Zamarła Turnia - Polski Serwis Naukowy

Zamarła Turnia (2179 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowy szczyt w bocznej grani Tatr, przez którego górną część północnej ściany, omijając sam wierzchołek, przechodzi szlak Orlej Perci.

Zamarła Turnia położona jest pomiędzy Zmarzłymi Czubami we wschodniej grani Małego Koziego Wierchu (rozdziela je Zmarzła Przełęcz) oraz Kozimi Czubami (rozdziela je Kozia Przełęcz).

Słynna południowa ściana Zamarłej Turni opada w kierunku Pustej Dolinki (w Dolinie Pięciu Stawów Polskich) gładkimi ścianami – krzesanicami (różnica poziomów wynosi ok. 140 m), uchodzącymi długo za niemożliwe do przejścia.

Kozie Czuby (2263 m n.p.m.) – szczyt o trzech wierzchołkach (od zachodu na wschód: 2239 m, 2256 m, 2263 m) w masywie Koziego Wierchu. Prowadzi przez niego najtrudniejszy tatrzański znakowany szlak turystyczny zwany Orlą Percią. Przejście ułatwiają zamontowane łańcuchy.

Andrzej Krzeptowski (ur. 29 lipca 1903 w Zakopanem, zm. 26 lutego 1945 w Krakowie) – polski biegacz i skoczek narciarski, narciarz alpejski, dwukrotny olimpijczyk. Dziewięciokrotny mistrz Polski w narciarstwie.

Historia zdobycia

Pierwsze odnotowane wejścia:

ścianą północną:

latem – prawdopodobnie Józef Bajer, Ignacy Król, Ludwik Pręgowski 9 sierpnia 1904, na pewno Janusz Chmielowski i Klemens Bachleda 1 października 1904

zimą – Józef Lesiecki, Leon Loria, Mariusz Zaruski, Stanisław Zdyb 1 kwietnia 1911 r.

ścianą południową:

latem – Henryk Bednarski, Józef Lesiecki, Leon Loria, Stanisław Zdyb 23 lipca 1910 r.

zimą (w bardzo dobrych, nieomal letnich warunkach) – Jan Gnojek, Jan Sawicki, Jerzy Włoczkowski 29 kwietnia 1934, drugie wejście – Paweł Vogel, Ludwik Ziemblic w kwietniu 1947 r.

Południowa ściana Zamarłej Turni

Kozie Czuby i Zamarła Turnia od północy

Pierwsze przejście południowej ściany było ważnym punktem w historii taternictwa, a przez długi czas droga ta uchodziła za najtrudniejszą w Tatrach. Przy próbach powtórzenia drogi na ścianie południowej zginęło wielu taterników, m.in. Stanisław Bronikowski w 1917, plastyk Mieczysław Szczuka w 1927, siostry Marzena i Lida Skotnicówny 6 października 1929 (podczas próby pierwszego kobiecego przejścia drogi). W 1932 r. Stanisław Motyka i Jan Sawicki pokonali ścianę trawersem od Zmarzłej do Koziej Przełęczy. Obecnie na ścianie wytyczonych jest około 20 dróg i kilkadziesiąt wariantów o różnej skali trudności, do najciekawszych należą Kant Pietscha, Aligator, Bombay, Lewa Pilchówka, Prawa Pilchówka, Kant Heinricha, Komarniccy, Lewi Wrześniacy, Prawi Wrześniacy. Wciąż popularna jest również droga klasyczna.

Stanisław Bronikowski (ur. 10 lutego 1895 r. w Chotowie w Wielkopolsce – zm. 25 września 1917 r. w Tatrach) – polski turysta górski i taternik, zginął tragicznie w górach podczas próby przejścia południowej ściany Zamarłej Turni.

Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

Słynne są dwa przejścia południowej ściany bez asekuracji, których dokonał Jerzy Leporowski.

Nazwa Zamarłej Turni została wymyślona w 1902 r. przez poetę Franciszka Henryka Nowickiego, choć do 1903 r. odnoszono ją do Małego Koziego Wierchu. Wypadkom na jej ścianach swoje wiersze poświęcili Julian Przyboś i Jalu Kurek. O wspinaczkach na tej ścianie nakręcono też dwa filmy: Adama Krzeptowskiego (brata Andrzeja) w 1933 oraz Sergiusza Sprudina w 1962 (Zamarła Turnia wg scenariusza Jana Długosza z udziałem znanych polskich taterników).

Kozia Przełęcz (Niżnia Kozia Przełęcz, 2137 m n.p.m.) – wąska przełęcz w bocznej grani Tatr, pomiędzy Zamarłą Turnią, a Kozimi Czubami leżącymi w masywie Koziego Wierchu. Przełęcz, będąca dwumetrowej szerokości wrębem między skałami położona jest w strefie mylonitów. Zejście na przełęcz z Zamarłej Turni i Kozich Czub ułatwione jest przez stalowe drabinki i łańcuchy.

Zawrat – wąska przełęcz położona w bocznej grani Tatr na wysokości 2159 m n.p.m. oddzielająca Zawratową Turnię od Małego Koziego Wierchu, jeden z dwóch skrajnych punktów szlaku Orlej Perci.

Szlaki turystyczne

– północną ścianą Zamarłej Turni przebiega znakowana czerwono Orla Perć z przełęczy Zawrat na Krzyżne (na odcinku Zawrat – Kozi Wierch od lipca 2007 r. ruch odbywa się wyłącznie w kierunku wschodnim z Zawratu w kierunku Koziego Wierchu). Czas przejścia z Zawratu na Kozi Wierch: 2:50 h

Przypisy

Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część II. Zawrat – Żółta Turnia. Warszawa: Sport i Turystyka, 1951.
↑ Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
Paweł Kutaś: Góry Online. Zamarła Turnia. [dostęp 2012-01-08].
Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XV. Latchorzew: Trawers, 2007. ISBN 978-83-60078-04-4.
Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.