Zamek biskupów wrocławskich w Ujeździe

Widok od strony południowej

Widok od strony Placu Zamkowego (południowo-wschodniej)

Zamek biskupów wrocławskich w Ujeździe – ruina okazałej budowli, której początki sięgają XIII wieku.

Pierwotny zamek, ufortyfikowany, z fosą, basztami i murami obronnymi powstał w Ujeździe w połowie XIII wieku i należał do biskupów wrocławskich. Rezydował w nim zarządca, ściągający podatki oraz dbający o bezpieczeństwo w okolicy. W XIV wieku biskup wrocławski zmuszony został do zburzenia fortyfikacji, po przegranej wojnie z księciem opolskim Bolkiem III. Król czeski Karol IV Luksemburski, ówczesny pan Śląska oraz senior Bolka III doprowadził do ugody, ale warunkiem miała być m.in. zniesienie warownego charakteru zamku.

Karol IV Luksemburski (ur. 14 maja 1316 w Pradze, zm. 29 listopada 1378 tamże) – syn i następca Jana Luksemburskiego oraz Elżbiety, córki króla Wacława II, siostry króla Wacława III - z dynastii Przemyślidów. Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1347, cesarz rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe u Przemyślidów imię Wacław, ale przy bierzmowaniu przyjął imię Karol.

Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny - w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą, (mokre) bądź nie (suche).

Zamek pozostał w rękach biskupów wrocławskich do 1428 – następnie przeszedł we władanie osób prywatnych.

Obecny wygląd renesansowy jest skutkiem przebudowy z XVI wieku (ok. 1580). Kolejne przebudowy miały miejsce w XVII, XVIII i XIX wieku. Zamek zwrócony był ku wschodowi, gdzie znajdowała się główna brama wjazdowa - obecnie zamurowana.

Ostatnimi właścicielami zamku (od 1843) była rodzina książęca Hohenlohe (Fürsten zu Hohenlohe-Öhringen und Herzöge von Ujest), których potomkowie nadal żyją w Niemczech. Resztki herbu rodu znajdują się nad zamurowaną bramą wjazdową.

Ród Hohenlohe – niemiecki ród arystokratyczny wywodzący się z Frankonii. W ciągu stuleci podzielił się w liczne linie. W XVIII w. uzyskał tytuł książąt cesarstwa (niem. Reichsfürst). W 1840 r. linia książąt zu Hohenlohe-Schillingsfürst uzyskała tytuł książąt Raciborza i Corvey (niem. Herzog von Ratibor, Fürst von Corvey). Książęta zu Hohenlohe-Öhringen w 1861 r. otrzymali tytuł książąt Ujazdu (niem. Herzog von Ujest).

Ujazd (dodatkowa nazwa w j. niem. Ujest; 1936-1945 Bischofstal) - miasto i siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ujazd, w powiecie strzeleckim (województwo opolskie), położone nad Kanałem Gliwickim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.

Kres świetności zamku nadszedł w styczniu 1945 podczas zdobywania miasta przez Armię Czerwoną – w czasie walk oraz bezpośrednio po nich zarówno renesansowa rezydencja jak i duża część miasta została spalona i zniszczona przez Armię Czerwoną . Z zamku pozostały do dnia dzisiejszego resztki ścian z fragmentami zdobień. Ruiny są obecnie w coraz gorszym stanie i grożą zawaleniem.

Pod zamkiem znajdują się także piwnice.