ZWAR - Polski Serwis Naukowy

ZWAR (Zakłady Wytwórcze Aparatury Wysokiego Napięcia) – fabryka aparatów elektrycznych założona przez Kazimierza Szpotańskiego, obecnie ABB.

Historia

Tabliczka fabryki K. Szpotańskiego

W listopadzie 1918 Kazimierz Szpotański wrócił do Polski i założył w Warszawie, w dwupokojowym lokalu przy ul. Mirowskiej, Fabrykę Aparatów Elektrycznych K. Szpotański i Spółka i zaczął od produkcji włączników do światła. Warsztat ten, początkowo zatrudniający 2 ludzi, po przeniesieniu na Pragę (w kwadrat obecnych ulic Kałuszyńskiej, Rybnej, Drewnickiej i Gocławskiej) bardzo szybko się rozrósł i stał się największym w przedwojennej Polsce przedsiębiorstwem produkującym aparaturę elektryczną. Inżynier Szpotański mówił, że produkcja w jego fabryce musi odpowiadać systemowi IEEN (jakości, ekonomii, estetyce i nowoczesności).

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Tablica rozdzielcza z fabryki Szpotańskiego, początku lat 30., Muzeum Techniki w Warszawie

W 1938 niektóre oddziały fabryki zostały przeniesione do Międzylesia (obecnie część Warszawy), co możliwe było dzięki zamówieniom dla Centralnego Okręgu Przemysłowego. Przed wojną fabryka zatrudniała 1200 pracowników, w tym 100 inżynierów. Fabryka liczników funkcjonowała też w czasie okupacji, jednak 20 października 1944 została przejęta pod przymusowy zarząd tymczasowy.

Międzylesie (niem. Mittelwalde, czes. Mezilesí, dawniej Středolesí) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Międzylesie nad Nysą Kłodzką. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wałbrzyskiego.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Po II wojnie światowej pod naciskiem władz komunistycznych Kazimierz Szpotański opuścił założony przez siebie, znacjonalizowany zakład. Fabryka została przemianowana na Zakłady Wytwórcze Aparatury Rozdzielczej im. Georgi Dymitrowa, w skrócie ZWAR, później zaś na Zakłady Wytwórcze Aparatury Wysokiego Napięcia, ale skrót pozostał bez zmian.

Aparaty elektryczne - to grupa przyrządów głównie elektromechanicznych, ale także elektromagnetycznych, elektronicznych lub mieszanych, które pełnią funkcje:

ABB (Asea Brown Boveri Group Ltd.) – międzynarodowy koncern, działający m.in. w branży automatyki i energetyki. Producent aparatury rozdzielczej wysokich, średnich i niskich napięć, transformatorów rozdzielczych mocy oraz stacji i systemów elektroenergetycznych.

Po wojnie ZWAR składał się z kilku fabryk: w Międzylesiu, w Warszawie na ul. Gocławskiej, w Lęborku i w Przasnyszu (w związku z polityką decentralizacji przemysłu). Fabryka ta zajmowała się głównie produkcją do byłego ZSRR. W roku 1997 została sprzedana firmie ABB, i przemianowano ją na ABB ZWAR.

Centralny Okręg Przemysłowy (COP), ośrodek przemysłu ciężkiego budowany w 1936-1939 w południowo-centralnych dzielnicach Polski. Był jednym z największych przedsięwzięć ekonomicznych II Rzeczypospolitej. Celem COP-u było zwiększenie ekonomicznego potencjału Polski, rozbudowa przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego, a także zmniejszenie bezrobocia wywołanego skutkami wielkiego kryzysu. Na rozwój COP-u przeznaczano w latach 1937-1939 około 60% całości wydatków inwestycyjnych o łącznej wartości 1925 mln zł.

20 października jest 293. (w latach przestępnych 294.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 72 dni. Jest to początek miesiąca Brumaire we francuskim kalendarzu rewolucyjnym.

W wyniku przekształceń wewnątrz firmy ABB fabryka na Gocławskiej została zlikwidowana, resztę produkcji przeniesiono do Międzylesia. Działalność została ograniczona do biur konstrukcyjnych i śladowej produkcji, a ABB Przasnysz ograniczyło produkcję głównie do konstrukcji licencyjnych. W marcu 2002 roku ABB Zwar i ABB Elta połączyły się i utworzono z nich ABB Sp. z o. o. Zakład w Lęborku zamknięto, a jego produkcję przeniesiono do Przasnysza i Łodzi.

Georgi Dymitrow Michajłow (znany w Rosji jako Georgi Michajłowicz Dymitrow, ur. 18 czerwca 1882, zm. 2 lipca 1949) – bułgarski działacz komunistyczny.

Aleksandrów Łódzki – miasto położone w centralnej Polsce w woj. łódzkim, w powiecie zgierskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Aleksandrów Łódzki. Należy do aglomeracji łódzkiej, miasto satelickie Łódzi. Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich.

Obecnie firma ABB Sp z o.o. zatrudnia w Polsce blisko 4000 pracowników w fabrykach w Aleksandrowie Łódzkim, Łodzi, Przasnyszu, Krakowie, Elblągu i Wrocławiu. W dawnych zakładach ZWAR w Warszawie znajduje się siedziba spółki.

Budynki ZWAR-u wpisane są do rejestru zabytków jako: fabryka Aparatów Elektrycznych K. Szpotańskiego (4 sprzężone hale produkcyjne), ul. Żegańska 1, 1900-30, nr rej.: A-448 z 8.07.2005

Przypisy

The ABB Group: ZWAR

Linki zewnętrzne

ABB Zwar S.A. na początku XXI wieku