Zniszczenia powstałe podczas nocnych zamieszek w pobliżu Le Gosier, Gwadelupa

Blokada drogowa niedaleko Le Gosier

Zamieszki we francuskich departamentach zamorskich (2009) – fala strajków, które rozpoczęły się w regionie Gwadelupy 20 stycznia 2009 roku, a 5 lutego rozprzestrzeniły się na sąsiednią wyspę, Martynikę. Obydwie wyspy leżą w rejonie Małych Antyli na Morzu Karaibskim. Głównymi postulatami strajkujących było obniżenie cen podstawowych towarów, w tym paliwa i żywności oraz wzrost płacy minimalnej z 900 na 1100 euro.

Wiele sklepów i stacji benzynowych, szkół oraz firm transportu publicznego zostało zamkniętych na Gwadelupie i Martynice ze względu na strajki. Zamieszki ukazały głębokie konflikty etniczne, rasowe, jak i klasowe na obydwu wyspach. Praktycznie cała gospodarka Gwadelupy jest kontrolowana przez potomków kolonizatorów. Biali stanowią 1% mieszkańców, ale to oni są w posiadaniu połowy ziemi na wyspie oraz 90% udziałów w przemyśle żywnościowym.

Straty branży turystycznej obu wysp liczone są w milionach dolarów, ze względu na przerwane wakacje wielu turystów oraz zamknięcie hoteli. Strajk został zakończony po tym, jak prezydent Francji Nicolas Sarkozy zobowiązał się do przyznania pakietu pomocy socjalnej w wysokości 736 milionów dolarów. Środki mają zostać przeznaczone na pomoc dla biednych rodzin i na dopłaty do paliwa i żywności.

Gwadelupa i Martynika mają drugą i trzecią najwyższą stopę bezrobocia w Unii Europejskiej od 2007 roku, zgodnie z danymi Eurostatu.

Przyczyny strajków

Lokalizacja Gwadelupy w rejonie Karaibów

Do wybuchu zamieszek w dużej mierze przyczyniły się pogarszające warunki ekonomiczne i społeczne.

Mieszkańcy Gwadelupy i Martyniki, których gospodarka jest zależna od turystyki, skarżyli się na bardzo wysokie koszty utrzymania. Wynagrodzenia nadal utrzymywały się na stałym poziomie, pomimo rosnących kosztów żywności i paliwa. Ceny podstawowych towarów były znacznie wyższe na obu wyspach aniżeli w części metropolitalnej Francji. Sama konkurencja między sprzedawcami nie powodowała spadku cen, ponieważ towary trzeba sprowadzać z dalekiej Europy lub płacić wysokie cła. Średnia płaca na wyspach jest niższa niż we Francji, podczas gdy stopa bezrobocia i ubóstwa są dwa razy wyższe. Cztery francuskie terytoria zamorskie mają najwyższą stopą bezrobocia w Unii Europejskiej – Reunion, Gwadelupa, Martynika oraz Gujana Francuska. Gwadelupa ma również najwyższą stopę bezrobocia wśród młodzieży w Unii Europejskiej, 55,7% osób w wieku od 15 do 24 lat jest bez pracy. W połowie 2008 roku bezrobocie na Gwadelupie wynosiło 22%, a 12,5% ludzi żyło poniżej granicy ubóstwa.

Struktura gospodarki francuskiej części Karaibów przypomina tę z czasów ery kolonialnej. Większość ziemi i aktywów na Gwadelupie i Martynice jest kontrolowane przez „Bekes”, etnicznie francuskich, białych potomków europejskich osadników. Większość ludności, którzy są potomkami niewolników z Afryki lub maja mieszane pochodzenie rasowe, żyje na skraju ubóstwa. Mieszkańcy obu wysp uważani są za francuskich obywateli, a euro jest oficjalną walutą na obu wyspach. Natomiast bieżące decyzje dotyczące obu wysp podejmowane są w Paryżu.

Wyspy są także dotknięte szeregiem innych problemów społecznych. Liczba zabójstw na Gwadelupie jest cztery razy wyższa aniżeli w kontynentalnej Francji. Protestujący na Gwadelupie i Martynice oskarżali rząd francuski o ignorowanie ich gospodarczych i politycznych problemów w obliczu światowego kryzysu finansowego.

Gwadelupa

Mapa Gwadelupy

Demonstracje na Gwadelupie rozpoczęły się 20 stycznia 2009 roku. Około pięćdziesięciu związków zawodowych utworzyło Kolektyw Razem przeciw Wyzyskowi (Collectif contre l’exploitation – LKP). Nowo powstały związek wezwał do podniesienia miesięcznego wynagrodzenia o 200 euro. Około 50 tysięcy mieszkańców brało udział w demonstracjach.

W imieniu rządu Francji przybył do Gwadelupy sekretarz stanu ds. posiadłości zamorskich Yves Jégo. Jego zadaniem były negocjacje z niezadowolonymi i protestującymi pracownikami. Sekretarz zaproponował zwiększenie wynagrodzeń 45 tys. pracowników o około 300 dolarów. Jednak negocjacje nie powiodły się z powodu nagłego odwołania 9 lutego sekretarza do Paryża na polecenie francuskiego premiera François Fillonna. Sam wyjazd wywołał fale krytyki wśród strajkujących.

Wyjazd na spotkanie z premierem francuskim oraz innymi ministrami w czasie negocjacji został odebrany przez przywódców strajkujących jako znak „pogardy” dla LKP i ich zwolenników.

Odpowiedzią na wyjazd sekretarza były masowe demonstracje w całej Gwadelupie. Ponad 10 tys. osób zebrało się w Pointe-à-Pitre, największym mieście na wyspie, a dodatkowe 1500 protestujących zebrało się w Basse-Terre, stolicy departamentu zamorskiego Gwadelupy. Protestujący na swoich transparentach umieścili hasła – „Koniec kolonizacji!”, „200 euro do pensji, yes we can!”.

Związkowcy zażądali, aby rząd obniżył koszty utrzymania poprzez zmniejszenie podatków. Francja jednak odrzuciła pomysł cięcia podatków. Odpowiedzią LKP na odmowę było zawieszone negocjacji z mediatorami w dniu 12 lutego 2009 roku.

George Pau-Langevin, urodzony w Gwadelupie deputowany francuskiej partii socjalistycznej, poinformował, iż protesty nie dotyczą tylko niskich płac, ale także zawyżonych cen paliw w całym basenie Morza Karaibskiego oraz płynącym z tego zyskom wąskich grup społecznych.

Postępujący strajk doprowadził do zamknięcia głównego terminalu kontenerowego w porcie Pointe-à-Pitre oraz okupacji go przez protestujących. Większość banków, szkół i urzędów pozostało zamkniętych przez cały czas trwania strajku. Wszystkie 115 stacji benzynowych zostało zamknięte w odpowiedzi na strajk. Masowe opuszczanie stanowisk pracy spowodowało sporadyczne braki zasilania oraz bieżącej wody. Supermarkety pozostały zamknięte, a import żywności wstrzymany.

Dużym znaczeniem dla przesyłu turystycznego było to, iż protesty wybuchły w środku sezonu, powodując wysokie straty. Gwadelupa jest zależna od turystów, zwłaszcza z Francji, którzy generują znaczną część dochodów regionu.

Kilkanaście hoteli zostało zamkniętych tymczasowo, a loty czarterowe z Francji jak i innych części Karaibów zostały odwołane. Tysiące francuskich turystów anulowało swoje wakacje w wyniku strajku.