Położenie Gwinei Bissau na mapie Afryki.

Zamachy w Gwinei Bissau (2009) – seria dwóch zamachów wojskowych w Bissau w dniu 1 i 2 marca 2009, w których zginęli prezydent Gwinei Bissau João Bernardo Vieira oraz szef sztabu sił zbrojnych generał Batista Tagme Na Wai.

1 marca 2009 nieznani sprawcy przeprowadzili zamach bombowy na siedzibę sił zbrojnych, w wyniku którego zginął szef sztabu Batista Tagme Na Wai. Następnego dnia, w odwecie za tę śmierć, zbuntowani żołnierze dokonali zamachu na posiadłość prezydenta Vieiry, w czasie którego poniósł on śmierć.

Geneza konfliktu

Gwinea Bissau, w ciągu swej krótkiej historii od czasu uzyskania niepodległości w 1974, wielokrotnie doświadczała zamachów i przewrotów wojskowych. Żaden z jej przywódców czy prezydentów nie zakończył sprawowania władzy w sposób pokojowy, zgodny z konstytucją. Prezydent Vieira również doszedł do władzy na skutek zamachu stanu w 1980 i został jej pozbawiony w taki sam sposób w 1999.

Przyczyną zamachów z marca 2009 był narastający konflikt o władzę między prezydentem Vieirą a szefem sztabu sił zbrojnych generałem Batistą Tagme Na Wai. Sięgał on korzeniami początków lat 80. XX w., kiedy to Vieira oskarżył Tagme Na Waia o spiskowanie i zesłał go na kilka lat na jedną z niezamieszkanych wysp u wybrzeży Gwinei Bissau. Po powrocie do Bissau, Tagme Na Wai brał udział w zamachu stanu przeciw rządom Vieiry w latach 1998-1999. Dodatkowym czynnikiem, pogarszającym wzajemne relacje było odmienne pochodzenie etniczne, prezydent Vieira należał bowiem do grupy etnicznej Papel, a generał Na Wai do grupy Balanta.

Konflikt między Vieirą i generałem przybrał na sile jesienią 2008. W listopadzie 2008 doszło w Bissau do ataku zbrojnego na posiadłość prezydenta Vieiry. Prezydent zdołał jednak opuścić swoją rezydencję, a zamachowcy zostali powstrzymani przez straże. Prezydent podejrzewał, że za próbą zamachu stali wojskowi związani z generałem Tagme Na Waiem. Po tym wydarzeniu Vieira powołał 400-osobową straż prywatną w celu zapewnienia sobie skuteczniejszej ochrony. W styczniu 2009 generał oskarżył te siły o próbę zamachu na jego życie, po tym jak otworzono ogień w stronę jego samochodu. Członkowie prywatnej straży zaprzeczyli próbie zamachu, niemniej jednak dowództwo sił zbrojnych nakazało rozwiązanie prywatnej ochrony prezydenta.