ZAK Spółka Akcyjna

Ten artykuł dotyczy zakładu chemicznego w Kędzierzynie-Koźlu. Zapoznaj się również z: klub sportowy siatkówki ZAKSA Kędzierzyn-Koźle.

Na mapach: 50°18′20″N 18°15′27″E / 50.30556, 18.2575

ZAK Spółka Akcyjna lub ZAK SA (do 23 kwietnia 2009 r. – Zakłady Azotowe Kędzierzyn SA) – przedsiębiorstwo chemiczne z siedzibą w Kędzierzynie-Koźlu (dzielnica Azoty), w województwie opolskim. Jest to jeden z największych producentów chemicznych w Polsce. Produkcja jest przeznaczona dla: rolnictwa, budownictwa, przetwórstwa chemicznego i przemysłu tworzywowego. Przedsiębiorstwo składa się z trzech Jednostek Produkcyjnych (Nawozy, Oxoplast i Energetyka) oraz Jednostki Usługowej i Jednostki Usług Laboratoryjnych. Firma zatrudnia ponad 1600 pracowników (dane z 2010 r.) i jest największym pracodawcą w Kędzierzynie-Koźlu.

Kwasy tłuszczowe - kwasy monokarboksylowe o wzorze ogólnym R-COOH (R oznacza łańcuch węglowodorowy, a COOH jest grupą karboksylową znajdującą się na końcu tego łańcucha). Kwasy tłuszczowe występujące naturalnie wchodzą w skład tłuszczów lub występują w postaci "wolnej" (tzn. wolne kwasy tłuszczowe, ang. FFA od free fatty acids). Połączenie 3 cząsteczek kwasów tłuszczowych z cząsteczką glicerolu tworzy triglicerydy.
PN:EN ISO 9001:2009 Systemy zarządzania jakością - Wymagania (z ang. EN ISO 9001:2008 Quality management systems - Requirements) - międzynarodowa norma określająca wymagania, które powinien spełniać system zarządzania jakością w organizacji.

Dane o spółce

ZAK Spółka Akcyjna jest zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr 0000008993.

Dokumentacja spółki przechowywana jest w: Sądzie rejonowym, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w Opolu.

Dane rejestrowe: REGON: 530544497, NIP: 749-00-05-094.

Kapitał zakładowy 285 064 300 zł i dzieli się na 57 012 860 akcje o wartości nominalnej 25 zł każda.

Formalina - wodny nasycony (ok. 35–40%) roztwór aldehydu mrówkowego (inaczej formaldehydu lub metanalu). Ciecz bezbarwna o drażniącym ostrym zapachu i takim smaku. Jako środek wygodniejszy w użyciu zastępuje sam formaldehyd, który w warunkach normalnych jest gazem. Dobrze miesza się z etanolem, który nieraz służy do jej stabilizowania, gdyż z formaliny może wytrącać się polimer (trioksan lub polioksymetylen).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Historia Zakładu

Historia istnienia zakładu rozpoczęła się w 1940 r., kiedy to niemiecki koncern chemiczny IG Farben rozpoczął w pobliżu Kędzierzyna budowę zakładu chemicznego, produkującego izooktan. Zakład miał produkować benzynę syntetyczną z węgla, metodą Bergiusa. Produkcję uruchomiono pod koniec 1943 r.

ZAKSA Kędzierzyn-Koźle (do 2007 roku Mostostal-Azoty SA Kędzierzyn-Koźle) – męska drużyna siatkarska należąca do ZAK Spółka Akcyjna. Jeden z najbardziej zasłużonych klubów w historii polskiej siatkówki.
Interessen-Gemeinschaft Farbenindustrie AG (Wspólnota Interesów Przemysłu Farbiarskiego), (skrót I.G. Farben - słowo Farben w języku niemieckim oznacza farby, kolory lub barwniki) - niemiecki koncern chemiczny, utworzony w roku 1925 we Frankfurcie nad Menem.

Zakład odgrywał ważną rolę w produkcji benzyny syntetycznej dla III Rzeszy, a ponieważ trwała II wojna światowa, to alianckie lotnictwo (bombowce startowały z Włoch) przeprowadziło masowe naloty dywanowe. Bombardowania rozpoczęły się w lipcu 1944 r. i doprowadziły do zniszczenia instalacji produkcyjnych zakładu. W dniach 21/22 stycznia 1945 r. przeprowadzono ewakuację zakładów.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

31 stycznia 1945 r. Armia Czerwona zajęła Kędzierzyn i Azoty. Rosjanie przeprowadzili całkowity demontaż urządzeń i aparatury zakładów chemicznych. Zniszczenia osiągnęły poziom 100%. Pozostałe urządzenia wywieźli Polacy do odbudowywanych zakładów chemicznych w Oświęcimiu, Chorzowie i Tarnowie. Polacy traktowali wówczas ziemie Śląska Opolskiego jako teren niemiecki i nie zamierzali rozwijać na nich przemysłu.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Józef Sebesta (ur. 12 kwietnia 1945 w Starym Koźlu) – polski polityk, samorządowiec, magister inżynier mechanik, od 2006 marszałek województwa opolskiego.

Zakłady Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn”

W 1948 r. rząd polski podjął decyzję o wybudowaniu w Kędzierzynie trzeciej w kraju (obok Chorzowa i Tarnowa) fabryki nawozów sztucznych. Fabryka miała powstać w miejscu zniszczonych niemieckich zakładów chemicznych IG Farben. Nowa fabryka otrzymała nazwę: Zakłady Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn” z siedzibą w Bierawie. Zakład został formalnie utworzony 1 stycznia 1949 r., a w październiku 1949 r. uruchomiono pierwszą instalację, produkującą rocznie 840 Mg wosku syntetycznego.

Numer Identyfikacji Podatkowej (NIP) – dziesięciocyfrowy kod, służący do identyfikacji podmiotów płacących podatki w Polsce. Nadawany jest przez naczelnika urzędu skarbowego.
Sadownictwo jest dziedziną ogrodnictwa zajmującą się uprawą roślin trwałych (wieloletnich) dających jadalne owoce, czyli roślin sadowniczych. Zgodnie z tą definicją będą to zarówno drzewa i krzewy jak i krzewinki i byliny uprawiane w sadach i na plantacjach.

Sześcioletni plan rozwoju 1950-1955 przewidywał dalszą rozbudowę Zakładów Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn”. 17 lutego 1952 r. przyjęto nową nazwę fabryki: Zakłady Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn” w budowie. 15 stycznia 1954 r. uruchomiono próbną produkcję amoniaku, kwasu azotowego i saletrzaku. Ciągła produkcja ruszyła 10 marca. Uznano to za oficjalne otwarcie zakładu produkującego nawozy azotowe. W tym samym roku rozpoczęto produkcję tlenu sprężonego, dwucjanu dwuamidu, melaminy i utrwalacza płynnego „W”. W 1954 r. wybudowano także elektrociepłownię.

Jednoosobowa spółka skarbu państwa – spółka utworzona w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego, której dokonuje Minister Skarbu Państwa na wniosek organu założycielskiego, dyrektora przedsiębiorstwa państwowego, rady pracowniczej lub z własnej inicjatywy.
Azotan sodu, NaNO3 (saletra sodowa, saletra chilijska) – nieorganiczny związek chemiczny z grupy azotanów, sól kwasu azotowego i sodu. Tradycyjne określenie „saletra” pochodzi łac. sal petrae = sól skalna.

W następnych latach powstały kolejne instalacje produkujące kilkadziesiąt innych wyrobów chemii organicznej i nieorganicznej. W 1955 r. rozpoczęto produkcję bezwodnika ftalowego, wosków, aminoplastów i kwasów tłuszczowych. We wrześniu 1956 r. zmieniono nazwę fabryki na: Zakłady Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn”, a w 1957 r. uruchomiono drugą linię produkującą nawozy azotowe oraz instalacje produkujące mocznik i stężony (67%) kwas azotowy.

Chemia organiczna - dziedzina chemii zajmująca się badaniem budowy, właściwości oraz reakcji związków chemicznych zawierających węgiel, a także opracowywaniem różnorodnych metod syntezy tych połączeń. Ponadto związki organiczne zawierać mogą atomy innych pierwiastków, takich jak wodór, tlen, azot, fosfor, krzem oraz siarka.
Saletrzak - nazwa handlowa nawozu mineralnego składającego się pierwotnie z azotanu amonu (NH4NO3) i mielonego wapienia (CaCO3). Później zamiast części wapienia zaczęto stosować dodatkowo dolomit (MgCO3).

Zakłady Azotowe „Kędzierzyn”

6 czerwca 1959 r. zmieniono nazwę fabryki na: Zakłady Azotowe „Kędzierzyn”. W latach 60. XX w. uruchomiono produkcję azotynu i azotanu sodowego, formaliny, klejów mocznikowych, estrów ftalowych, melaminy i innych. W 1962 r. uruchomiono po raz pierwszy w Polsce produkcję amoniaku z gazu koksowniczego.

Kędzierzyn-Koźle (niem. Kandrzin-Cosel, w latach 1934-1945 Heydebreck O.S., śl. Kandrzin-Kojźly, czes. Kandřín-Kozlí) – miasto w województwie opolskim, powiat kędzierzyńsko-kozielski. Powstało w 1975 r. z połączenia czterech osobnych organizmów administracyjnych: Kędzierzyna, Koźla, Sławięcic i Kłodnicy. W Koźlu znajduje się jeden z największych portów rzecznych w Polsce. W Kędzierzynie-Koźlu znajdują się jedne z największych w Polsce zakładów chemicznych – ZAK Spółka Akcyjna, a także holding "Blachownia". Jest to drugie co do wielkości miasto województwa opolskiego pod względem liczby ludności i pierwsze pod względem obszaru.
Bezwodnik maleinowy – organiczny związek chemiczny z grupy bezwodniki kwasowe; bezwodnik kwasu maleinowego. W stanie czystym jest to bezbarwne lub białe ciało stałe.

W czerwcu 1970 r. uruchomiono port przeładunkowy na Kanale Kędzierzyńskim, który umożliwił transport drogą wodną przez Kanał Gliwicki i rzekę Odrę. W latach 70. XX w. przeprowadzono także modernizację licznych instalacji produkcyjnych, uruchamiając dodatkowo produkcję argonu i bezwodnika maleinowego. W 1978 r., dzięki uruchomieniu instalacji ciśnieniowego półspalania metanu, nastąpiło przejście przy produkcji amoniaku z koksu na gaz ziemny.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

W latach 80. XX w. uruchomiono wytwórnię alkoholi OXO: oktanolu (2-etyloheksanolu), n-butanolu i izobutanolu. W ten sposób rozpoczęto produkcję komponentów tworzyw sztucznych. Uruchomiono także nową wytwórnię klejów mocznikowych i nową instalację granulacji mechanicznej saletrzaku (nowy produkt otrzymał nazwę Salmag).

Rząd – organ kolegialny władzy wykonawczej w większości krajów, w których funkcjonuje parlamentarno-gabinetowy system polityczny. Przewodniczący rady ministrów jest zazwyczaj nazywany premierem (pierwszym ministrem), choć w niektórych krajach (np. Niemcy) jest tradycyjnie nazywany kanclerzem.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W latach 1990-2005 firma przeszła szereg zmian – zarówno organizacyjnych jak i technicznych. 1 stycznia 1992 r. Zakłady zostały przekształcone w jednoosobową Spółkę Skarbu Państwa o nazwie Zakłady Azotowe Kędzierzyn Spółka Akcyjna. W następnych latach liczne inwestycje cechowały się działalnością proekologiczną: uruchomiono elektrofiltry w elektrociepłowni i nową instalację kwasu azotowego, wybudowano mechaniczno-biologiczną oczyszczalnię ścieków i nowy zbiornik stokażowy amoniaku oraz ukończono modernizację drugiego ciągu nawozowego. Dzięki tym inwestycjom Zakłady Azotowe Kędzierzyn SA zostały skreślone z listy przedsiębiorstw najbardziej uciążliwych dla środowiska.

Aminoplasty - to grupa syntetycznych tworzyw termoutwardzalnych, otrzymywanych w reakcji polikondensacji związków aminowych (zawierających grupy aminowe) (-NH2) np. mocznik, melamina, anilina, dicyjanodiamid głównie z formaldehydem (aldehydem mrówkowym). Powstają na bazie żywic mocznikowych i melaminowych. Cząsteczki aminoplastów połączone są mostkami metylenowymi (-NH-CH2-NH-) i dimetylenoeterowymi (-NH-CH2-O-CH2-NH-). Kondensację prowadzi się na ogół w obecności katalizatorów kwaśnych, jak kwasy mineralne, kwas szczawiowy, kwas winowy itp. Aminoplasty można dokładnie odbarwić.
Izooktan (2,2,4-trimetylopentan) – organiczny związek chemiczny, węglowodór o wzorze: CH3-C(CH3)2-CH2-CH(CH3)2 należący do alkanów. Jest to rozgałęziony izomer oktanu.

W 2000 r. przeprowadzono gruntowną restrukturyzację Spółki, powołując do życia system spółek biznesu – powstało sześć jednostek biznesowych oraz wydzielono spółki-córki, które zostały utworzone z majątku dotychczasowych służb remontowych i pomiarowych, transportu, hotelu i ośrodka wczasowego. W 2003 r. Spółka uzyskała certyfikat jakości PN-EN ISO 9001:2001 i PN-N-18001:1999. W sierpniu 2003 r. wydzielono ze Spółki Wydział Badawczo-Produkcyjny i utworzono Spółkę „CHEMZAK”.

Alkohol butylowy lub inaczej butanol to alkohol zawierający 4 atomy węgla o wzorze sumarycznym C4H9OH. Jest używany głównie jako rozpuszczalnik oraz produkt przejściowy w reakcjach chemicznych; rozważa się jego stosowanie jako paliwa.
Powiat kędzierzyńsko-kozielski - powiat w Polsce, na terenie województwa opolskiego, utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Kędzierzyn-Koźle.

W listopadzie 2004 r. Rząd wyraził zgodę na wniesienie 80% akcji ZAK SA do Nafty Polskiej. Stanowiło to element przyjętej do realizacji nowej strategii restrukturyzacji i prywatyzacji sektora Wielkiej Syntezy Chemicznej. W styczniu 2005 r. wyodrębniona została jednostka Klejów – SILEKOL Sp. z o.o., którą w grudniu tego samego roku kupił Pfleiderer Grajewo SA. W 2006 r. rozpoczęto przygotowania do sprzedaży 80% akcji „Kędzierzyna” niemieckiej firmie PCC AG, jednak transakcja nie doszła do skutku z powodu zbyt niskiej ceny oferowanej przez PCC.

Elektrofiltr, odpylacz elektrostatyczny (skrótowo EF lub ang. ESP czyli electrostatic precipitator) — rodzaj odpylacza, w którym usuwanie pyłu z gazu (gazu technologicznego, spalin lub innych gazów odlotowych, powietrza) następuje poprzez wykorzystanie siły elektrostatycznej (prawo Coulomba), działającej na cząstki tego pyłu.
Tworzywa sztuczne – materiały składające się z polimerów syntetycznych (wytworzonych sztucznie przez człowieka i niewystępujących w naturze) lub zmodyfikowanych polimerów naturalnych oraz dodatków modyfikujących takich jak np. napełniacze proszkowe lub włókniste, stabilizatory termiczne, stabilizatory promieniowania UV, uniepalniacze, środki antystatyczne, środki spieniające, barwniki itp. Termin "tworzywa sztuczne" funkcjonuje obok niepoprawnych często stosowanych żargonowych określeń takich jak: plastik lub plastyk. Najbardziej poprawnym terminem obejmującym wszystkie materiały zawierające jako główny składnik polimer, bez rozróżniania, czy jest on pochodzenia sztucznego czy naturalnego, jest określenie "tworzywa polimerowe".

8 października 2010 r. otwarto w zakładach nową instalację kwasu. Jej budowa trwała 18 miesięcy i kosztowała 300 mln zł; ok. 83% tej kwoty pochodziło z kredytu, udzielonego przez konsorcjum banków (BRE Bank, Kredyt Bank i PKO SA). Kredytowanie zostało wstrzymane w 2009 r., w trakcie prowadzenia inwestycji, a ponowne negocjacje trwały prawie 10 miesięcy. Trudny, gospodarczo, czas, w którym inwestycję prowadzono, przyczynił siędo tego, że mimo jej zakończenia spółka nadal musiała posiłkować się kredytami i pożyczką (75 mln zł) z Agencji Rozwoju Przemysłu. Na otwarciu instalacji był obecny Wiceminister Skarbu, Adam Leszkiewicz. Miał być obecny także Przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Jerzy Buzek, jednak nie przybył; nie udało się także połączyć z nim przez telemost (mimo wcześniejszego ustawienia telebimów).

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Chemzak Sp. z o.o. - przedsiębiorstwo chemiczne produkujące chemikalia dla różnych gałęzi przemysłu. Zakład produkcyjny znajduje się w Kędzierzynie Koźlu.

Otwarto także nową stację uzdatniania wody, której koszt wyniósł 70 mln zł.

Źródło: Składowski S., Techniczne i organizacyjne aspekty rozwoju przemysłu chemicznego w powiecie kozielskim, Państwowy Instytut Naukowy Instytut Śląski w Opolu, Opole 1971.

Rok 2007 okazał się najlepszym w całej historii zakładu. Rok ten został zamknięty z zyskiem na poziomie 129 mln zł. Przychody firmy wyniosły 1,66 mld zł. Duża część z wypracowanych profitów została przeznaczona na inwestycje, które firma zaplanowała a następne lata.

24 kwietnia 2009 r. Sąd Rejonowy w Opolu wydał postanowienie o wpisie do Rejestru Przedsiębiorców KRS zmian w Statucie Spółki, polegających na zmianie firmy Spółki na ZAK Spółka Akcyjna, przy czym Spółka może używać także skrótu firmy ZAK SA.

Krzysztof Jałosiński (ur. 29 grudnia 1957 w Żarach w województwie lubuskim) – prezes zarządu Zakładów Chemicznych Police z siedzibą w Policach, magister inżynierii chemicznej. Ukończył Politechnikę Wrocławską specjalizując się z inżynierii chemicznej, studia podyplomowe na Politechnice Śląskiej w zakresie materiałów i energooszczędnych technologii chemicznych, studia podyplomowe w dziedzinie strategii zarządzania przedsiębiorstwem w Szkole Głównej Handlowej oraz studia MBA na Politechnice Lubelskiej.
Kanał Kędzierzyński – droga wodna, łącząca Kanał Gliwicki z Zakładami Azotowymi w Kędzierzynie-Koźlu. Kanał ma długość 4,5 km i wybudowano na nim jeden basen portowy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)