Zatrucie pokarmowe - Polski Serwis Naukowy

Zatrucie pokarmowe (łac. gastroenteritis acuta) – choroba wynikająca ze spożycia pokarmu lub przyjęcia płynów zawierających substancje szkodliwe, a w szczególności toksyny bakteryjne, drobnoustroje lub oba naraz i przebiegająca z objawami ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego. Wg WHO zatrucia pokarmowe obejmują również zakażenia pokarmowe.

Scombrotoksizm (ang. – scombrotoxism, scombroid ichthyotoxicosis) – zatrucie pokarmowe związane z konsumpcją ryb mających ciemne mięso, takie jak makrela (łac – Scombridae – Makrelowate), tuńczyk, morszczuk, ostrobok, spowodowane zatruciem histaminą.

Kryptosporydioza (łac., ang. cryptosporidiosis) – choroba pasożytnicza zajmująca jelita ssaków, wywoływana przez pierwotniaka Cryptosporidium należącego do typu apikompleksów. Choroba szerzy się drogą fekalno-oralną, a głównym objawem u ludzi ze sprawnym układem odpornościowym jest samoograniczająca się biegunka. U osób z upośledzoną odpornością, np. chorych na AIDS, zakażenie może być długotrwałe i zagrażające życiu. Kryptosporydiozę wykryto dopiero w 1976, pomimo tego, że jest to jedna z najczęstszych na świecie chorób przenoszonych wraz z wodą.

Czynniki patogenne

Bakterie

Bakterie są najczęstszą przyczyną zatruć pokarmowych.

Najczęstszymi patogenami bakteryjnymi w zatruciach pokarmowych są:

Campylobacter jejuni, który wtórnie może doprowadzić do zespołu Guillaina-Barrégo i zapaleń przyzębia

Salmonella spp. - zakażenie wywołane przez S. Typhimurium, które jest spowodowane spożyciem niedogotowanych jajek, a także inne patogeny

Escherichia coli O157:H7 (EHEC), które powodują zespół hemolityczno-mocznicowy

Inne częste patogeny bakteryjne:

Takifugu – rodzaj głównie morskich ryb z rodziny rozdymkowatych, znanych lepiej pod japońską nazwą fugu (po japońsku: 河豚 lub 鰒), dawną nazwą rodzaju. Znanych jest około 30 gatunków należących do rodzaju Takifugu.

Rak (łac. carcinoma, z łac. cancer – "rak, krab", z gr. καρκινος /karkinos/ – "rak, krab morski") – nazwa grupy chorób nowotworowych będących nowotworami złośliwymi wywodzącymi się z tkanki nabłonkowej.

Bacillus cereus

Escherichia coli - EIEC, EPEC, ETEC, EAEC, inaczej EAgEC

Salmonella

Listeria monocytogenes

Shigella spp.

Staphylococcus aureus

Streptococcus

Vibrio cholerae, w tym O1 i nie-O1

Vibrio parahaemolyticus

Vibrio vulnificus

Yersinia enterocolitica i Yersinia pseudotuberculosis.

Mniej powszechne czynniki bakteryjne:

Promieniowce (typ Actinobacteria, wg dawnej systematyki rząd Actinomycetales) - organizmy prokariotyczne, tworzące rząd Gram-dodatnich bakterii. Występują powszechnie w glebie, oborniku itp. Do grupy tej należą również patogeny, wywołujące choroby ludzi, zwierząt i roślin. Niektóre gatunki tworzą symbiozę z roślinami wyższymi (np. z olchami) i wiążą azot atmosferyczny.

Listeria monocytogenes – gatunek względnie beztlenowej, wewnątrzkomórkowo żyjącej bakterii, która jest czynnikiem etiologicznym listeriozy. Jest jednym z najbardziej zjadliwych patogenów przenoszonych przez żywność (20 do 30 procent infekcji kończy się śmiercią), na przykład w Stanach Zjednoczonych jest ona odpowiedzialna za około 2500 zachorowań i 500 zgonów rocznie (9,7 przypadków zachorowań na milion mieszkańców), powodując tym samym większą śmiertelność niż salmonella czy Clostridium botulinum.

Brucella spp.

Corynebacterium ulcerans

Coxiella burnetii - gorączka Q

Plesiomonas shigelloides.

Egzotoksyny

Niektóre zatrucia są wywoływane nie tylko bezpośrednio przez zakażenie bakteryjne, ale również egzotoksyny produkowane przez bakterie. Egzotoksyny produkują (przykłady):

Anisakis – rodzaj nicieni z rodziny Anisakidae, będących kosmopolitycznymi pasożytami spotykanymi w morzach i oceanach półkuli północnej. Dorosłe osobniki pasożytują w żołądkach ssaków morskich, głównie waleni. Żywicielami pośrednimi nicieni Anisakis są ryby, u których pasożyt ten wystepuje w 3 stadium larwalnym, inwazyjnym dla człowieka. Spożycie ryb zawierających żywe larwy może stanowić zagrożenie dla zdrowia, ze względu na zdolność tych pasożytów do penetracji błony śluzowej przewodu pokarmowego człowieka. Skutkiem penetracji mogą być uszkodzenia ściany żołądka i jelita. Chorobę wywołaną przez nicienie z rodzaju Anisakis określono mianem anisakiozy. Opisano także przypadki wystąpienia reakcji alergicznych po spożyciu ryb zawierających larwy Anisakis, manifestujących się jako pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, astma, kontaktowe zapalenie skóry a nawet zagrażający życiu wstrząs anafilaktyczny.

Enterowirusy – rodzaj wirusów (+)ssRNA wywołujących choroby u ssaków, w tym także u ludzi. Enterowirusy są najczęstszym czynnikiem sprawczym aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, którego przebieg może być zagrażający życiu u noworodków i osób z immunosupresją.

Clostridium botulinum

Clostridium perfringens

Staphylococcus aureus

Bacillus cereus.

Mykotoksyny i zatrucia grzybami

Do mykotoksyn najczęściej wywołujących zatrucia pokarmowe należą:

Aflatoksyny - wytwarzane przez Aspergillus parasiticus i Aspergillus flavus. Często występują w orzechach, orzeszkach ziemnych, kukurydzy, sorgo i innych nasionach oleistych. Do postaci aflatoksyn zalicza się: B1, B2, G1 i G2, wśród których aflatoksyna B1 działa głównie na wątrobę wywołując jej martwicę, marskość oraz raka

Cytochalazyny

Alkaloidy sporyszu - alkaloidy ergopeptynowe - ergotamina

inne

Wirusy

Zakażenia wirusowe stanowią prawdopodobnie jedną trzecią przyczyn zatruć pokarmowych w krajach rozwiniętych. Zakażenia wywołują wirusy:

Choroby odzwierzęce, antropozoonozy, zoonozy - zakaźne lub pasożytnicze choroby zwierząt, bądź przez zwierzęta tylko roznoszone, przenoszące się na człowieka poprzez kontakt bezpośredni lub surowce pochodzenia zwierzęcego, rzadziej drogą powietrzną (np. toksoplazmoza, bruceloza, wścieklizna, ptasia grypa i inne). Nad zapobieganiem się szerzeniu chorób zakaźnych zwierząt czuwają lekarze weterynarii, natomiast leczeniem chorób odzwierzęcych u człowieka trudnią się lekarze chorób zakaźnych.

Tasiemiec uzbrojony, soliter (Taenia solium) – jeden z gatunków tasiemców (Cestoda), które pasożytują w przewodach pokarmowych kręgowców, w tym człowieka. W przeciwieństwie do tasiemca nieuzbrojonego posiada on haczyki, za pomocą których przytwierdza się do ściany jelita cienkiego.

Rotawirus

Enterowirusy

Wirus zapalenia wątroby typu A, który szerzy się przez spożywanie pokarmów zanieczyszczonych fekaliami

Wirus zapalenia wątroby typu E

Norowirusy

Rotawirusy.

Pasożyty

Większość pokarmowych parazytoz to choroby odzwierzęce.

Płazińce:

Szczwół plamisty (Conium maculatum L.) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae Lindl.). Nazwy potoczne: pietrasznik plamisty, psia pietruszka, świńska wesz, weszka, szaleń plamisty i inne.

Zespół Guillaina-Barrégo (wym. [ɡilɛ̃ baˈʁe], ang. Guillain-Barré syndrome, GBS, /giːˈæn bəˈreɪ/) – ostra, zapalna poliradikuloneuropatia demielinizacyjna o nieznanej etiologii.

Diphyllobothrium sp.

Skoleks Tenia solium

Nanophyetus sp.

Taenia saginata

Taenia solium

Fasciola hepatica

Zapoznaj się również z: tasiemce

Anisakis sp.

Eustrongylides sp.

Giardia lamblia

Acanthamoeba i inne wolno żyjące ameby

Cryptosporidium parvum

Cyclospora cayetanensis

Entamoeba histolytica

Giardia lamblia

Sarcocystis hominis

Sarcocystis suihominis

Toxoplasma gondii.

Toksyny występujące naturalnie w pokarmach

alkaloidy (zawierają je np. szczwół plamisty i naparstnica)

cykutoksyna w szaleju jadowitym

toksyny grzybów wyższych

tetrodotoksyna (ryby Takifugu)

skombrotoksyna w rybach wywołująca scombrotoksizm

Przypisy

Tom et al. Humphrey. Campylobacters as zoonotic pathogens: A food production perspective <internet>. „International Czasopismo of Food Microbiology”, 2007. doi:10.1016.
Ingrid G. et al. Tribe: An outbreak of Salmonella Typhimurium phage type 135 infection linked to the consumption of raw shell eggs in an aged care facility <internet>. [dostęp 12 sierpnia 2007].
Centers for Disease Control and Prevention: Salmonella Infection (salmonellosis) and Animals <internet>. [dostęp 12 sierpnia 2007].
M. P. Doyle: Reducing the carriage of foodborne pathogens in livestock and poultry <internet>. [dostęp 12 sierpnia 2007].
Center for Food Safety & Applied Nutrition: Aflatoxins <internet>. [dostęp 12 sierpnia 2007].
Food and Agriculture Organization of the United Nations: GASGA Technical Leaflet - 3 Mycotoxins in Grain <internet>. [dostęp 12 sierpnia 2007].
Eric et al. Dubois: Intra-laboratory validation of a concentration method adapted for the enumeration of infectious F-specific RNA coliphage, enterovirus, and hepatitis A virus from inoculated leaves of salad vegetables <internet>.
Heather Martin Schmidt: Improving the microbilological quality and safety of fresh-cut tomatoes by low dose dlectron beam irradiation - Master thesis <internet>.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Tasiemiec nieuzbrojony (Taenia saginata) - pasożyt człowieka i bydła z rodzaju tasiemców. Tasiemiec składa się z 2000 proglotydów. Rozmnaża się wyłącznie u człowieka żywiciel ostateczny. Najczęściej spotykany tasiemiec w Polsce (u 0,5 do 1% ludzi). Występuje także w innych krajach Europy Wschodniej, Filipinach, Ameryce Centralnej i Południowej.

Mykotoksyny (mikotoksyny; z gr. μύκής mykes - grzyby) - toksyny wytwarzane przez niektóre gatunki grzybów (pleśni) z rodzajów: Aspergillus, Penicillium, Fusarium, Rhizoctonia, Claviceps i Stachybotrys. Optymalna temperatura w jakiej tworzą się mykotoksyny oscyluje w granicach 20-25°C. Źródłem mykotoksyn są najczęściej zakażone produkty żywnościowe, toksynotwórcze pleśnie mogą także namnażać się w budynkach. Często są to substancje rakotwórcze i mutagenne; m.in. hamują syntezę DNA oraz powodują zmiany w metabolizmie RNA.