Zatoka Gdańska - Polski Serwis Naukowy

Zatoka Gdańska (kasz. Gduńskô Hôwinga, niem. Danziger Bucht) – zatoka w południowo-wschodniej części Morza Bałtyckiego, pomiędzy Polską i Rosją. Średnia głębokość wynosi około 70 m, a maksymalna 118 m. Przezroczystość wody w zależności od pory roku kształtuje się od 8 do 16 m. Zasolenie zatoki wynosi od 7 do 8 promili. W czasie silnych sztormów występują fale o wysokości przekraczającej 9 m. Nad Zatoką Gdańską znajdują się największe polskie porty: Gdańsk i Gdynia.

Przylądek Rozewie (kasz. Blëza) – przylądek nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Kaszubskim. Miejsce to uważane było za najdalej wysunięty na północ obszar Polski, jednak w rzeczywistości ten punkt linii brzegowej znajduje się na terenie pobliskiej dzielnicy Jastrzębia Góra. Na przylądku znajduje się Latarnia Morska Rozewie.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Położenie

Umowną granicę między Zatoką Gdańską a otwartym morzem wyznacza linia łącząca przylądek Rozewie z przylądkiem Taran na półwyspie Sambia. Na południowym wschodzie granicę Zatoki wyznacza Mierzeja Wiślana. Fragment ograniczony Półwyspem Helskim i linią Hel–Gdynia zwany jest Zatoką Pucką. Z kolei najbardziej oddalona na północny zachód część Zatoki Puckiej, to akwen wyraźnie płytszy, na którym na ogół zafalowanie bywa mniej intensywne niż w Zatoce Puckiej. Linię podziału stanowi Rybitwia Mielizna - piaszczysta łacha, ciągnąca się od Kuźnicy do Rewy.

Sztorm - (z ang. Storm i z niem. Sturm), zjawisko meteorologiczne występujące nad obszarami mórz i oceanów w postaci silnego, porywistego, długotrwałego wiatru o sile nie mniejszej niż 8° w skali Beauforta. Pogodzie sztormowej zwykle towarzyszy odpowiednio silne falowanie powierzchni wody. Często występują również rzęsiste deszcze znacznie ograniczające widzialność. W razie prognozowanego sztormu jednostki o mniejszej dzielności morskiej zwykle nie opuszczają portu, a te będące w morzu starają się znaleźć schronienie w porcie lub na osłoniętym kotwicowisku. Przebywanie jednak w czasie silnego sztormu (czy huraganu) w nie dającym dostatecznej osłony porcie, czy na nie dostatecznie osłoniętym kotwicowisku może być bardziej niebezpieczne niż sztormowanie na wodach otwartych.

Zalew Wiślany (ros. Zalew Kaliningradzki) – zalew słonawowodny, zatoka Morza Bałtyckiego o powierzchni 838 km² (w tym w granicach Polski 328 km²), odcięta od Zatoki Gdańskiej przez Mierzeję Wiślaną.

Zatoka Gdańska należy do obszaru morskich wód osłoniętych. To przedsionek Bałtyku, akwen bardzo bezpieczny, z dużą liczbą portów, do których wejścia są łatwe, dostępne także dla jachtów morskich.

Kiedy w holocenie nastąpiło ocieplenie klimatu, Zatoka Gdańska sięgała jeszcze dalej w kierunku południowym. Intensywne narastanie nanosu rzecznego spowodowało utworzenie się równiny w delcie uchodzącej rzeki i w efekcie do powstania krainy geograficznej pod nazwą Żuławy Wiślane. W wyniku działalności fal morskich utworzyła się mierzeja helska.

Sambia (niem. Samland) - kraina historyczna w Prusach, zamieszkana przez jedno z plemion pruskich. Obecnie w Obwodzie Kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej. Główne miasto - Królewiec; inne miejscowości: Rybaki, Piława, Tapiawa, Welawa, Labiawa, Nowotki, Tryszkajmy, Ruszowice, Palmniki.

Śledź atlantycki, śledź oceaniczny (Clupea harengus) – nieduża, ławicowa ryba morska z rodziny śledziowatych, blisko spokrewniony ze śledziem pacyficznym. Obydwa gatunki – powszechnie określane nazwą śledź – miały olbrzymie znaczenie gospodarcze stanowiąc główny cel połowów w rybołówstwie morskim. W wyniku przełowienia w latach 90. XX wieku liczebność poszczególnych populacji znacznie się zmniejszyła, jednak nadal śledzie są bardzo ważnymi rybami użytkowymi.

Wody Bałtyku są lepiej zasilane wodami rzecznymi w Zatoce Gdańskiej niż w Zalewie Szczecińskim. Żuławy Wiślane podzielone są na trzy części: Żuławy Gdańskie, Żuławy Malborskie i Żuławy Elbląskie. Na zachód od Zatoki Gdańskiej zlokalizowane jest Pobrzeże Kaszubskie, i ciągnie się szerokim pasem od Władysławowa do Gdańska. Temperatura wody wynosi od 2º C zimą, do około 18º C latem, często ten pułap 18º C jest przekraczany.

Fala - zaburzenie rozprzestrzeniające się w ośrodku lub przestrzeni. Fale przenoszą energię z jednego miejsca do drugiego bez transportu jakiejkolwiek materii. W przypadku fal mechanicznych cząstki ośrodka, w którym rozchodzi się fala, oscylują wokół położenia równowagi.

Zatoka Pucka (kasz. Pùckô Hôwinga, niem. Putziger Wiek) – płytka zatoka będąca częścią Morza Bałtyckiego, stanowiąca zachodnią część Zatoki Gdańskiej. Jest położona między Mierzeją Helską, linią Hel-Gdynia a lądem. Jej powierzchnia wynosi 364 km², głębokość maksymalna 54 m[potrzebne źródło].

Jeszcze niedawno wody Zatoki Gdańskiej zagrożone były możliwością dużego zanieczyszczenia skażeniami niesionymi przez wody Wisły oraz przez odpady przemysłowe ze stoczni w Gdańsku i Gdyni. Stan wód w Zatoce Gdańskiej nie uległ poprawie przez napływ ciągle zanieczyszczonych wód z Wisły. Stale trwają starania poprawy systemu zmniejszenia emitowanych ilości odpadów stałych i pyłów. Pod ochroną znalazło się około 32% powierzchni województwa. W ramach ochrony przyrody utworzone tu został park narodowy Bory Tucholskie oraz parki krajobrazowe (w liczbie ośmiu).

Żuławy Wiślane (313.54) – jednostka fizjograficzna wchodząca w skład makroregionu Pobrzeże Gdańskie (313.5) i podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckie (313). Obejmują rozległą równinę deltową Wisły przypominającą w ogólnym zarysie kształt odwróconego trójkąta, którego wierzchołek znajduje się w rozwidleniu Wisły na Leniwkę i Nogat, zaś podstawa wyznaczona jest przez Mierzeję Wiślaną. Wysokość tak wyznaczonej figury osiąga około 50 km, a podstawa – około 40 km. Obszar Żuław jako jednostki fizjograficznej zbliżony jest do obszaru wydzielanej w geobotanicznym podziale Polski krainy Żuławy Wisły.

Mierzeja Wiślana (313.53) – piaszczysty wał na południowo-wschodnim brzegu Zatoki Gdańskiej, rozciągający się od Gdańska na zachodzie po Bałtijsk (Piławę) w Federacji Rosyjskiej na wschodzie. Oddziela Zalew Wiślany od otwartych wód Zatoki. Mierzeja podzielona jest między terytorium Polski i Rosji (część wschodnia).

Linia brzegowa Zatoki Gdańskiej jest łagodna, wyrównana, budowana z płaskich i piaszczystych plaż lub stromych, urwistych wzniesień. Jednak, krajobraz Zatoki Gdańskiej ulega stałym przekształceniom w wyniku działania żywiołu jakim jest woda; zmiany te zachodzą szybciej niż na stałym lądzie.

Mierzeja Helska (popularna nazwa Półwysep Helski jest terminologicznie niepoprawna; kaszb. Hélskô Sztremlëzna; 313.52) – piaszczysty wał w kształcie kosy, będący ciągiem zalesionych wydm utworzonych przez wiatr i prąd morski płynący na wschód wzdłuż polskiego brzegu.

Morze Bałtyckie, Bałtyk – płytkie morze śródlądowe na szelfie kontynentalnym w Europie północnej. Połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Mały i Wielki Bełt) oraz Kattegat i Skagerrak. Za zachodnią granicę Bałtyku właściwego przyjmuje się cieśninę Sund i próg podwodny ciągnący się na głębokości 18–20 m od przylądka Gedser (wyspa Falster) do przylądka Darßer Ort (Darß); na zachód od tej linii znajduje się akwen Bałtyku Zachodniego o powierzchni ok. 8000 km² nazywany przez Niemców także Beltsee; akwen ten obejmuje m.in. część wód cieśnin duńskich (oprócz Małego i Wielkiego Bełtu) a także mniejsze: Alsenbelt, Fehmarnbelt, Langelandsbælt.

Fauna

Osobny artykuł: Zatoka Gdańska (spis fauny).

Ważniejsze gatunki:

Zobacz też

Zalew Wiślany

Zatoka Pucka

Linki zewnętrzne

Przewodnik dla żeglarzy

Przypisy

Gdańska Zatoka - WIEM, darmowa encyklopedia
K. Skóra. 1996. Nowe i rzadkie gatunki ryb w rejonie Zatoki Gdańskiej. Zool. Pol., Vol. 41, Supplement: ss.113-130

Bibliografia

Tadeusz Górski: Dzieje polskiej floty od Kazimierza Jagiellończyka do Augusta II Mocnego. Gdańsk: L&L, 2008. ISBN 978-83-60597-04-0.