Zasadźca - Polski Serwis Naukowy

Scena założenie wsi na podstawie Zwierciadła saskiego (lokatora/zasadźcę przedstawia postać mężczyzny z czapką na głowie), rok 1300.

Zasadźca (łac. Locator, 1180 Schultetus, 1249 Sculte) – w średniowieczu człowiek, który w imieniu właściciela ziemi i na podstawie uzyskanego od niego przywileju lokacyjnego zajmował się organizacją prac mierniczych w obrębie zakładanej lub przelokowywanej wsi lub miasta, tworzeniem miejsc do prowadzenia handlu (jatek i kramów), oraz sprowadzaniem potrzebnych fachowców de diversis climatibus i osiedlaniem ich na terenie objętym lokacją. Dla wsi najważniejszy był młynarz, kowal, specjalista od osuszania gruntów, dla miast rzemieślnicy różnych specjalności i kupcy.

Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby ustalone przez organ pobierający.
Ditmar, Dietmar - imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słów diot "lud" oraz mari "sławny", mogło oznaczać "człowieka cieszącego się sławą wśród ludu".

Zasadźca był pośrednikiem między panem a ludźmi zamieszkującymi teren lokacji. Zasadźcą zostawał zwykle człowiek z pewnym doświadczeniem kupieckim, koneksjami lub zasługami na dworze właściciela ziemi. Lokatorzy (zasadźcy) na ogół wywodzili się spośród średniego i niższego rycerstwa oraz patrycjatu miejskiego, w późniejszym okresie mogli nimi być też bogaci chłopi, np. dzieci sołtysów, młynarzy, itd.

Nieużytek – obszar gruntu, który z powodu naturalnych warunków siedliskowych lub na skutek działalności rolniczej, przemysłowej, leśnej lub innej nie posiada lub utracił wartość użytkową. Do nieużytków zaliczane są bagna, wydmy, tereny o niekorzystnym ukształtowaniu powierzchni, składowiska odpadów oraz grunty zdegradowane przez przemysł. Ich zagospodarowanie rolne, leśne lub inne jest trudne lub bardzo kosztowne ze względu na konieczność wykonywania odpowiednich zabiegów rekultywacyjnych, melioracyjnych, zalesień itp. Nieużytki dzielą się na trwałe lub przejściowe (tj. takie, których wartość użytkowa utracona została przejściowo).
Henryk z Łajs, zasadźca drugiej lokacji Wartemborka (dzisiejsze Barczewo) oraz zasadźca wsi Skajboty. Pochodził ze znanej rodziny, mającej ogromne zasługi w zasiedlaniu południowej Warmii. Jego dziadek - Martin, jako wolny chłop w 1304 roku przybył do Prus był zasadźcą i założycielem, a następnie sołtysem wsi – w Łajsy (koło Pieniężna). Ojciec Henryka - Geriko piastował urząd sołtysa po swym ojcu. Brat Henryka, Jan z Łajs był zasadźcą Olsztyna.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Pawęż lub pawęza, z wł. pavese – rodzaj tarczy w kształcie czworokąta, wysoka (nawet do wysokości ramion dorosłego mężczyzny), z pionową wypukłością pośrodku. Ciężka, wykonana z drewna obitego z wierzchu blachą lub skórą, zdobiona malowidłami. Od strony wewnętrznej najczęściej posiadała pasy podobne do szelek do transportu, a pośrodku imacz – uchwyt, dostatecznie duży, aby trzymać go obiema rękami. Często dolna krawędź tarczy zaopatrzona była w ostrogę lub ostrogi, umożliwiające unieruchomienie tarczy przez wbicie jej w ziemię; w celu dodatkowego umocowania na podłożu stosowano także czasami drewnianą podpórkę. Niekiedy posiadała także wycięcie (wizjer) w górnej części, ułatwiające użycie kuszy lub broni palnej. W odmianie stosowanej dla formacji jazdy miewała z kolei wycięcie ułatwiające użycie kopii.

Lokacja na surowym korzeniu - lokacja wsi lub miasta przeprowadzona w miejscu dotąd niezagospodarowanym i niezamieszkanym. Pozwalała na wyznaczenie regularnego planu ulic i ustalenie z góry rozlokowania poszczególnych obiektów miejskich, wielkości rynku, położenia kościoła farnego itp. W miarę możliwości starano się zakładać miasta właśnie w ten sposób. Często wiązało się to z koniecznością karczunku lasów i zagospodarowania dzikiego terenu. W związku z tym w osadach zakładanych na surowym korzeniu znacznie dłuższy niż w innych był okres wolnizny. Wynosił on nawet do 24 lat. W Polsce osady na surowym korzeniu lokowano powszechnie od XIII wieku w związku z ożywionym ruchem kolonizacyjnym na prawie niemieckim. Proces ten miał duże nasilenie w Małopolsce i na Rusi także w XIV wieku, zwłaszcza za panowania Kazimierza Wielkiego. Lokacje na surowym korzeniu w późniejszym okresie były rzadsze, na co wpłynął ogólny regres miast i zmiany w gospodarce rolnej. Miasta zakładano wprawdzie nadal, ale w XVI i XVII wieku były to głównie lokacje magnackie, a nie królewskie (np. Głogów Małopolski lokowany w 1570).

Samorząd z prawno-administracyjnego punktu widzenia oznacza powierzenie przez państwo realizacji różnego rodzaju zadań z zakresu administracji publicznej (czasem również sądowniczej) zrzeszeniom osób, których dotyczą skutki wykonywania tych zadań.

Władysław[1] I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261 [2], zm. 2 marca 1333, Kraków) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/9 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 1320 król Polski, od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.

Sołtys (niem. Schultheiß od śrdw. łac. scultetus) – osoba będąca przedstawicielem lokalnej społeczności, przeważnie wiejskiej. Jego rola począwszy od średniowiecza ulegała poważnym zmianom i od 1990 roku w Polsce jest organem wykonawczym sołectwa.

Kowalstwo - rzemiosło wykonywane przez kowala, przy użyciu narzędzi kowalskich. Polega na kształtowaniu metali. Miejsce pracy kowala nazywane jest kuźnią.

Kusza to broń miotająca neurobalistyczna (wykorzystująca energię sprężystości) podobna do łuku. Zasadnicza różnica w użyciu polega na możliwości wstrzymania się ze strzałem przez dowolnie długi czas po naciągnięciu cięciwy. Cięciwę naciąga się ręcznie, korbą lub lewarem, a dopiero potem strzela naciskając spust.