Załuscy - Polski Serwis Naukowy

Junosza, herb rodu Załuskich

Załuscy herbu Junosza – polski ród szlachecki z Mazowsza.

Załuscy wywodzili się ze średnio zamożnej szlachty mazowieckiej województwa rawskiego. Do połowy XVII wieku nie wyszli poza piastowanie lokalnych urzędów ziemskich. Dopiero w drugiej połowie XVII wieku zaczął się wzrost zamożności i znaczenia rodu. Jako pierwszy z rodu do godności senatorskiej doszedł Wawrzyniec Załuski (zm. 1650), który został kasztelanem gostyńskim, była to jednak godność kasztelana mniejszego (drążkowego).

Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.

Andrzej Olszowski herbu Prus (ur. 27 stycznia 1621 w Olszowie, zm. 29 sierpnia 1677 w Gdańsku) – biskup chełmiński w latach 1661-1674, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1674, podkanclerzy koronny 1666-1676.

Do wyższych urzędów doszedł jego syn Aleksander (zm. 1693), osiągając w 1676 województwo rawskie. Karierę swą zawdzięczał przede wszystkim małżeństwu z Katarzyną Olszowską kasztelanką spicymierską, siostrą podkanclerzego i prymasa Andrzeja Olszowskiego. Od tego czasu dzięki protekcji wuja – prymasa kolejni przedstawiciele rodu Załuskich wchodzą w posiadanie stolic biskupich oraz osiągają krzesła senatorskie jako kasztelanowie i wojewodowie. Spowodowało to nieustanny wzrost znaczenia i wpływów rodu, który największe czasy swojej świetności przeżywał w XVIII w.

Podkanclerzy koronny (łac. subcancellarius, vicecancellarius regni Poloniae) – urzędnik centralny w I Rzeczypospolitej, odpowiedzialny za mniejszą kancelarię państwa. Wchodził w skład senatu jako jeden z ministrów.

Sulejów – miasto gminne (gmina Sulejów) w powiecie piotrkowskim, województwie łódzkim, nad rzeką Pilicą i Radońką. Według danych z 31 grudnia 2008 miasto liczyło 6332 mieszkańców 35. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego. Po zbudowaniu w latach 1969–1973 tamy na Pilicy w Smardzewicach (w pobliżu Tomaszowa Mazowieckiego) i spiętrzeniu rzeki, w pobliżu miasta powstał Zalew Sulejowski.

Spośród synów Aleksandra najbardziej znanym jest Andrzej Chryzostom, kanclerz wielki koronny i biskup warmiński. Karierze duchownej poświęcili się również dwaj młodsi synowie Aleksandra: Ludwik Bartłomiej biskup płocki i Marcin sufragan płocki. Kolejni synowie Aleksandra pozostali w stanie świeckim. Aleksander Józef został po ojcu wojewodą rawskim, Hieronim objął kasztelanię rawską, a Franciszek Jan został wojewodą czernihowskim, a następnie płockim. Ich przyrodni brat Karol urodzony z drugiego małżeństwa Aleksandra z Zofią Koniecpolską, osiągnął jedynie kuchmistrzostwo wielkie litewskie.

Województwo rawskie było zachodnią częścią Mazowsza. Jego stolicą była Rawa Mazowiecka. Powstało po inkorporacji do Korony Księstwa Rawskiego w 1462. Istniało do 1793, kiedy po II rozbiorze znalazło się w granicach Prus. Senatorów większych posiadało województwo 2, to jest wojewodę i kasztelana rawskich, mniejszych także 2, to jest kasztelanów: sochaczewskiego i gostynińskiego. Starostwa grodowe były trzy: rawskie, sochaczewskie i gostynińskie. Mundurem wojewódzkim był: kontusz szkarłatny, wyłogi czarne i żupan biały, a na guzach litera R.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

W kolejnym pokoleniu do największego znaczenia doszli synowie Aleksandra Józefa. Dzięki swojemu pierwszemu swemu małżeństwu z Teresą Witowską kasztelanką sandomierską wszedł on w posiadanie znaczniejszego majątku. Potomstwo miał ze swoją drugą żoną, Teresą Potkańską starościanką inowrocławską. Było to 4 synów: Andrzej Stanisław biskup krakowski, Marcin jezuita i sufragan płocki, Jakub starosta sulejowski i Józef Andrzej biskup kijowski oraz 3 córki: Wiktorię która wstąpiła do Wizytek w Warszawie, Ludwikę oraz Aleksandrę.

Andrzej Chryzostom Załuski, herbu Junosza (ur. ok. 1650, zm. 1 maja 1711) – kanclerz wielki koronny, biskup warmiński od 1699, płocki od 1692, kijowski od 1683.

Zakon Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, łac. Ordo Visitationis Beatissimae Mariae Virginis – klauzurowe zgromadzenie zakonne - żeński zakon, w Polsce zwany potocznie siostrami wizytkami.