Zawrót głowy (ang. Vertigo) – amerykański thriller psychologiczny w reżyserii Alfreda Hitchcocka z 1958 roku z Jamesem Stewartem i Kim Novak, zrealizowany na podstawie książki The Living and the Dead autorstwa Boileau-Narcejac.

James Stewart gra policjanta, który z powodu lęku wysokości musi opuścić stanowisko. Wkrótce, jako prywatny detektyw, dostaje od dawnego kolegi zlecenie śledzenia jego żony, aby zbadać przyczyny jej dziwacznego zachowania. Film z początku spotkał się z mieszaną reakcją publiczności i krytyki, lecz przez lata zyskał uznanie, a obecnie uważany jest za jeden z najlepszych filmów w historii kina oraz za jeden z najważniejszych obrazów Alfreda Hitchcocka. Vertigo to także potoczna nazwa efektu znanego jako dolly zoom.

Opis fabuły

James Stewart jako Scottie

John "Scottie" Ferguson (James Stewart) cierpi na lęk wysokości po tym jak widzi kolegę spadającego z dachu budynku w San Francisco. Decyduje się odejść ze służby. Otrzymuje od swojego kolegi, Gavina Elstera (Tom Helmore), propozycję śledzenia jego żony, Madeleine Elster (Kim Novak). Ma odkryć powody jej dziwnego zachowania. Podczas śledztwa widzi, jak Madeleine odwiedza grób i dom należący niegdyś do Carlotty Valdes, ogląda jej portret w muzeum. Scottie dowiaduje się, że Carlotta wiodła nieszczęśliwe życie zakończone samobójstwem i jest prababcią Madeleine. Kolejnego dnia śledztwa widzi, jak wskakuje ona do Zatoki San Francisco. Ratuje ją i zabiera do swojego mieszkania. Tam Madeleine wyznaje mu, że czuje się, jakby ogarniał ją obłęd który powoduje także myśli samobójcze. Scottie zapewnia jej komfort i bezpieczeństwo, a ich relacja nabiera znamion intymności.

Madeleine opowiada mu szczegóły swych koszmarnych snów, a Scottie identyfikuje, gdzie mają one miejsce. To misja chrześcijańska w San Juan Bautista. Chcąc pozbyć się jej lęków, wybierają się wspólnie na misję. Tam, Madeleine niespodziewanie ucieka do kościoła, biegnie schodami na szczyt dzwonnicy. Scottie goni ją, ale jego lęk wysokości uniemożliwia mu wejście na górę. Stojąc sparaliżowany na schodach, słyszy krzyk, a przez okno widzi jak Madeleine wypada z wieży. Śmierć zostaje uznana za samobójstwo, a mąż, Gavin, zrzuca odpowiedzialność na opętanie przez Carlottę Valdes.

Scottie, który zakochał się w Madeleine, ma depresję i opłakuje jej stratę. Gdy jego stan się poprawia, wybiera się w podróż po miejscach, które odwiedziła Madeleine. Na ulicy spotyka kobietę, która, pomimo wielu różnic w wyglądzie, przypomina mu ją. Podąża za nią aż do jej pokoju hotelowego i próbuje skłonić do rozmowy. Kobieta wyjawia mu, że nazywa się Judy Barton i jest prostą dziewczyną z Kansas. Pomimo początkowej niechęci, zgadza się towarzyszyć Scottiemu przy kolacji. Ale gdy tylko Scottie opuszcza ją, widz dowiaduje się na temat jej prawdziwej tożsamości. Judy to de facto kobieta, którą Scotty znał jako Madeleine, ale nie była ona żoną Gavina. Elster przekupił ją, aby udawała jego żonę i opętanie. Upozorował także samobójstwo, ponieważ był obecny na wieży i to on zrzucił z niej ciało swojej wcześniej zamordowanej żony. Gavin użył Scottiego jako świadka, przewidując że lęk wysokości uniemożliwi mu pogoń i odkrycie prawdy. Ale Judy także zakochała się w Scottim, więc postanawia ukryć prawdę i nawiązać z nim prawdziwy związek.

James Stewart jako Scottie i Kim Novak jako Lucy

Scottie lubi Judy, ale ich związek nie jest możliwy z powodu jego wspomnień na temat Madeleine. Naciska on Judy, aby ubierała się i malowała jak Madeleine. Jego podejrzenia wzrastają, gdy odkrywa, że Judy ma naszyjnik, który on widział na portercie Carlotty Valdes. Zabierą ją na teren Misji w San Juan Bautista, chcąc odtworzyć bieg wydarzeń z dnia, w którym Madeleine popełniła samobójstwo. Jednocześnie przyznaje, że wie, że Judy i Madeleine to ta sama osoba. Po przyjeździe, zmusza ją do wejścia na wieżę dzwonnicy i wyjawienia prawdy. Zdaje sobie także sprawę, że pokonał swój lęk. Na wieży, Judy wyjawia Scottiemu cały spisek, ale zaznacza, że zakochała się w nim. Para obejmuje się, ale Judy, zauważając cień zakonnicy, robi krok w tył i wypada z wieży. Umiera. Należy zauważyć że to jedyny film Hitchcocka, w którym mordercy nie spotka kara. Aczkolwiek jedna z wersji wydanych na Europę zawierała scenę, w której Scottie słyszy w radiu informacje o schwytaniu Gavina.