Zapiski historyka - Polski Serwis Naukowy

Pierwsza strona Zapisków Historyka

Zapiski historyka lub Zapiski historyczne (chiń. 史記, wym. szy-dźi) – jedna z najważniejszych kronik historii Chin, uważana za czołowe osiągnięcie chińskiej historiografii i wzór dla pokoleń dziejopisarzy. Powstała w latach 109–91 p.n.e., a jej autorem był Sima Qian (Sy-ma Ts'ien), historyk na dworze dynastii Han. Zapiski sięgają czasów mitycznego Żółtego Cesarza, a kończą się na epoce autora. Ze względu na rolę, jaką pełnią w chińskiej tradycji, Sima Qian bywa nazywany chińskim Herodotem.

Jing Ke (wym. dzing kche, zm. 227 r. p.n.e.) – najsłynniejszy skrytobójca w historii Chin, znany z nieudanego zamachu na Pierwszego Cesarza Qin. Jego biografia jest przedstawiona w Zapiskach historyka, w rozdziale Biografie skrytobójców (刺客列傳).

Mieczysław Jerzy Künstler (ur. 26 marca 1933 w Słupcy, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) - językoznawca, sinolog, znawca języków i kultury chińskiej. Od 1972 był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk (w latach 1993-2006 przewodniczącym tego Komitetu). W 1978 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1983 był członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Był także członkiem komitetów redakcyjnych "Rocznika Orientalistycznego" oraz serii "Prace Orientalistyczne". Mieczysław Jerzy Künstler był autorem wielu prac poświęconych językom, historii, cywilizacji i kulturze Chin. Przełożył też kilka utworów klasycznej literatury chińskiej (najważniejsze, wraz z zespołem: Dialogi Konfucjańskie Konfucjusza), a także kilka prac radzieckich i zachodnich sinologów.

Zawartość

Zapiski historyka składają się ze 130 rozdziałów:

12 rozdziałów Benji (本紀, wym. pen-dżi, w polskim tłumaczeniu: Zapiski główne), zawierających biografie władców poczynając do mitycznego Żółtego Cesarza, przez monarchów z epok Xia, Shang i Zhou, aż po Pierwszego Cesarza Dynastii Qin. Benji obejmują również żywota czterech cesarzy i cesarzowej-regentki z czasów Zachodniej Dynastii Han, w których żył Sima Qian.

10 rozdziałów Biao (表, wym. piao), czyli tablic chronologicznych.

8 rozdziałów Shu (書, wym. szu), zapiski dotyczące gospodarki i kultury w omawianych epokach historycznych.

30 rozdziałów Shijia (世家, wym. szy-dźia), zawierających biografie władców, szlachty i urzędników z okresu Wiosen i Jesieni.

70 rozdziałów Liezhuan (列傳, wym. lie-czuan), zawierających biografie takich postaci, jak Laozi, Mozi, Sun Zi czy Jing Ke.

Polskie tłumaczenie

Polskie tłumaczenie Zapisków autorstwa Mieczysława J. Künstlera - Syn Smoka, ukazało się dopiero w 2000 roku, chociaż tekst jest przedmiotem badań zachodniej sinologii od kilkudziesięciu lat. Tłumaczenie obejmuje zaledwie 11 rozdziałów księgi, m.in. Roczniki Pierwszego Cesarza Dynastii Ts'in (Qin).

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Dynastia Han (206 p.n.e. - 220 n.e. ). Po wojnie domowej, która miała miejsce po śmierci Qin Shi Huanga, władzę objął w 202 p.n.e. jeden ze zwycięskich wodzów Liu Bang, który nazwał swoje państwo Han od nazwy rzeki Han, której dorzecze najpierw opanował. Jego rządy były kontynuacją działań Pierwszego Cesarza, lecz zmniejszył on nieco podatki od ludności chłopskiej, ograniczył przymus pracy itp. Najwybitniejszym władcą z dynastii Han był Wudi, który panował przez ponad 50 lat od 140 p.n.e. Oparł się on na naukach konfucjanizmu, ustanawiając go religią państwową.

Za utrudnienie można uznać użytą w nim polską transkrypcję opartą na historycznej wymowie (por. język starochiński), która utrudnia laikom identyfikację nazw i porównanie tekstu tłumaczenia z innymi źródłami i przekładami na inne języki. Na przykład dynastia Xia (wym. śia), znana również jako Hsia, w przekładzie figuruje jako Hia, bo taka była historyczna wymowa.

Huang Di (chiń.黃帝 Żółty cesarz, pinyin huángdì) lub Huangdi - legendarny władca i protoplasta Chińczyków, panował w latach 2697-2597 p.n.e. lub 2674-2575 p.n.e. Należał do grupy pięciu legendarnych cesarzy z okresu Wu Di i uważany był za wynalazcę pisma, kompasu, koła garncarskiego, pierwszego kalendarza, astronomii, matematyki i medycyny, a w okresie rozwoju taoizmu uznawano go za jednego z głównych jego patronów (często mylono z nim mędrca tej religii, Laozi), jego wnukiem był cesarz Zhuan Xu.

Polskie transkrypcje języka chińskiego – szereg transkrypcji języka chińskiego na alfabet łaciński opracowanych przez polskich autorów z myślą o użytkownikach języka polskiego, w sposób najbardziej zbliżony do polskiej ortografii oraz oryginalnej wymowy. W przeciwieństwie do transkrypcji zachodnich, żadna z nich nie uzyskała statusu uniwersalnej, dlatego w ostatnich latach polscy wydawcy coraz częściej stosują spopularyzowaną przez chińskie władze oficjalną transkrypcję hanyu pinyin. Brak transkrypcji uniwersalnej sprawia, że w polskim piśmiennictwie nie istnieje pisownia ujednolicona nazw chińskich, co utrudnia osobom nie obeznanym z tą problematyką np. porównywanie różnych źródeł.

Bibliografia: Sy-ma Ts'ien, Syn Smoka. Fragmenty Zapisków Historyka, Czytelnik, Warszawa, 2000

Zobacz w chińskich Wikiźródłach tekst oryginalny Zapisków historyka