Zamach na Café Club - Polski Serwis Naukowy

Mozaika przedstawiającą zamach na Café Club. Powstała w 1964 roku w miejscu dawnego Café Clubu. Jej autorem jest Władysław Zych.

Café Club – kawiarnia w Warszawie, znajdująca się na rogu Alej Jerozolimskich i Nowego Światu. Podczas II wojny światowej był to lokal rozrywkowy, przeznaczony tylko dla Niemców, gdzie dwukrotnie przeprowadzono zamachy na znajdujących się tam Niemców.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Gwardia Ludowa, GL - organizacja zbrojna . Jednolitą ogólnopolską nazwę przyjęto w marcu 1942. Nazwa, celem wprowadzenia zamieszania w środowiskach robotniczych, stanowiła kopię nazwy oddziałów wojskowych PPS - .

Zamach w dniu 24 października 1942 roku

W odwecie za przeprowadzoną przez patrole AK akcję Wieniec Niemcy w nocy z 15/16 października 1942 roku wykonali egzekucję 50 więźniów Pawiaka. Ponieważ hitlerowcy sądzili, że była to akcja przeprowadzona przez komunistów, wśród straconych znaleźli się głównie komuniści i ich sympatycy. W związku z tym Dowództwo Główne Gwardii Ludowej zdecydowało o przeprowadzeniu akcji odwetowej przeciwko Niemcom. Ustalono że będzie to równoczesny atak na trzy obiekty przeznaczone tylko dla Niemców, a wśród nich znalazła się kawiarnia Café Club, całością akcji dowodził oficer Sztabu Głównego GL Jan Strzeszewski "Wiktor". Akcja została zaplanowana na dzień 24 października 1942 roku.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Zamachu na Café Club miał dokonać oficer sztabu okręgu Warszawa-Miasto GL Roman Bogucki "Suchy", przy pomocy dwóch bojowców z dzielnicy Powiśle. Ponieważ nie stawili się oni w miejscu zbiórki, w ich miejsce w zamachu wzięli udział dowódca GL dzielnicy Powiśle Tadeusz Findziński "Olek" oraz Jerzy Duracz "Jurek". Po dojściu do celu o godz. 19 Roman Bogucki wrzucił przez okno do wnętrza kawiarni wiązkę granatów, która eksplodując raziła kilka osób. Uczestnicy zamachu pomimo ostrzału ze znajdującego się w pobliżu Banku Gospodarki Krajowej wycofali się bez strat.

Jan Strzeszewski (1894-1943) – inżynier architekt, działacz sportowy, wiceprezes Polskiego Związku Bokserskiego, sędzia bokserski, dowódca oddziału specjalnego Sztabu Głównego Gwardii Ludowej.

Mirosław Krajewski pseud. Pietrek, Piotr (ur. 1917 zm. 1945) - polski działacz robotniczy, członek komunistycznego podziemia antyniemieckiego w czasie II wojny światowej.

Zamach na Café Club z dnia 24 października 1942 przedstawiony został w filmie "Za wami pójdą inni...", wyprodukowanym w 1949 roku.

Zamach w dniu 11 lipca 1943 roku

Pod koniec czerwca 1943 roku Niemcy przeprowadzili szereg masowych egzekucji na terenach spalonego getta w trakcie których stracono ponad 200 osób. W związku z tym dowódca okręgu GL Warszawa-Miasto Henryk Sternhel "Gustaw" podjął decyzję o przeprowadzeniu ataków na kawiarnie Café Club oraz na uroczystą zmianę warty przed gmachem niemieckiej Komendy Garnizonowej, drugi z zamachów nie doszedł do skutku.

Tylko dla Niemców (Nur für Deutsche) – nacjonalistyczny napis umieszczany podczas II wojny światowej w okupowanych przez III Rzeszę krajach na środkach transportu oraz budynkach i w miejscach użyteczności publicznej, takich jak: parki, kawiarnie, kina, teatry itp. Na tramwajach linii 0 w Warszawie umieszczono polski napis "Dla nie-Niemców wzbronione".

Bohdan Czeszko (ur. 1 kwietnia 1923 w Warszawie, zm. 21 grudnia 1988 w Warszawie) – pisarz polski, scenarzysta i publicysta, poseł na Sejm PRL IV, V, VI i VII kadencji.

Zamach na Café Club został zorganizowany i dowodzony przez dowódcę oddziałów zbrojnych ZWM Mirosława Krajewskiego "Pietrka". W dniu 11 lipca 1943 roku grupa wykonawcza w składzie: Lech Kobyliński "Konrad" (wówczas dowódca dzielnicy Żolibórz ZWM) i Ryszard Lenkiewicz "Rysiek" (wówczas dowódca dzielnicy Mokotów ZWM) weszła do holu kawiarni. Lech Kobyliński wrzucił przez otwarte drzwi paczkę z wiązką granatów. Następnie grupa wycofała się z lokalu pod osłoną obstawy zewnętrznej w skład której wchodzili: Karol Grabski "Karol" (dowódca dzielnicy Wola ZWM), Eugeniusz Morawski "Kuba", Bohdan Czeszko "Agawa", "Wiesiek" (NN) oraz Barbara Nalewajko "Grażyna", która rozrzuciła ulotki z hasłami "Za Pawiak" i "Gwałt niech się gwałtem odciska – Adam Mickiewicz". Uczestnicy akcji wycofali się bez strat. Straty niemieckie wyniosły 4 rannych.

Przypisy

Strona Dzielnicy Śródmieście
Tomasz Strzembosz, Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1944 str. 220
Według danych niemieckich w wyniku zamachu zostało ciężko rannych 3 policjantów niemieckich, lekko rannych kilku urlopowanych żołnierzy i jedna osoba cywilna (notatka Wehrkreiskommando z 26 października 1942 roku).
Opis filmu na stronie Filmweb.pl
Tomasz Strzembosz, Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1944 str. 326
Meldunek Wehrkreiskommando z 13 lipca 1943 roku – ranny został 1 policjant granatowy oraz 3 cywili.

Bibliografia

Tomasz Strzembosz: Akcje zbrojne podziemnej Warszawy 1939-1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 220, 326. ISBN 83-06-00717-4.

Czwartacy. Wspomnienia byłych żołnierzy szturmowego batalionu AL im. Czwartaków (1943-1945). Warszawa: Wydawnictwo MON, 1963, s. 33-41.

Polski ruch oporu 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1988, s. 330-331. ISBN 83-11-07038-5.

Ruch oporu w Polsce 1939-1943. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 54-55. ISBN 83-03-01115-4.