Zamagurze - Polski Serwis Naukowy

Zamagurze w okolicy Łapsz Wyżnych i Tatry

Zamagurze w okolicach Kacwina

Kapliczka na Przełęczy nad Łapszanką

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Zamagurze

Zamagurze, albo Zamagurze Spiskie (słow. Zamagurie) – niewielki subregion geograficzny w północnej części Pogórza Spiskiego i etnograficzny w północnej części Spisza. Przedzielony jest granicą polsko-słowacką.

Rzeka (słow. Rieka) – rzeka na Słowacji, prawy dopływ Dunajca. Ma źródła na północnych stokach zachodniej części Magury Spiskiej. Zasilające ją potoki zbierają wody z Magury Spiskiej na odcinku od Przełęczy Magurskiej po Małą Polanę. Spływa w północno-zachodnim kierunku przez miejscowość Relów do Hanuszowców, stąd w północno-wschodnim do Maciaszowców, gdzie zmienia kierunek na północny. Przepływa następnie przez Spiską Starą Wieś i na wysokości 476 m, naprzeciwko polskiej miejscowości Sromowce Wyżne, w miejscu o współrzędnych 49°23′51.8″N 20°21′29.7″E / 49.397722, 20.35825 uchodzi do Dunajca. Jest jednym z większych jego dopływów.

Dursztyn (słow. Durštín, węg. Dercsény, niem. Dürrenstein), wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Nowy Targ.

Zamagurze jako region geograficzny

Jako region geograficzny stanowi tylko część Pogórza Spiskiego i obejmuje tereny między głównym grzbietem Magury Spiskiej na południu a Pieninami Spiskimi na północy oraz Białką na zachodzie i doliną Rieki (w Starej Wsi Spiskiej) na wschodzie. Doliny potoków Łapszanka, Kotarne, Strzyżawkowy Potok, Kacwiński Potok i Kacwinianka dzielą Zamagurze na kilka grzbietów. Najwyższym szczytem Zamagurza i równocześnie najwyższym polskiej części Pogórza Spiskiego jest Kuraszowski Wierch (1038 m). Inne ważniejsze wzniesienia to: Pawlików Wierch (1016 m), Piłatówka (1004 m), Pusty Wierch (984 m), Holowiec (1035 m), Pieski Wierch (980 m), Petrelovka (940 m), Groń (791 m).

Kuraszowski Wierch, czasami nazywany Kurasówką (1038 m) – szczyt w polskiej części Pogórza Spiskiego. W wielu przewodnikach i mapach turystycznych, a także w opracowaniach naukowych jest uznawany za najwyższy szczyt polskiej części Pogórza Spiskiego, jednakże według najnowszej i dokładnej mapy Geoportalu w tym samym grzbiecie, nieco na południe od niego jest jeszcze drugi szczyt – Dudasowski Wierch o tej samej niemal wysokości. Geoportal dla Kuraszowskiego Wierchu podaje wysokość 1037,6 m, dla Dudasowskiego Wierchu 1037,8 m.

Pieniny Spiskie, inaczej Hombarki – region w południowej Polsce, w Karpatach Centralnych, najniższa część Pienin. Pod względem administracyjnym prawie całe Pieniny Spiskie znajdują się na obszarze gminy Łapsze Niżne, poza Pienińskim Parkiem Narodowym. Jedynie niewielki północno-wschodni skrawek (Zielone Skałki) włączony został w obszar tego parku.

Zamagurze jako region etnograficzny

Jako region etnograficzny jest pojęciem szerszym i obejmuje również miejscowości położone na północy po dolinę Dunajca i jego dopływu Lipnika, a również miejscowość Nową Białą położoną po drugiej stronie rzeki Białka. Tak więc etnograficznie do Zamagurza należą miejscowości położone na Pogórzu Spiskim, w Pieninach Spiskich i niektóre leżące w Kotlinie Nowotarskiej.

Jezioro Czorsztyńskie (Zbiornik Czorsztyński) – zaporowy zbiornik wodny na rzece Dunajec, na Kotlinie Nowotarskiej, pomiędzy Pieninami i Gorcami. Powstał przez zbudowanie w Niedzicy zapory wodnej pomiędzy Pieninami Spiskimi i Właściwymi.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W okresie średniowiecza Zamagurze stanowiło dobra klucza zamku niedzickiego. Należało w całości do Węgier, od 1920 częściowo do Polski, częściowo do Słowacji. W większości zamieszkuje je ludność góralska narodowości polskiej. Niektóre słowackie miejscowości zamieszkują Łemkowie. Głównym słowackim ośrodkiem Zamagurza jest miasto Stara Wieś Spiska. W głębi gór znajdują się zamieszkałe przez Łemków mniejsze słowackie miejscowości: Osturnia, Wielka Frankowa i Frankówka. Po polskiej stronie główne miejscowości to: Czarna Góra, Dursztyn, Falsztyn, Frydman, Jurgów, Kacwin, Krempachy, Łapszanka, Łapsze Niżne, Łapsze Wyżne, Niedzica, Nowa Biała, Rzepiska, Trybsz.

Kacwin (słow. Kacvín, węg. Szentmindszent, niem. Katzwinkel – koci zakątek), wieś w Polsce położona na Spiszu w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Łapsze Niżne. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Przez granicę ze Słowacją sąsiaduje z Osturnią.

Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

Turystyka

Zamagurze obfituje w atrakcje turystyczne. Najbardziej znanymi są:

przełom Dunajca ze spływami na tratwach i ścieżką turystyczną z Czerwonego Klasztoru do Leśnicy,

zapora wodna w Niedzicy i Jezioro Czorsztyńskie,

zamek w Niedzicy,

klasztor kartuzów w Czerwonym Klasztorze,

zabytki architektury ludowej we wsiach Osturnia i Jezersko,

co roku pod koniec czerwca w Czerwonym Klasztorze odbywa się festiwal Zamagurské folklórne slávnosti.

Przypisy

Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
Geoportal. [dostęp 2010-07-15].
↑ Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
↑ Józef Nyka: Pieniny. Przewodnik. Wyd. IX. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006. ISBN 83-915859-4-8.
"w północnej części Spiszą, głównie w powiatach Spiska Stara Wieś (78% ogółu mieszkańców), gdzie wśród 18 gmin 15 było czysto polskich, oraz w powiecie Stara Lubowla (58% ogółu), a także w północno-zachodniej części powiatu kieżmarskiego (34% ogółu). Obok wyżej wymienionych skupisk na Słowacji znajdowało się 45 polskich wysp językowych z 25 tys. Polaków." [w:] Śląski Kwartalnik Historyczny. WrTMH. t. 35. Ossolineum. wyd. I. 1980. str. 47