Zawołanie bojowe klanów szkockich - Polski Serwis Naukowy

Zawołanie bojowe klanów szkockich in. War Cry (ang – slogan z gael sluagh-ghairm ,wym.slogorn) – krótkie hasło identyfikujące i zwołujące członków klanu, głównie na polu bitwy.

Występuje częsty błąd w postaci mylenia dewizy (motto rodowe lub klanowe) z zawołaniem bojowym (ang war cry). Wzięło się to zapewne stąd, że kontynentalne rody nie miały takiego rozróżnienia, posiadając w większości wypadków jedynie "dewizę rodową". Jedynie w heraldyce polskiej istnieje podobny akustyczny element – zawołanie herbowe, niezależny od nazwy herbu, dawny rodowy okrzyk bojowy.

Dewiza heraldyczna jest krótką, najczęściej łacińską sentencją - choć spotkać można i dewizy w językach narodowych - przekazującą ogólną mądrość, wyraźnie nawiązującą do ideologii rycerskiej i szlacheckiej.

Slogan (z ang. slogan, a to z irl. i szk. sluagh-ghairm – zawołanie bojowe) – znany, utarty i oklepany zwrot, który poprzez nadmierne używanie w wypowiedziach publicznych stracił na swoim znaczeniu, stając się czystym formalizmem.

Zawołanie bojowe i dewiza klanu są w różny sposób reprezentowane w heraldyce klanowej:

Dewiza – motto klanu w herbie członków klanu umieszczana jest na wstędze poniżej tarczy herbowej; z kolei okrzyk bojowy (war cry) klanu, umieszczany na półokrągłej wstędze, powyżej klejnotu herbu.

Członkowie klanu niemający prawa używania herbów stosują godła klanowe ze wstęgą dookoła, gdzie zamieszcza się dewizę rodu.

W późniejszych okresach, żołnierze klanu na polu bitwy, zamiast zasuszonych roślin-symboli, wtykali sobie w czapki (zobacz Glengarry) cap badge (odznaki bojowe), gdzie początkowo zamieszczano zwykle Zawołanie bojowe klanu i herb. Z czasem, wraz z zanikiem wojen klanowych, war cry na czapkach wyparły motta rodowe.

Jedynie wojskowe nakrycia głowy, posiadają cap badge, gdzie w obwolucie odznak jednostki znajduje się tylko zawołanie bojowe, z powodów prestiżowych, zwykle po łacinie np. Regiment of the Black Watch "Nemo me impune Lacessit" (dziś motto całej jednostki Royal Regiments of Scotland), King's Own Scottish Borderers "In Veritate Religionis Confido", Queen's Own Highlanders "Cuidich 'n Righ" (gael. Aid the King)

Klejnot, cymer (łac. clenodium, staropol. z niem. (Helm-)Kleinod) – zwieńczenie hełmu łączące się z nim za pośrednictwem korony rangowej lub przepaski, z której rozwijały się labry.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Te właśnie praktyki spowodowały wspomniane wyżej mylenie "war cry" i dewizy rodu. Przenikanie kultury militarnej w realia folkloru szkockiego jest wyjątkowo silne.
Motto jest zwykle maksymą łacińską, czasem w języku gaelickim, angielskim lub francuskim, o ideologicznym, religijnym, honorowym lub moralnym charakterze.
Zawołanie bojowe z kolei jest prawie zawsze po gaelicku, choć sporadycznie też po angielsku (zwykle przy "młodych" rodach). Jego rolę można przyrównać do okrzyków "kiai" we wschodnich sztukach walki, które mają deprymować przeciwnika i dodawać ducha krzyczącemu. Treścią zawołań bojowych są często oryginalnie brzmiące wyzwiska pod adresem przeciwników, krótkie słowa, nazwy miejsc lub imiona ważne dla członków klanu, okrzyki mające przestraszyć lub zniechęcić wroga. Często okrzyki nawiązują do legend klanowych i do historii Szkocji, czasem oznaczają miejsce budowy pierwszej twierdzy klanu (swoją drogą, owym miejscom też zwykle nadawano "groźnie brzmiące" nazwy).

Motto - cytat poprzedzający treść utworu, umieszczony tam celowo przez autora, aby wywołać na odbiorcy określone skutki zgodne z zamysłem autora. Istotą motta jest, aby miało ono nie tylko jednorazowy wpływ na odbiorcę podczas zapoznania się z tym mottem, ale także towarzyszyło ono odbiorcy w myślach podczas całego czasu trwania kontaktu z dziełem. Można więc powiedzieć, że motto w pewnym sensie patronuje danemu dziełu. Stąd w związkach frazeologicznych używa się formy motto utworu a nie motto w utworze.

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

W odróżnieniu od dewizy klanu, zawołań mogło być kilka, spotyka się klany z dwoma i więcej zawołaniami bitewnymi.
Zawołanie, oprócz psychologicznego oddziaływania na przeciwnika lub własnych wojowników, spełniało też rolę identyfikacyjną, pomagającą w chaosie bitewnym rozpoznać swoich "współklanowców".
Przykładowe klanowe okrzyki bojowe – war cry

Campbell – Cruachan! – nazwa wzniesienia górującego nad posiadłościami Campbellów

Stewart – Creag an Sgairbh! – ("Cormorants Rock") – "Skała Kormoranów"- na cześć pierwszego rodowego zamku

Bruce – Garg'n Uair Dhuisgear – ("Fierce when rosed") – "Wściekły gdy zbudzony"

MacLean – Fear eil’ air son Eachainn – ("Another for Hector") – "Następny za Hektora" – na cześć bohaterów rodowej legendy o siedmiu braciach, którzy w bitwie pod Inverkething (1651), jeden po drugim oddali życie, broniąc swojego ciężko rannego naczelnika, Hektora MacLean.

MacLean (2) – Bas no Beatha – ("Death or Life!") "Śmierć lub życie" – część modlitwy św. Kolumby upodobanej przez Klan

MacDonald – Creagan an fhithich – ("The Rock of the Raven") – Skała Kruka – miejsce rodowej twierdzy

Cameron Sons of the Hounds Come Here and Get Flesh! – Synowie psów (szkockie przekleństwo), chodźcie tutaj i zdobądźcie (ew. zabierzcie) mięso

Zobacz też

Zawołanie

Herb klanu

Godła klanów

Okrzyk bojowy