Zabójstwo przy Rue Morgue (ang. The Murders in the Rue Morgue) – nowela napisana przez Edgara Allana Poe, opublikowana w czasopiśmie Graham's Magazine w roku 1841. Autor zaliczał ją do grupy jego historii analitycznych. Określana jest jako pierwszy utwór detektywistyczny. Podobne dzieła, poprzedzające jednak utwory Poego, to Panna de Scudery (1819) Ernsta Hoffmanna oraz Zadig (1748) Woltera.

C. Auguste Dupin jest detektywem z Paryża, który decyduje się rozwiązać zagadkowe morderstwo dwóch kobiet w tym mieście, po tym jak podejrzany został już aresztowany. Wielu świadków było cytowanych w gazetach, że słyszeli podejrzanego, jednak każdy z nich uważał, że był to inny rodzaj głosu. Na miejscu zbrodni Dupin znajduje podejrzany włos, który zdaje się nie należeć do człowieka. Zamieszcza ogłoszenie w gazecie z zapytaniem, czy komuś nie zagubił się orangutan („Ourang-Outang"). Gdy odwiedza go marynarz, który odpowiedział na jego zapytanie, Dupin wyjaśnia, w jaki sposób ustalił, że to zwierzę jest prawdziwym „zabójcą” przy Rue Morgue. Jako pierwszy fikcyjny detektyw, postać Dupina była wykorzystywana w różnych literackich wymiarach, nawiązywano do niego choćby w kreacji przyszłych figur detektywistycznych, wliczając w to Sherlocka Holmesa i Herkulesa Poirot. Wiele późniejszych postaci wzorowanych było na modelu błyskotliwego detektywa stworzonego przez Poego. Sama postać Dupina pojawia się ponownie w Tajemnicy Marii Roget (ang.The Mystery of Marie Roget) oraz w Skradzionym liście (ang.The Purloined Letter).

Treść

Tematem przewodnim utworu Poego jest zagadkowe, podwójne morderstwo Madame L'Espanaye i jej córki na fikcyjnej paryskiej ulicy Rue Morgue. Relacje w gazetach dotyczące morderstwa podają, że gardło matki było tak przecięte, że jej głowa ledwo się trzymała reszty ciała, a jej córka, po tym jak była duszona, została siłą wepchnięta w komin. Morderstwo zostało popełnione w pozornie niedostępnym pokoju na czwartym piętrze, zamkniętym od środka na klucz. Sąsiedzi, którzy słyszeli odgłosy popełnianego morderstwa, zdawali bardzo sprzeczne relacje, wszyscy twierdzili, że morderca mówił różnymi językami, wliczając w to francuski i hiszpański. Mówili dalej, że głosy były niewyraźne i przyznawali, że nie znali języków, o których twierdzili, że je słyszeli.

Rodowici Paryżanie Dupin i jego przyjaciel, nienazwany w tekście z nazwiska narrator historii, czytają wspólnie owe relacje w gazecie z wielkim zainteresowaniem. Oboje, żyjąc w odosobnieniu i izolacji, nie przyjmują żadnych odwiedzin. Zerwali kontakty z wcześniejszymi wspólnikami i działają na zewnątrz tylko w nocy. Kiedy mężczyzna o nazwisku Adolphe le Bon zostaje aresztowany, mimo że nie ma dowodu jego winy, Dupin jest tak zaintrygowany, że oferuje swoje usługi urzędnikowi policji „G-”.

Ponieważ żaden ze świadków nie może ustalić jakim dokładnie językiem mówił morderca, Dupin przypuszcza, że nie słyszeli oni w ogóle ludzkiego głosu. Znajduje niezwykły włos na miejscu zbrodni i stwierdza, iż ten nie należy do człowieka. Dupin decyduje się na zamieszczenie ogłoszenia w gazecie z zapytaniem o zagubionego orangutana. Na ogłoszenie odpowiada marynarz, który przychodzi do niego do domu. Oferuje on nagrodę za zwrot zwierzęcia. Dupin pyta go o wszystkie informacje jakie zna na temat zabójstwa przy Rue Morgue. Ten przyznaje, że posiadał dzikiego orangutana, którego towarzyszka niedawno zmarła. Zwierzę uciekło i ukradło mu ostrą brzytwę do golenia. Kiedy zaczął gonić orangutana, ten uciekł, wdrapując się na ścianę, przeszedł po instalacji odgromowej, po czym wszedł do apartamentu w Rue Morgue przez okno. Madame L'Espanaye całkowicie tym zaskoczona nie była w stanie się bronić, gdy orangutan próbował ogolić ją przyzwyczajony do codziennej rutyny marynarza. Krwawy czyn sprowokował zwierzę, które wpadło w furię i w efekcie czego tak ścisnęło gardło córki, aż ta umarła. Urzędnik policji, słysząc tę historię, wspomina sarkastycznie, że ludzie powinni zająć się swoimi własnymi sprawami. Dupin odpowiada na to, że „G-„ jest zbyt przebiegły, by szukać głębi.

Tematy i analiza

Ilustracja Zabójstwa przy Rue Morgue

W liście do przyjaciela, dra Josepha Snodgrassa, Poe pisał o Zabójstwie przy Rue Morgue, że jego tematem było ćwiczenie pomysłowości w próbach wykrycia mordercy. Dupin nie jest w zasadzie zawodowym detektywem, decyduje się on na rozwiązanie sprawy morderstw przy Rue Morgue dla osobistej rozrywki. Pragnie on również poznać prawdę i udowodnić niewinność fałszywie oskarżonego mężczyzny. Jego zainteresowanie sprawą nie ma wymiaru finansowego i odrzuca on nawet nagrodę pieniężną od właściciela orangutana. Rewelacje w odniesieniu do odnalezienia prawdziwego mordercy w zasadzie kasują samo przestępstwo, gdyż ani orangutan, ani jego właściciel nie mogą być moralnie odpowiedzialni. Późniejsze opowiadania detektywistyczne mogłyby prawdopodobnie obciążać M. Le Bona, aresztowanego podejrzanego, wydającego się winnym na zasadzie red herring, ale Poe nie zdecydował się na to.

Iron Maiden to heavymetalowy (reprezentujący New Wave of British Heavy Metal) zespół z Londynu, założony 25 grudnia 1975 roku, uważany za jeden z najwybitniejszych zespołów heavymetalowych. Liderem grupy jest basista Steve Harris. Nazwa zespołu dosłownie oznacza żelazną dziewicę, średniowieczne narzędzie tortur.
Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Metoda Dupina podkreśla ważność słowa czytanego i pisanego. Interesuje się on sprawą przez doniesienia prasowe i czyta informacje o orangutanach z pisemnych relacji w Culvier. Ta metoda angażuje także czytelnika, który podąża za wątkami, samemu czytając poszlaki. Poe podkreśla również moc słowa mówionego. Kiedy Dupin pyta marynarza o informacje na temat mordercy, temu (...)krew uderzyła do głowy, jak w przystępie duszności. Zerwał się z miejsca i zacisnął kij w pięści, lecz po chwili powalił się znów ciężko na krzesło, drżąc na całym ciele. Z rysów jego wyzierało śmiertelne przerażenie.

Voltaire (Wolter), właśc. François-Marie Arouet (Voltaire jest pseudonimem artystycznym); ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 w Paryżu) – francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, dramaturg i historyk. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz "Listy".
Red herring w sztuce argumentacji: oznacza odpowiedź (także poprawną i logicznie spójną), która jednak nie odnosi się bezpośrednio do argumentu oponenta, odwraca od niego uwagę, wykazuje niezrozumienie tego argumentu. Jest oczywistym błędem jeśli używa się jej jako kontrargumentu w dyskusjach (przypomina dygresję, z tą różnicą, że ta nie jest "przemycana" pod pozorem argumentu). Zwykle zwrot "red herring" włącza się do kategorii Ignoratio elenchi, czyli rodzaju błędu logicznego, polegającego na "udawadnianiu" racji za pomocą niepowiązanych z tematem argumentów.

Poe napisał Zabójstwo przy Rue Morgue w czasie kiedy przestępstwa zajmowały opinię publiczną, co było uwarunkowane przez szybki postęp miejskiego rozwoju. Londyn ustanowił wtedy pierwsze profesjonalne siły policyjne, a amerykańskie miasta zaczynały koncentrować się na naukowej pracy policji, kiedy gazety donosiły o krwawych morderstwach i kryminalnych procesach. Podobnie Zabójstwo przy Rue Morgue nawiązuje do miejskich tematów, które były ponownie używane kilka razy w twórczości Poe, częściowo w Człowieku tłumu, zainspirowanego czasem, który Poe spędził w Filadelfii. Opowieść przedstawia metaforę walki między umysłem a muskulaturą. Siła fizyczna, uosabiana przez orangutana jak i jego właściciela, rozumiana jest tu tylko jako przemoc: orangutan sam jest mordercą, podczas gdy jego właściciel przyznaje, że karał zwierzę biczem. Siła umysłu analityka przewyższa jednak ich przemoc. Nowela zawiera także częsty u autora motyw śmierci pięknej kobiety, co on sam określał jako jeden z najbardziej poetyckich tematów na świecie.

Karl Malden, właściwie Mladen George Sekulovich, (serb. Младен Ђорђе Секуловић; ur. 22 marca 1912 w Chicago, stan Illinois, USA, zm. 1 lipca 2009 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy, pochodzenia serbskiego.
Rebecca De Mornay, właściwie Rebecca J. Pearch (ur. 29 sierpnia 1959 roku w Santa Rosa, w stanie Kalifornia) – amerykańska aktorka, reżyser i producentka filmowa i telewizyjna.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)