Zagożdżonka - Polski Serwis Naukowy

Zagożdżonka – rzeka, lewy dopływ Wisły. Długość rzeki wynosi 39,9 km, a powierzchnia dorzecza 568,5 km². Wypływa pod wsią Czarna i płynie przez Puszczę Kozienicką, miasta: Pionki i Kozienice do ujścia w Świerżach Górnych. Nazwa wzięła się od osady młynarskiej Zagożdżon. Już w średniowieczu Zagożdżonka wykorzystywana była jako źródło energii. Znajdowały się tu liczne młyny i tartaki. Jeszcze w pierwszych latach powojennych pracowało na niej kilkanaście młynów. Energia spadku jej wód napędzała hamernię. W tym celu około 1781 roku przekopano kanał z Kociołek do Kozienic i zmieniono jej bieg (pierwotnie rzeka płynęłą od Kociołek przez Śmietanki do Janikowa. Pozostałością jej starego koryta jest zabagniona dolinka, ciągnąca się od młyna w Kociołkach do młyna w Śmietankach.

Kuźnica lub hamernia albo młotownia - dawny typ zakładu - manufaktury, w którym wytopione z rudy metale uzdatniano lub przerabiano za pomocą młota poruszanego kołem wodnym. Kuźnice (hamernie), stosowano także do nadawania odpowiedniego kształtu półproduktom i gotowym wyrobom metalowym, najczęściej żelaznym ale także z miedzi, mosiądzu, itp. Sama kuźnica była symbolem postępu stąd takie nazwy jak np. Kuźnica Kołłątajowska.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Na terenie Kozienic znajdują się dwa zbiorniki retencyjne: Hamernia o powierzchni 4,0 ha i pojemności ok. 20 tys. m³ oraz tzw. Stary Młyn o powierzchni 1,2 ha i pojemności ok. 14 tys. m³.

Zagożdżonka w Puszczy Kozienickiej (Królewskie Źródła)

Rozlewisko Zagożdżonki, Puszcza Kozienicka (Królewskie Źródła)

W 2004 roku prowadzone były badania monitoringowe rzeki Zagożdżonka w trzech punktach: Kociołki, Cudów i Nowa Wieś. Badania te wykazały, iż badany odcinek rzeki charakteryzował się IV klasą (niezadowalającą) czystości. Parametrami determinującymi jakość wody rzeki w m. Kociołki były: barwa, substancje organiczne, związki biogenne, selen i stan sanitarny. Nieco korzystniejszą sytuację zaobserwowano w punktach zlokalizowanych w m. Cudów (9,7 km) oraz przy ujściu do Wisły (4,0 km). Mimo iż na tym odcinku Zagożdżonka prowadziła wody również o IV klasie czystości, to jednak ilość wskaźników zakwalifikowanych do klasy IV i V uległa zdecydowanemu zmniejszeniu.

Kozienice – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim. Siedziba władz powiatu i miejsko-wiejskiej gminy Kozienice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do województwa kieleckiego, natomiast w latach 1939-1945 było częścią Dystryktu radomskiego.

Świerże Górne – osada około 1800 mieszkańców w Polsce położona u ujścia Zagożdżonki do Wisły w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Kozienice.

Atrakcją przyrodniczą tej rzeki jest m.in. bóbr europejski. W 1224 roku Leszek Biały przyznał biskupowi Iwonowi prawo łowienia bobrów na rzece Czarnej (Zagożdżonka). Na skutek polowań i zmiany środowiska bóbr wyginął na terenie Puszczy Kozienickiej pod koniec XVIII wieku. W dniu 24 listopada 1991 roku bobry zostały sprowadzone ponownie (reintrodukowane) na teren Puszczy Kozienickiej i objętej ochroną. Bobry zaaklimatyzowały się i znajdując dogodne warunki do rozrodu sukcesywnie zasiedliły około 15 kilometrowy odcinek rzeki.

Śmietanki – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Kozienice, położona kilka kilometrów na południe od Kozienic na obrzeżu Puszczy Kozienickiej, po obu stronach dawnej doliny Zagożdżonki (wg mapy z 1907 nad Zagożdżonką), której koryto wykorzystywane jest obecnie przez rzekę Krypiankę, lewy dopływ Łachy.

Leszek Biały (ur. zap. w 1184 lub 1185, zm. 24 listopada 1227 w Marcinkowie k. Gąsawy) – książę krakowski w latach 1194-1198, 1199, 1206-1210 i 1211-1227, książę mazowiecki 1194-1200, książę kujawski 1199-1200 z dynastii Piastów.

Dopływy:

lewobrzeżne: Czarna, Pianka, Żurawnik, Brzeźniczka;

prawobrzeżne: Mirenka (Mireń), Trupień, Studzionek, Łacha ( brak zgodności czy Zagożdżonka wpada do Łachy, czy Łacha do Zagożdżonki), Kanał Gniewoszowsko – Kozienicki