Zachodni ryt prawosławia (Zachodnie prawosławie, prawosławie zachodniego obrządku) – terminy używane do opisywania zgromadzenia i grupy, które są w komunii z wschodnimi Kościołami prawosławnymi z wykorzystaniem tradycyjnych liturgii zachodniej, a nie przyjęły liturgii wschodniej, takiej jak Boska Liturgia Jana Chryzostoma. Rzadziej termin "zachodnie prawosławie" odnosi się do Kościoła Zachodniego przed Pierwszą Wielka Schizmą.

Historia

Chociaż w historii istniały przykłady dawnych kościołów obrządku zachodniego na terenach pozostających pod wpływem obrządku bizantyjskiego (np. klasztor Saint Mary z Latins, często określany jako Amalfi), to za początek historii ruchu często uważany jest wiek XIX i życie oraz twórczość Juliusa Josepha Overbecka. Overbeck – były ksiądz rzymskokatolicki przeszedł na luteranizm, następnie zaś konwertował na prawosławie. W ramach jego konwersji do Kościoła prawosławnego, która nastąpiła w 1865 w Londynie, Overbeck wystąpił o zgodę do Synodu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego – aby zainicjować powstanie Zachodniego Kościoła Prawosławnego w Anglii. Metropolita Filaret był niezdecydowany co do wniosku Overbecka, ale nie wykluczał całkowicie tego pomysłu. Overbeck przedstawił swoje uzasadnienie co do Zachodniego Kościoła Prawosławnego w 1866 w formie książki i zaczął przekonywać innych do idei zachodniego Kościoła prawosławnego i ostatecznie złożył petycję z 122 podpisami, do Świętego Synodu w 1869 roku z prośbą o utworzenie Rytu Zachodniego. Overbeck został zaproszony do przedstawienia swojego projektu przed komisją w Petersburgu w 1870 roku. Jego pomysł uzyskał akceptację komisji, a on sam został wezwany do przedstawienia poprawionej liturgii zachodniej do oceny przez Komisję, co zrobił w grudniu tego roku. Projekt został następnie zatwierdzony do użytku na Wyspach Brytyjskich. Następne kilka lat spędził na pracy nad dalszym rozwojem liturgii zachodniej dotyczącej sakramentów, jak również odmawiania brewiarza. Overbeck próbował również pozyskać Starokatolików do swojego programu, ponieważ dopiero niedawno starokatolicy popadli w schizmę z Kościołem katolickim w związku z ogłoszeniem przez Sobór Watykański I dogmatu o papieskiej nieomylności. W 1876 roku zaczął się Overbeck zwracać do innych Kościołów prawosławnych o uznanie jego planu. W 1879 roku został przyjęty na audiencji przez patriarchę Konstantynopola Joachima III , który uznał teoretycznie prawo zachodnich chrześcijan do zachodniego obrządku Kościoła Prawosławnego. Trzy lata później, patriarcha ekumeniczny i Synod warunkowo zatwierdzili zachodni obrządek. Jednak wysiłki Overbecka ostatecznie nie doprowadziły do ustanowienia zachodniego prawosławia. Był on szczególnie podejrzliwy w stosunku do roli, jaką Grecy w Londynie (i Kościół Grecji ogólnie) grali w powstrzymaniu jego zamiarów. W 1898 roku Święty Synod Rosji zorganizował w Czechach diecezję z zastosowaniem zachodniego rytu. Tymczasem chociaż Overbeck zmarł w 1905 i nie dożył spełnienia marzenia, to idea Zachodniego Kościoła Prawosławnego nie zniknęła. W 1911 r. Arnold Harris Matthew (biskup Starokatolicki), wszedł w jedność z Patriarchatem Antiochii, oraz Metropolitą Gerasimos (Messarah) w Bejrucie i papieżem Photiosem w Aleksandrii. Oba związki powstały w krótkim odstępie czasu i trwały tylko przez okres kilku miesięcy. Mimo, że związki te zostały oprotestowane przez arcybiskupa Canterbury wobec Photiosa i patriarchy Antiochii, grupa Arnolda H. Matthew twierdziła, że komunia nie została nigdy formalnie zerwana. W 1890 roku, proboszcz pierwszej społeczności prawosławnej rytu zachodniego Ameryki Północnej – parafii w Green Bay w Wisconsin – ks. Joseph Vilatte , został przyjęty przez biskupa Vladimira (Sokołowskiego). Jednakże Vilatte został wkrótce wyświęcony na biskupa w Kościele Jakobickim, który nie jest w komunii z prawosławiem. Inne małe grupy zachodniego obrządku (np. we Francji – bp. Louis-Charles Winnaet) zostały zaakceptowane, ale zwykle miały niewielki wpływ lub wkrótce ogłosiły niezależność. W Polsce parafie prawosławne obrządku zachodniego zostały ustanowione w 1926 roku jako Polski Narodowy Kościół Prawosławny, lecz ruch ten zamarł po 1939 r.