Zamach w Sarajewie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 43°51′28″N 18°25′43″E / 43.85778, 18.42861

Zamach w Sarajewie − zamach na austriackiego następcę tronu arcyksięcia Franciszek Ferdynand Habsburg 28 czerwca 1914 roku; uznawany za bezpośrednią przyczynę wybuchu pierwszej wojny światowej.

Tego dnia arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg wraz z towarzyszącą mu małżonką Zofią Chotek wyjeżdżali z dworca miejskiego samochodem; trasa przejazdu była publicznie podana do wiadomości kilka dni wcześniej. W trakcie przejazdu pierwszemu z zamachowców, Muhamedowi Mehmedbašiciowi, nie udało się rozeznać, w którym aucie siedzi arcyksiążę. Kolejny ze spiskowców, Vaso Čubrilović, nie odważył się strzelać, widząc w pojeździe Franciszka jego żonę. Dopiero Nedeljko Čabrinović rzucił w kierunku auta bombę, ale dzięki refleksowi kierowcy arcyksięcia bomba odbiła się od płóciennego dachu samochodu i eksplodując, zniszczyła jadący następny samochód raniąc pasażerów, policjanta i osoby z tłumu.

Zofia von Hohenberg, Sophie Maria Josephine Albina Chotek (ur. 1 marca 1868 w Stuttgarcie, zm. 28 czerwca 1914 w Sarajewie) – hrabianka pochodząca z czeskiej rodziny szlacheckiej Chotek von Chodkova und Wogin. Córka hrabiego Bogusława Chotka i hrabianki Wilhelminy z Kinskich na Tetowie. Od 1 lipca 1900 r. żona arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Poznali się prawdopodobnie w Pradze, następnie kontynuowali znajomość w Bratysławie, gdzie Zofia była damą dworu arcyksiężnej Izabeli. Zofia została śmiertelnie ranna w wyniku zamachu w Sarajewie, 28 czerwca 1914. Para miała 4 dzieci:

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Tego samego dnia, gdy książę wraz z małżonką zamierzali odwiedzić rannego w wyniku eksplozji Ericha Merizzi, samochód z arcyksięciem, zwalniając na zakręcie, mijał kolejnego spiskowca, Trifko Grabeža, który nie chciał ryzykować postrzału postronnych osób. Drugi ze znajdujących się przypadkowo przy drugim przejeździe arcyksięcia zamachowiec, Gawriło Princip, oddał strzały w kierunku pary arcyksiążęcej. Oboje zginęli.

Czarna Ręka (serb. Црна рука / Crna Ruka) – serbska organizacja konspiracyjna założona 22 maja 1911 w Belgradzie przez oficerów – uczestników zamachu na króla Aleksandra Obrenowicia i jego żonę Dragę Mašin (10 czerwca 1903).

Gawriło Princip, Гаврило Принцип, Gavrilo Princip (ur. 25 lipca 1894, zm. 28 kwietnia 1918) – serbski nacjonalista z Bośni, członek niewielkiej organizacji Młoda Bośnia, powiązanej z serbską organizacją terrorystyczną Czarna Ręka.

Po zamachu Austro-Węgry chciały przeprowadzić śledztwo na terenie Serbii (był to jeden z punktów postawionego Serbii ultimatum), jednak władze Serbii nie udzieliły na to zgody, co stało się pretekstem do wypowiedzenia wojny, nazwanej potem Wielką Wojną albo wojną światową.

29 października spiskowcy stanęli przed sądem.

29 października 1914 przed austriackim sądem stanęli zabójca arcyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego żony Zofii von Chotek, oraz inni członkowie i sympatycy organizacji Czarna Ręka.

Młoda Bośnia (Млада Босна / Mlada Bosna) - nieformalna organizacja rewolucyjna w Bośni i Harcegowinie z początku XX wieku. Uważana zwykle za anarchistyczną, czasem (w zależności od sympatii politycznych) - za patriotyczną lub terrorystyczną; związana prawdopodobnie z większą serbską organizacją konspiracyjną Czarna Ręka. W dniu 28 czerwca 1914 roku jeden z jej członków, Gawriło Princip, dokonał zamachu na arcyksięcia Austro-Węgier Franciszka Ferdynanda. Wydarzenie to było bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej.

Bibliografia

Krzysztof Karolczak Zamach w Sarajewie [w:] Mówią Wieki nr 9/2010 (608), wyd. Bellona SA, Warszawa, 2010

Zobacz też

Młoda Bośnia

Czarna Ręka