Zalążek - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy żeńskiego organu rozmnażania u roślin nasiennych. Zapoznaj się również z: zalążek artykułu.

Zalążek – żeński organ rozmnażania charakterystyczny dla roślin nasiennych, w którym rozwija się gametofit żeński w postaci woreczka zalążkowego. Powstaje ze szczególnej tkanki twórczej tworzącej łożysko (placenta). Do łożyska przymocowuje się za pomocą sznureczka (funiculus), przez który wnikają do niego wiązki przewodzące. W zwykle owalnym zalążku rozróżnia się: osłonkę (integumenta), ośrodek (nucellus) i woreczek zalążkowy. Z zalążka po zapyleniu i zapłodnieniu powstaje nasiono.

Woreczek zalążkowy - gametofit żeński u roślin okrytozalążkowych, rozwijający się z jednej z czterech makrospor (powstałych w wyniku mejozy w jednej z komórek ośrodka zalążka).

Rośliny nasienne (Spermatophyta Britton & Brown, Anthophyta) - grupa (, obejmującej niemal wszystkie rośliny zarodnikowe określane dawniej mianem paprotników, z wyjątkiem wcześniej oddzielonej linii rozwojowej .

Lokalizacja

U nagonasiennych zalążek powstaje na wzgórku merystematycznym w kącie łuski nasiennej lub na brzegu megasporofilu (u sagowców).

U okrytonasiennych powstaje na wewnętrznej stronie owocolistków (carpellae) tworzących słupek (pistillum) czyli w zalążni. Liczba zalążków w zalążni może być różna i jest charakterystyczna dla danego gatunku rośliny. Przykładowo u pszenicy jest jeden zalążek, u fasoli kilka lub kilkanaście, a u maku lekarskiego kilkaset.

Zapylenie – zjawisko występujące u roślin kwiatowych, polegające na przeniesieniu ziarna pyłku na znamię słupka. Kwiaty posiadają specjalne przystosowania do tego celu. Znamiona ich słupków są kleiste, a pyłek jest zwykle bardzo niewielkich rozmiarów.

Wiązki przewodzące (w. łykodrzewne, w. sitowo-naczyniowe) - pasmo pierwotnej tkanki przewodzącej u roślin naczyniowych, składające się z części sitowej zwanej łykiem i części naczyniowej zwanej drewnem. Ich system rozciąga się od korzeni do łodyg i liści. U roślin wykazujących przyrost wtórny na grubość drewno i łyko są oddzielone cienką warstwą miazgi twórczej, która daje początek nowej tkance przewodzącej.

W obrębie owocolistka zalążki mogą być umieszczone w różny sposób:

marginalnie - na brzegach zrastających się owocolistków

laminarnie - na powierzchni owocolistków

W obrębie zalążni zalążki mogą być osadzone:

parietalnie (ściennie)

centralnie

kątowo

kolumnowo

Typy budowy

Wyróżnia się kilka typów zalążków:

zalążek ortotropowy (wyprostowany) – okienko (mikropyle) na tej samej osi co osadka (chalaza) i sznureczek (funiculus); ten układ, najprostszy i wymagający najmniej zmian kierunku wzrostu podczas rozwoju zalążka, występuje rzadko (u ok. 20% opisanych rodzin, np. u rdestowatych i pokrzywowatych);

zalążek anatropowy (odwrócony) - wskutek nierównomiernego wzrostu sznureczka rozwijający się zalążek zagina się o 180º i zwraca się wierzchołkiem mikropylarnym do łożyska, a sznureczek zrasta się z zewnętrzną osłonką. Ten typ zalążków jest najczęstszy (głównie w kladzie asterids, dawniej Sympetalae). Sznureczek niektórych gatunków rośnie tak intensywnie, że obraca zalążek dwa razy, tj. o 360º lub więcej (np. u kaktusowatych);

zalążek kampylotropowy (zgięty) - typ pośredni między zalążkiem ortotropowym a anatropowym (np. w rodzinie bobowatych);

zalążek amfitropowy - podobny do kampylotropowego, ale zgięcie jest tu silniejsze, dotyczy nie tylko osłonek zalążka, ale także woreczka zalążkowego;

zalążek hemitropowy (hemianatropowy - poprzeczny) (np. u jaskrów).

Pomiędzy wyżej wymienionymi formami wyróżnia się niekiedy formy pośrednie.

Fasola (Phaseolus L.) – rodzaj roślin jednorocznych lub bylin należący do rodziny bobowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej i do Europy dotarła po odkryciu Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Do rodzaju tego, liczącego ponad 30 gatunków, należą jedne z ważniejszych roślin uprawnych. W Polsce nie rosną dziko, wyłącznie jako rośliny uprawne. Gatunkiem typowym jest Phaseolus vulgaris.

Słupek (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi. Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie. Mogą występować pojedynczo lub po kilka tworząc w tym drugim przypadku słupkowie (gynaeceum).

Bibliografia

Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1980. ISBN 83-01-00420-7.
Zbigniew Podbielkowski: Botanika. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-0109728-0.
B. Rodkiewicz i in.: Embriologia Angiospermae rozwojowa i eksperymentalna. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 1996.