Zamieszki etniczne w południowym Kirgistanie w 2010 roku – zamieszki na tle etnicznym, jakie wybuchły 10 czerwca 2010 na południu Kirgistanu między społecznością kirgiską a uzbecką. Krwawe starcia dwóch nacji trwały kilka dni i spowodowały śmierć setek osób, głównie Uzbeków, grabież ich majątku i masowe ucieczki z miejsca zamieszkania.

Zamieszki rozpoczęły się mieście Osz i wkrótce rozprzestrzeniły się na cały obwód oszyński i dżalalabadzki. Rząd tymczasowy, który objął władzę w wyniku rewolucji w kwietniu 2010, początkowo nie radził sobie z powstrzymaniem przemocy i wystąpił z apelem o przysłanie zagranicznej pomocy wojskowej i humanitarnej. O inspirowanie zamieszek oskarżył zwolenników obalonego prezydenta Kurmanbeka Bakijewa, czemu ten zaprzeczył.

W wyniku kilkudniowych zamieszek według oficjalnych źródeł zginęły co najmniej 893 osoby, ok. 2 tys. zostało rannych, a 375-400 tys. opuściło swoje domostwa. Jednak, co przyznały same władze, rzeczywista liczba ofiar śmiertelnych mogła przekroczyć 2 tysiące osób. Społeczność międzynarodowa, obok apeli o przywrócenie pokoju i udzielenia pomocy humanitarnej, podjęła decyzję o wysłaniu do Kirgistanu misji policyjnej.

Geneza wydarzeń

Szturm na pałac prezydencki w kwietniu 2010

 Osobny artykuł: Rewolucja w Kirgistanie (2010).

6 kwietnia 2010 w Kirgistanie doszło do wybuchu antyrządowych zamieszek, które w kolejnych dniach objęły największe miasta w kraju. Protestujący występowali przeciwko autorytarnej polityce prezydenta Kurmanbeka Bakijewa, który sam doszedł do władzy w wyniku tulipanowej rewolucji w 2005. W wyniku protestów i szturmu na swoją siedzibę prezydent zmuszony był opuścić stolicę i udać się na południe kraju, skąd pochodził i gdzie posiadał największe poparcie wśród ludności. Początkowo nie chciał zrezygnować z władzy i próbował mobilizować swoich zwolenników w regionie. Jednak pod naciskiem nowych władz i międzynarodowej presji 15 kwietnia 2010 pisemnie zrzekł się władzy i poprzez Kazachstan udał się na Białoruś. Rządy w kraju przejęła opozycja na czele z Rozą Otunbajewą, która ogłosiła organizację referendum w sprawie zmiany konstytucji wprowadzającej parlamentarny system rządów, a następnie przeprowadzenie wyborów parlamentarnych i prezydenckich.

Jednym z głównych wyzwań stojących przed rządem Otunbajewy było przywrócenie pokoju i zagwarantowanie bezpieczeństwa na terenie całego państwa, a zwłaszcza w jego południowej części. Południe kraju, stanowiące teren tradycyjnych wpływów obalonego prezydenta Bakijewa, zamieszkane było dodatkowo przez ludność pochodzenia uzbeckiego, co w przeszłości stanowiło przyczynę wybuchu krwawych starć na tle etnicznym. Spośród 5,3 mln mieszkańców kraju Kirgizi stanowią 69,6% jego ludności, podczas gdy Uzbecy 14,5%, a Rosjanie 8,4%. Jednak w południowych obwodach dżalalabadzkim i oszyńskim ci drudzy stanowią odpowiednio 40% i 50% mieszkańców. Do szczególne gwałtownych starć między społecznością kirgiską i uzbecką doszło w 1990, tuż przed rozpadem ZSRR. Zginęło wówczas co najmniej 300 osób, a tysiące zostało rannych. Konflikt zakończony został dopiero dzięki interwencji radzieckich wojsk.

Pierwsze starcia (maj 2010)

Przedstawiciel uzbeckiej grupy etnicznej

19 maja 2010, kilka dni po starciach zwolenników i przeciwników Bakijewa, w Dżalalabadzie doszło do pierwszej na dużą skalę konfrontacji dwóch społeczności. W wyniku zamieszek zginęły 2 osoby, a 74 zostały ranne. Przemoc rozpoczęła się od ataku Kirgizów na uzbecki Uniwersytet Przyjaźni Ludowej, a następnie przeniosła się na centralne ulice miasta. Kirgizi oskarżyli lidera społeczności uzbeckiej, Kadyrana Batyrowa, o nawoływanie do utworzenia w Kirgistanie autonomicznego regionu uzbeckiego. P.o. prezydenta Roza Otunbajewa potępiła wszelkie próby podżegania do przemocy i szerzenia niezgody, szczególnie między Uzbekami a Kirgizami. Rząd wprowadził w obwodzie dżalalabadzkim obowiązujący do 1 czerwca 2010 stan wyjątkowy oraz godzinę policyjną od 22:00 do 6:00. Otunbajewa o prowokowanie starć oskarżyła zwolenników byłego prezydenta Bakijewa.