Znane zabytkowe spichlerze znajdują się m.in. w:

W okresie międzywojennym zastanawiano się nad przeniesieniem krzyża ze względu na jego – zdaniem niektórych – nielicujące z rangą obiektu kultu religijnego umiejscowienie. Już wówczas planowano zmianę koryta rzeki i zburzenie mostu Chwaliszewskiego. Pojawiły się pomysły przeniesienia krzyża na planowaną wówczas promenadę. Do realizacji tych zamierzeń nigdy jednak nie doszło.

Modlitwa – najważniejszy rytuał i jedna z podstawowych form kultu religijnego. Polega na skierowaniu swoich myśli do istoty lub istot, mogących być lub będących przedmiotem kultu (bogowie, święci, aniołowie), czyli do sfery sacrum. Jeżeli modlitwa jest werbalizowana, określana jest jako ustna, jeżeli nie jest wokalizowana, nazywana jest modlitwą myślną.
Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.

Przed II wojną światową, w okresie wielkiego kryzysu doszło do często opisywanego wydarzenia związanego ze Złotym Krzyżem. Bezrobotny mężczyzna popełnił wówczas samobójstwo, wykorzystując krucyfiks jako swoistą szubienicę. Pozostawił on wierszowany tekst w następujący sposób wyjaśniający motywy jego czynu: Nie ma pracy, nie ma chleba; Nasrać na Polskę, idę wprost do nieba!.

Skały są to duże skupiska minerałów jednorodnych lub różnorodnych. Ze względu na sposób powstania wyróżnia się skały magmowe, osadowe i przeobrażone (metamorficzne)
Równoleżnik - okrąg powstały wskutek przecięcia powierzchni kuli ziemskiej płaszczyzną prostopadłą do jej osi. Najdłuższym równoleżnikiem jest równik, który ma 40 075 km długości. Równik dzieli kulę ziemską na dwie półkule - północną i południową. Podstawowe równoleżniki to: równik, zwrotnik Raka i zwrotnik Koziorożca a także koło podbiegunowe północne i południowe. Równoleżniki mają różne długości, w zależności od szerokości geograficznej.

Złoty Krzyż w swej ówczesnej formie został zniszczony i wrzucony do Warty przez wojska niemieckie krótko po wkroczeniu do Poznania w 1939. Po zakończeniu II wojny światowej, już w 1945 roku w jego miejscu ustawiono prosty drewniany krucyfiks przydrożny i w takiej formie krzyż chwaliszewski stoi do chwili obecnej. W 1968, zgodnie z przedwojennymi zamierzeniami, przeprowadzono zmianę koryta rzeki i zniesiono przeprawę chwaliszewską, zmieniając konotację przestrzenną monumentu. Krzyż od zakończenia wojny poddawany był renowacji, ostatnią, jak można wnioskować z tabliczki na nim umieszczonej, przeprowadziła parafia zakonu oblatów podczas misji świętych w 2000 roku.

Chrystus Król (łac. Christus Rex) - hasło ruchów politycznych związanych z Kościołem katolickim, które domagają się obecności religii w sferze życia społecznego współczesnych państw.
Edward Pasewicz (ur. 9 czerwca 1971 w Kostrzynie nad Odrą) polski poeta, pisarz i kompozytor. Laureat VIII Konkursu im. Jacka Bierezina (2000). W 2007 został nominowany do Nagrody Literackiej Gdyni za książkę Henry Berryman Pięśni. Jego wiersze były tłumaczone m.in. na niemiecki, angielski, słoweński, serbski, bułgarski, czeski, hiszpański, kataloński, włoski. Jest buddystą, uczniem Ole Nydahla. Mieszka w Poznaniu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)