Zawi Szemi Szanidar - Polski Serwis Naukowy

Zawi Szemi Szanidar – kultura lub faza protoneolityczna Zagrosu, wyróżniana przez część badaczy. Nazwa wywodzi się z położonych w odległości 4 km od siebie stanowisk archeologicznych w Zawi Szemi i jaskini Szanidar.

Jej znaczenie polega na opuszczeniu przez ludzi schronień w jaskiniach i przejściu do osad w dolinach. Podjęto wówczas prawdopodobnie pierwsze próby udomowienia owcy.

Następuje po zaniku kultury zarzyjskiej, rozpoczyna trwający 3500 lat etap istotnych zmian w życiu tamtejszych grup ludzkich polegajacy na przejściu od kultur epipaleolitycznych do wczesnorolniczych kultur neolitycznych. Po blisko 2 tys. lat rozwoju zanika, jednak zanim nastapił jej schyłek rozpoczeła się kolejna faza tzw. protoneolitu Zagrosu – Karim Szahir.

Drapacz - (fr. outil à dos, ang. backed piece, ros. плястина) jest to narzędzie wykonane przez zaretuszowanie co najmniej jednej krawędzi półsurowiaka, prostopadłej do jego osi. Długość drapacza jest zawsze większa od jego szerokości. Część pracująca drapacza zwana drapiskiem jest więc najczęściej wykonana na wierzchołku półsurowiaka (wióra lub odłupka). Oczywiście może też znajdować się w dolnej części (drapacz podwójny) lub biec naokoło (drapacz krążkowaty). Drapisko charakteryzuje się określonym typem retuszu przykrawędnego mniej lub bardziej stromego, który decyduje o kącie drapiska, tj. kącie dwuściennym utworzonym przez płaszczyzny negatywów retuszu na drapisku i stronę dolną (pozytywową) półsurowiaka. Drapacze występują we wszystkich kulturach górnego paleolitu. Większość z nich nie jest związana z określonymi kulturami i należy do substatu narzędziowego górnego paleolitu.
Karim Szahir - (również Karim Szahr), stadium rozwoju tzw. protoneolitu Zagrosu, następuje po kulturze/fazie Zawi Szemi Szanidar. Najwcześniej datowane znaleziska tej kultury pochodzą z poł. IX tys. p.n.e. jednak okres pełnego rozwoju tej kultury następuje na przełomie IX i VIII tys. p.n.e. Kultura ta trwała około 1500 lat, rozwinięto osadnictwo i produkcję żywności, podjęto pierwsze próby wytwarzania ceramiki. Od połowy VII tys. p.n.e. na terenie Zagrosu kończy się protoneolit i rozpoczyna się etap wczesnoneolityczny.

Ludność i zasięg kultury

Na podstawie pochówków stwierdzono, że ludność tej kultury, podobnie do współczesnych im Natufijczyków należała do tzw. typu eurafrykańskiego.

Zasięg kultury jest trudny do ustalenia, brak znalezisk poza Szanidar i Zawi Szemi. Znajdowane surowce sugerują szerokie kontakty zarówno z regionami północnymi i zachodnimi (obsydian z Nimrud Dag i bitum prawdopodobnie z Kirkuku).

Osady

W warstwie postzrzyjskiej (B 1) w jaskini Szanidar nie odkryto żadnych pozostałosci konstrukcji mieszkalnych, prawdopodobnie samą jaskinie uważano za wystarczająco wygodną. Użytkowana była prawdopodobnie tylko w porze zimowej. Odmienny typ stanowiska reprezentuje otwarte obozowisko w Zawi Szemi położone na terasie nad brzegiem Wielkiego Zabu. Stanowisko to ma wymiary ok. 215 X 275 m, znajdują się tam pozostałości schronisk ludzkich. Na ok. 2 m średnicy kręgach ułożonych z otoczaków i połamanych żaren wznoszono przypuszczalnie nadbudowę z nietrwałych materiałów np. gałęzi. Wokół tej chaty odkryto płytkie jamy odpadkowe a nieco dalej liczne paleniska. Nosi ona ślady trzykrotnej przebudowy, zamieszkiwana była w sezonie letnim. Datowania wykazały, że koniec protoneolitycznego zasiedlenia jaskini Szanidar to ok. 8650 p.n.e. a najwczesniejsza osada w Zawi Szemi powstała ok. 8920 p.n.e. Ponieważ obydwa stanowiska są sobie współczesne i położone stosunkowo blisko przypuszcza się, że zamieszkiwały je te same grupy ludzkie, zimę spędzały w jaskini a lato w sezonowych obozowiskach takich jak w Zawi Szemi. Brak jeszcze w tej kulturze stałych osad na otwartym terenie.

Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.
Obsydian (izofir) – kwaśna skała wylewna, złożona niemal wyłącznie ze szkliwa wulkanicznego, zawiera do 1% wody. Naturalne szkło powstaje w wyniku natychmiastowego stygnięcia magmy. Skład chemiczny związany jest z typem lawy i obejmuje bardzo wiele form, od obsydianu ryolitowego po fonolitowy. Obsydian znajduje się w wylewach lawy datowanych od ok. 60 mln lat aż do współczesności [potrzebne źródło]. Z czasem ulega rekrystalizacji, przyjmując wygląd zwyczajnej, drobnoziarnistej skały.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)