Zatoka Moreton - Polski Serwis Naukowy

Położenie zatoki na mapie Australii.

Zatoka Moreton (ang. Moreton Bay) - zatoka na wschodnim wybrzeżu Australii, 19 km od Brisbane w stanie Queensland.

Historia odkrycia

Obszar zatoki oraz wysp położonych w tym regionie początkowo były zamieszkiwane przez aborygenów, którzy nazywali zatokę Quandamooka. Zatoka i zamykające ją wyspy były widziane przez Jamesa Cooka w maju 1770 r. Zarówno sama zatoka jak i największa, północna wyspa (Moreton), nazwane zostały na cześć Lorda Mortona, przewodniczącego Royal Society i znanego patrona nauki . Pojawienie się litery "e" w nazwie spowodowane było błędem drukarskim w wydanym sprawozdaniu z podróży Cooka, którego już później nie prostowano.

Delfin – ogólne określenie wodnych ssaków z rzędu waleni, podrzędu zębowców. Obejmuje średniej wielkości walenie charakteryzujące się wydłużonym pyskiem i obecnością melonu.

Diugoń, dugoń lub piersiopławka (Dugong dugon) – morski ssak zaliczany do rzędu syren, jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel rodziny diugoniowatych. Zamieszkuje region indopacyficzny – od wschodnich wybrzeży Afryki i Morza Czerwonego po Australię, Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona i Nową Kaledonię. Bywa także widywany w indyjskiej Zatoce Mannar, Cieśninie Palk oraz w wodach przybrzeżnych indyjskiego dystryktu Surat.

Rejon zatoki Moreton był po raz pierwszy eksplorowany przez wyprawę M. Flindersa, który 17 lipca 1799 r. wylądował w miejscu zwanym dziś Woody Point, ok. 20 km na północ od obecnego centrum Brisbane. Miejsce to nazwał Red Cliff Point, od zabarwionych na czerwony kolor skał klifu, widocznego z zatoki. W 1823 r. zatokę badał z polecenia ówczesnego gubernatora Nowej Południowej Walii, sir Thomasa Brisbane'a, angielski żeglarz i podróżnik John Oxley, który rok później wrócił tu, by spenetrować ujście rzeki Brisbane.

Moreton Island National Park- Park narodowy, położony na wyspie Moreton w stanie Queensland w Australii, 58 km na północny wschód od Brisbane. Park został założony w 1966 roku, zajmuje 98% powierzchni wyspy. Trzy główne miasteczka na terenie parku to: Bulwer, Cowan Cowan i Kooringal.

Wyciek ropy w południowym Queensland - wystąpił dnia 11 marca 2009 roku u południowo-wschodniego wybrzeża stanu Queensland, Australia. Do wód morskich wyciekło 230 ton oleju napędowego, 30 ton innych paliw oraz 31 kontenerów wpadło do Morza Koralowego, na północ od Zatoki Moreton w trakcie trwania cyklonu Hamish. Wyciek nastąpił z kontenerowca MV Pacific Adventurer. W ciągu następnych dni wyciek objął 60 km brzegu obejmując regiony: Sunshine Coast, Zatoki Moreton, Wyspy Bribie i Moreton.

Geografia

Wyspy położone na południu zatoki.

Zatoka Moreton powstała około 6000 lat temu w wyniku podnoszenia się poziomu morza. Zatoka rozciąga się na długości około 160 km od Caloundra na północy do Surfers Paradise na południu. Od Pacyfiku oddzielona jest łańcuchem trzech większych wysp: Moreton (na północy), North Stradbroke oraz South Stradbroke (na południu). W sumie na obszarze zatoki znajduje się 360 wysp. Najwięcej osób mieszka na wyspach w południowym regionie zatoki, m.in. na wyspach: Russell, Macleay, Lamb i Karragarra. W przeszłość wyspa Peel była wykorzystywana jako miejsce kwarantanny. Zatoka jest płytka i piaszczysta. Kanał żeglugowy, który przebiega przez północną części zatoki zapewnia łączność z portem w Brisbane.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Sir Thomas Brisbane (ur. 23 lipca 1773 w Largs, zm. 27 stycznia 1860 w Largs) – brytyjski żołnierz, astronom i administrator kolonialny, w latach 1821–1825 gubernator Nowej Południowej Walii. Od jego nazwiska pochodzi nazwa australijskiego miasta Brisbane.

Obszary chronione

Manly w czasie odpływu.

Moreton Island National Park

St Helena Island National Park

Moreton Bay Marine Park- założony w 1993, obszar: 3400 km2.

Southern Moreton Bay Islands National Park

Zgodnie z konwencją ramsarską cześć Zatoki Moreton znajduje się na liście mokradeł o znaczeniu międzynarodowym.

Klif, faleza, urwisko brzegowe, brzeg wysoki – stroma, często pionowa ściana brzegu morskiego lub jeziornego, utworzona wskutek podmywania brzegu przez fale (procesu abrazji) zachodzącego u jej podstawy na styku z platformą abrazyjną.

Manly (Manly Council) - jeden z 38 samorządów lokalnych wchodzących w skład aglomeracji Sydney, największego zespołu miejskiego Australii. Dzielnica ta położona jest w części miasta określanej potocznie jako tzw. północne plaże. Zajmuje powierzchnię 15 km2 i liczy 37 110 mieszkańców (2006).

W marcu 2009 doszło do wycieku 100 ton ropy oraz 30 ton paliwa i innych substancji toksycznych.

Flora i Fauna

Rejon zatoki zamieszkuje wiele morskich zwierząt, np.: wieloryby, delfiny, diugonie, rekiny i żółwie. Diugonie oraz żółwie są zagrożone ze względu na częste kolizje z łodziami motorowymi.

Zatoka stanowi popularne miejsce wśród wędkarzy. Pozyskiwane są z niej również różne "owoce morza", np. homary Thenus orientalis, które są serwowane w wielu restauracjach w Queensland.

Brisbane- rzeka w południowo-wschodniej części stanu Queensland (Australia), przepływa przez miasto Brisbane, a następnie wpada do Zatoki Moreton. Rzeka nazwana od imienia Gubernatora Nowej Południowej Walii Thomasa Brisbane nadana przez badacza Johna Oxley w 1823.

Matthew Flinders (ur. 16 marca 1774 r. w Domington w hrabstwie Lincolnshire, zm. 19 lipca 1814 r. Londynie) – angielski podróżnik i żeglarz, jeden z najbardziej zasłużonych odkrywców swojej epoki. W ciągu swojej zaledwie dwudziestoletniej kariery Flinders żeglował wspólnie z kapitanem Williamem Blighem, okrążył Australię, przeżył zatonięcie statku i był uwięziony jako szpieg. Jako pierwszy zidentyfikował problem jaki stanowił wpływ żelaznych elementów kadłuba statku na kompas i opracował metody zapobiegawcze. Dziełem jego życia jest książka opisująca podróż, odkrycie i opisanie Australii "A Voyage To Terra Australis".

Nad zatoką rośnie endemiczny gatunek, figowiec wielkolistny.

Zobacz też

Wyciek ropy w południowym Queensland (2009)

Przypisy

Environmental Protection Agency (Queensland) (2000). Heritage Trails of the Great South East. State of Queensland. pp. 4. ISBN 0-7345-1008-X.
[1] Queensland Government, Environmental Protection Agency Marine Parks.