Kościół p.w. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Zbąszyniu

Centrum Zbąszynia

Zbąszyń – Brama wjazdowa do twierdzy

Zbąszyń (niem. Bentschen) to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zbąszyń. Miasto położone jest w zachodniej Polsce, nad Jeziorem Błędno i nad rzeką Obrą. Ośrodek wypoczynkowy i sportów wodnych, Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła mieszczące się na Rynku gromadzi zabytki związane z historią Zbąszynia i okolic a także z etnografią i kulturą ludową. W mieście znajdują są zakłady przemysłu odzieżowego i meblowego.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 7185 mieszkańców.

Historia

Najstarszy przekaz o Zbąszyniu pochodzi z 1231 roku, a prawa miejskie otrzymał już przed rokiem 1311. Do schyłku XIV w. Zbąszyń był własnością książęcą i królewską. W XV w. król Władysław Jagiełło, podarował miasto wojewodzie mazowieckiemu Janowi Głowaczowi. Rodzina jego przyjęła nazwisko Zbąskich. W pierwszej połowie XV w. Zbąszyń, będący we władaniu Abrahama Zbąskiego, stał się ważnym ośrodkiem husytyzmu w Wielkopolsce. Od 1613 roku Zbąszyń jest własnością rodu Ciświckich, którzy dokończyli budowę potężnej twierdzy, której pozostałości zachowały się do dziś w parku miejskim.

W 1700 roku miasto stało się własnością rodu Garczyńskich, po II rozbiorze Polski w 1793 roku zostało wcielone do Prus. W połowie XIX wieku miasto nawiedzały pożary i zalewały powodzie. W 1870 powstał tu ważny węzeł kolejowy. W 1918 roku, podczas powstania wielkopolskiego zniszczono powstałą tu fabrykę mączki ziemniaczanej, toczyły się o miasto zaciekłe walki. Zbąszyń wrócił w granice Polski w 1920 roku. W październiku 1938 roku Niemcy brutalnie wypędzili do Polski ok. 17 tysięcy Żydów nieposiadających obywatelstwa niemieckiego, z czego ok. 7 tysięcy znalazło schronienie w Zbąszyniu. O świcie 1 września 1939 roku Wehrmacht zajął po krwawych walkach zbąszyńską stację PKP i miasto, które później jedynie na kilka godzin odbili Polacy. 27 stycznia 1945 roku w Zbąszyniu ostatecznie zakończyła się okupacja niemiecka. Od 1975 roku stał się częścią województwa zielonogórskiego, a w wyniku nowego podziału administracyjnego kraju Zbąszyń wrócił w 1999 roku do województwa wielkopolskiego.

Zabytki

Zabytkiem godnym uwagi są pozostałości zamku (bastiony ziemne typu "palazzo in fortezza" i wieża z bramą wjazdową z XVI-XVII w.) oraz dwuwieżowy kościół (dawna kolegiata) barokowy z XVIII wieku. Na rewitalizowanym rynku wytyczony został zarys dawnego ratusza miejskiego. Z okresu międzywojennego pochodzi reprezentacyjny gmach Dworca PKP-ówczesnej stacji granicznej o charakterystycznej monumentalnej architekturze.