Zakrzów - Wrocław - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Zakrzów.

Zakrzowski browar otwarty w 1901 r. Oddział Browaru Piastowskiego zamknięty w latach 90. XX w. Wytwarzano tu piwo, m.in. "Wrocławskie" i "Zakrzowskie"

Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej SA

Widok z dawnego hotelu "Polaru" na starą szkołę nr 41 przy ul. Zatorskiej

W czasach głębokiego PRL-u budynek MO później sklep spożywczy, obecnie hurtownia sprzętu AGD Polaru (ul. gen. L. Okulickiego)

W latach 1945 – 1951 budynek Urzędu Gminy Zakrzów i siedziba wójta gminy,w skład Gminy Zakrzów wchodziły następujące wioski Zakrzów, Zgorzelisko, Wilczyce, Kiełczów, Kiełczówek, Domaszczyn, Szczodre, Mirków i Długołęka.

Zakrzów – wrocławskie osiedle na terenach byłej dzielnicy Psie Pole, na północno-wschodnim krańcu Wrocławia na wschód od rzeki Dobrej i na północny wschód od Pawłowic. Na północnym krańcu osiedla znajduje się Las Zakrzowski. Nazwa osiedla Zakrzów pochodzi od topograficznego terminu, oznaczającego niegdyś miejsce za krzami (krzakami). Dawna nazwa niemiecka to Sacrau (zależnie od pisowni, także Sackrau oraz Sakrau).

Zgorzelisko - osiedle Wrocławia w dzielnicy Psie Pole, we wschodniej części miasta, nad rzeką Widawą. Obecnie administracyjnie zaliczane do osiedla Psie Pole Zawidawie. Osiedle od wschodu graniczy z gminą Długołęka, od południa przez Widawę z Kowalami, od zachodu i północy z Psim Polem
Papierfabrik Sacrau, Zakrzowskie Zakłady Wyrobów Papierniczych – istniejące od połowy XIX wieku do 1952 roku zakłady produkujące papier i opakowania

Historia powstania osady

Wykopaliska dokonane w 2008 na terenie Zakrzowa i w jego najbliższym sąsiedztwie (między wsiami Ramiszów, Łozina i rzeką Widawą) wskazują na osadnictwo w tym miejscu już w IV wieku p.n.e. Wcześniejsze znaleziska, z 1 kwietnia 1886 roku, kiedy na terenie lokalnej piaskowni robotnicy przypadkowo natrafili na trzy grobowce nazwane książęcymi potwierdzały że tereny te zamieszkiwane były też na początku IV w. n.e.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Udokumentowane początki istnienia osady sięgają XIII wieku: najstarszy przekaz źródłowy o wsi pochodzi z 1253, z dokumentu, którym papież Innocenty IV zatwierdza klasztorowi premonstratensów św. Wincentego na Ołbinie szereg posiadłości podwrocławskich, w tym także Zakrzów. Wymieniony wówczas jako Zakrou (w 1302 – Zakrow).

Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.
Piwo – najstarszy i najczęściej spożywany . W znaczeniu ogólnym piwo to każdy napój otrzymany w wyniku enzymatycznej hydrolizy skrobi i białek zawartych w ziarnach zbóż i poddany fermentacji alkoholowej. W węższym znaczeniu pod pojęciem piwa rozumie się zawierający alkohol i dwutlenek węgla napój otrzymany w wyniku fermentacji alkoholowej wody, słodu i chmielu przy użyciu wyselekcjonowanych szczepów drożdży.

Osada była własnością klasztoru św. Wincentego do początku XIX w. Mieszkańcy zajmowali się głównie działalnością rolniczą. Sytuacja zaczęła się zmieniać po przeprowadzonej w 1810 r. sekularyzacji zakonów. Pierwszym świeckim właścicielem poklasztornego majątku był Hugo von Haugwitz.. Do miejscowości napłynęli przedsiębiorcy i rzemieślnicy, co przyczyniło się do rozwoju okolicy. Do 1845 we wsi powstał browar, gorzelnia, dwie gospody, młyn wodny i papierniczy oraz kuźnia. 40 domów oraz folwark zamieszkiwało 249 osób, w tym 7 rzemieślników i 9 przekupni.

Koleje Dolnośląskie SA – spółka akcyjna powołana przez sejmik województwa dolnośląskiego uchwałą z 28 grudnia 2007. celem zapewnienia usług przewozu osób wokół dużych ośrodków miejskich: Wrocławia, Legnicy, Lubina i Wałbrzycha oraz transportu pomiędzy tymi miastami.
Gmina Zakrzów – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1945-1951 lub według innych źródeł w latach 1945-1954 w woj. wrocławskim (dzisiejsze woj. dolnośląskie). Siedzibą władz gminy był Zakrzów (od 1951 w granicach Wrocławia).

14 lutego 1874 utworzono Amtsbezirks Sacrau dystrykt - powiat Zakrzów obejmujący wieś Zakrzów i majątki ziemskie Psie Pole i Zakrzów. Administratorem nowo utworzonego powiatu zostaje fabrykant Max Bock 3 grudnia 1880 wybrany na kolejne 6 lat.

1 listopada 1886 roku nastąpiło otwarcie linii kolejowej z Psiego Pola do Brochocina Trzebnickiego, która przebiegała przez Zakrzów. Docelowo miała to być część planowanej przez Towarzystwo Kolei Prawego Brzegu Odry linii, biegnącej aż do Szczecina, ale skończyło się na odcinku do Trzebnicy. Niemniej fakt ten przyczynił się do rozwoju wsi, gdyż zyskała ona dobre połączenie z Wrocławiem, a w okolicy zaczęły powstawać warsztaty kowalskie i odlewnicze oraz związane z przemysłem metalowym.

Kuźnia - budynek przeznaczony do prac kowalskich. Wyposażenie kuźni to m.in. paleniska, kowadła; ewentualnie miejsca do podkuwania koni i inne stanowiska pomocnicze. Obecnie kuźnie tracą na znaczeniu ze względu na zmniejszającą się liczbę koni oraz powstawanie nowocześniejszych warsztatów mechanicznych.
Województwo dolnośląskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw ze stolicą we Wrocławiu. Zostało utworzone w 1999 roku z ziem poprzednich województw wrocławskiego, legnickiego, jeleniogórskiego, wałbrzyskiego i części leszczyńskiego oraz kaliskiego. Województwo to jest położone na południowym zachodzie kraju, obejmując znaczną część historycznego Śląska (Dolny Śląsk) i wschodnie Łużyce.

Zakrzów w latach II wojny światowej

W czasie II wojny światowej na terenie Zakrzowa istniał fabryczny obóz pracy przymusowej, w którym przebywało ok. 200 osób, w tym 100 Polaków.

Pod koniec wojny najbardziej zaciekłe walki na tym terenie rozpoczęły się 10 lutego 1945. Wtedy to Rosjanie przeniknęli na teren fabryki papieru (dzisiejszy Polar) i stamtąd atakowali tamtejsze osiedle (Feierabendsiedlung – "Osiedle po pracy", osiedle domków jednorodzinnych w okolicy dzisiejszej ulicy Kopańskiego), zagrażając jednocześnie położonej w pobliżu stacji kolejowej Psie Pole. Osiedla bronił batalion Tenschert, który jednak nie był w stanie poradzić sobie z rosnącym naporem Armii Czerwonej. Z pomocą przyszedł batalion Günther, który zasilił pułk majora Mohra broniący okolicy. Zaskoczeni Rosjanie zostali wyparci, po krótkim starciu batalion osiągnął północny skraj Zakrzowa. Pozornie zdobyto cel, ale na horyzoncie pojawiły się już rosyjskie czołgi. Aby nie zostać odciętym, niemiecki oddział zmuszony był wycofać się na pozycję wyjściową.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).
Kolej Prawego Brzegu Odry lub Kolej Prawoodrzańska (niem. Rechte-Oder-Ufer-Eisenbahn, w skrócie ROUE) - druga po Kolei Górnośląskiej linia kolejowa łącząca Wrocław z Górnym Śląskiem. Przebiega ona na trasie Wrocław - Oleśnica - Lasowice Małe Oleskie - Fosowskie - Tarnowskie Góry - Bytom - Chorzów - Siemianowice Śląskie - Katowice-Szopienice - Katowice-Murcki - Tychy - Pszczyna - Czechowice-Dziedzice. Została oddana do użytku w latach 1865-1872.

Major Mohr podjął jednak decyzję o kolejnym ataku, którego powodzenie miało zależeć tylko od zaskoczenia Rosjan. Udało się w ten sposób wyprzeć ich za linię kolejową. Mimo to sytuacja Niemców się pogarszała. Dochodziły informacje o wzmocnieniu sił po stronie radzieckiej i planowanym natarciu Rosjan. Wobec tych doniesień nocą z 15 na 16 lutego wojska niemieckie wycofały się niepostrzeżenie za linię Widawy. 16 lutego wojska radzieckie wdarły się do miejscowości i nie napotykając żadnego oporu, dotarły aż do Psiego Pola.

Marek Łapiński (ur. 19 lipca 1971 w Trzebnicy) – polski polityk, samorządowiec, dziennikarz prasy lokalnej, w latach 2008–2011 marszałek województwa dolnośląskiego, poseł na Sejm VII kadencji.
Długołęka – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Długołęka przy drodze krajowej nr 8. Długołęka leży nad prawym dopływem rzeki Dobrej – potokiem Toporem. Znajduje się ok. 13 km od stolicy województwa dolnośląskiego – Wrocławia.

Zakrzów po wojnie

Wieś nie odniosła znaczących zniszczeń wskutek działań wojennych. Właśnie dlatego w 1945 roku w Zakrzowie została ulokowana siedziba wójta i Urząd Gminy Zakrzów, w której skład obok samego Zakrzowa wchodziły Sybilin (dzisiejsze Szczodre), Gorlice (dziś osiedle Zgorzelisko), Wilczyce, Kiełczów, Kiełczówek, Domaszczyn, Mirków i Długołęka. Stan ten utrzymywał się do 1951 roku, czyli do chwil przyłączenia Zakrzowa do Wrocławia. Pierwszym po wojnie polskim sołtysem Zakrzowa był Józef Zgarłowski. Już w 1947 powstał we wsi klub sportowy Stal Zakrzów (dzisiejszy Polar Wrocław). W 1951 roku nastąpiło przyłączenie miejscowości do Wrocławia. W 1952 powołano do istnienia Zakłady Metalowe Zakrzów, późniejsze ZZSD Polar.

Fundacja – forma prawna organizacji pozarządowej, której istotnym substratem jest kapitał przeznaczony na określony cel oraz statut zawierający reguły dysponowania tym kapitałem. Fundacje są po stowarzyszeniach drugą co do popularności formą prawną wśród organizacji pozarządowych.
Psie Pole - wrocławskie osiedle (od dnia 18 listopada 2004 r. wchodzi w skład Psiego Pola Zawidawia) na terenie dzielnicy "Psie Pole", w północno-wschodniej części miasta, nad rzeką Widawą i jej dopływem Dobrą. Do roku 1928, kiedy Wrocław wchłonął znaczne podmiejskie obszary (szczególnie na wschodzie i północy) centralna część obecnego osiedla stanowiła samodzielne miasteczko Psie Pole (niem. Hundsfeld). Osiedle od północy wzdłuż linii kolejowej do Oleśnicy graniczy kolejno z Kłokoczycami, Zakrzowem i Miłostowem, Od wschodu z gminą Długołęka, od południa z Zgorzeliskiem, od południowego zachodu przez Widawę z Kowalami.

W czasach PRL zakład był największym producentem sprzętu AGD w kraju. Na potrzeby jego pracowników w latach osiemdziesiątych wybudowano osiedle bloków z wielkiej płyty przy drodze E67.

W czasach PRL osiedle nosiło miano Osiedla Moskiewskiego, a nazwy ulic pochodziły od nazw miast bloku wschodniego. Aktualnie osiedle nosi nazwę Osiedle im. Jana III Sobieskiego, a nazwy ulic są związane z patronem osiedla, chociaż niektóre ulice nieopodal osiedla zachowały swoje stare nazwy.

Do końca lat dziewięćdziesiątych Szkoła Podstawowa nr 41 na Zakrzowie mieściła się w dwóch budynkach przy ul. Okulickiego i Zatorskiej (W czasie II wojny światowej budynek przy ul. Zatorskiej zamieniono na szpital). Obecnie szkołę zlikwidowano; dzieci uczęszczają do szkoły podstawowej nr 44 na Osiedlu Sobieskiego wybudowanej w 1985 r. a w 1990 r. została nazwana imieniem Jana III Sobieskiego.

Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały z brzeczki piwnej z dodatkiem chmielu poddanej fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży.
Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Budynki po szkole 41 przy ul. Zatorskiej zajmuje obecnie Szkoła Społeczna, oraz punkt kontaktowy redakcji "Zawidawieści" (gazeta finansowana jest ze środków EFS, nakład wynosi 2000 egzemplarzy) od października 2006 r. Drugi budynek przy ul. Okulickiego przejęła Fundacja Przyjazny Dom im. Stanisława Jabłonki. W budynku znajduje się Środowiskowy Dom Samopomocy oraz Zespół Mieszkań Chronionych. Ośrodek powstał m.in. za pieniądze Gminy Wrocław.

Europejski Fundusz Społeczny (EFS) jest głównym narzędziem finansowym Unii Europejskiej, wspierającym zatrudnienie w państwach członkowskich oraz promującym spójność gospodarczą i społeczną. Wydatki EFS wynoszą około 10% całkowitego budżetu UE.
Powódź tysiąclecia – potoczna nazwa powodzi, która nawiedziła w lipcu 1997 roku południową i zachodnią Polskę, Czechy, Łużyce, północno-zachodnią Słowację oraz wschodnią Austrię, doprowadzając na terenie Czech, Niemiec i Polski do śmierci 114 osób oraz szkód materialnych w wymiarze blisko 4,5 miliarda dolarów. Na terenie Polski straty wyniosły 56 osób oraz szkody na skalę ok. 3,5 miliarda dolarów. Wylały wówczas wody dorzeczy rzek Bóbr, Bystrzyca, Kaczawa, Kwisa, Mała Panew, Nysa Kłodzka, Nysa Łużycka, Odra, Olza, Oława, Skora, Szprotawa, Ślęza i Widawa, a także górnej Wisły (tam następna porównywalna powódź nastapiła w 2010 roku, gdzie poziom wody przekroczył poziom podczas powodzi tysiąclecia) i Łaby.

Osiedle zakrzowskie po powodzi w 1997 roku zanotowało wzrost inwestycji w sektorze budowlanym. M.in. powstaje przy ulicy Zatorskiej za osiedlem Jana III Sobieskiego zespół bloków nazwanych Osiedlem Wilanowskim. Od 4 sierpnia 2003 r. przy ul. Armii Ludowej ma swoją siedzibę Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej S.A. W dniu 18 listopada 2004 r. na mocy Uchwały Rady Miejskiej Wrocławia osiedle Zakrzów weszło w skład nowo utworzonej jednostki samorządowej zwanej Psie Pole Zawidawie.

Trzebnica (niem.: Trebnitz) to miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Trzebnica i władz powiatowych. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego. Położone we wschodniej części Wzgórz Trzebnickich, według danych z 31 grudnia 2004 ma 12 159 mieszkańców.
E67 – oznaczenie trasy europejskiej pośredniej północ-południe, łączącej Europę Środkową ze Skandynawią. Na odcinku od Helsinek do Warszawy nazywana jest Via Baltica.

W latach 90. XX wieku zostało zlikwidowane połączenie kolejowe na trasie Psie Pole – Trzebnica. 20 września 2009 r. Marszałek województwa Dolnośląskiego Marek Łapiński wznowił połączenie dla przewozów osobowych na zamkniętej trasie. Połączenie zostało wydłużone do Legnicy jest obsługiwane przez szynobus Kolei Dolnośląskich. Linia towarowa w latach 90 XX wieku została skrócona do Zakrzowa do fabryki sprzętu AGD Polar. Komunikację autobusową obsługuje MPK Wrocław.

Marszałek województwa – przewodniczący zarządu województwa, organu wykonawczego samorządu województwa. Stanowisko marszałka województwa utworzono 1 stycznia 1999 ustawą z 1998 w ramach reformy administracyjnej.
Szkoła podstawowa – pierwszy etap formalnej edukacji. W większości krajów nauka w szkole podstawowej jest obowiązkowa. Nauczanie poza szkołą tzw. edukacja domowa legalne jest m.in. w krajach anglosaskich, w Chile i na Tajwanie.

Historia nazewnictwa Zakrzowa

Poniżej przedstawiona jest historia ewolucji nazwy osiedla

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)