Zbiornik Kozłowa Góra - Polski Serwis Naukowy

Kozłowa Góra (Zbiornik Świerklaniec) - zbiornik zaporowy utworzony przez spiętrzenie wód Brynicy, położony na południowo-wschodnim obrzeżu gminy Świerklaniec. Popularna i oficjalna nazwa zbiornika pochodzi jednak od Kozłowej Góry, dzielnicy Piekar Śląskich.

Geneza zbiornika

Zbiornik Kozłowa Góra został wybudowany na terenach nieużytków dawnego pogranicza rosyjsko-pruskiego. Został on utworzony w latach 1933-1939 dla celów militarnych i stanowił element systemu umocnień stałych i polowych (np. schrony bojowe, zapory przeciwczołgowe, stanowiska artylerii) Obszaru Warownego „Śląsk”. Zbiornik był więc elementem krajobrazu warownego, którego elementy występują w okolicach zbiornika do dnia dzisiejszego. W pierwszych latach powojennych (1948-1951), w związku z ciągłymi niedoborami wody w regionie górnośląskim, zbiornik zaadaptowano do funkcji rezerwuaru wody pitnej wodociągowej wznosząc stację uzdatniania wody.

Piekary Śląskie (niem. Deutsch Piekar, śląs. Pjekary Ślůnske) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Jest jednym z członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (GZM). Należy do Związku Miast Polskich.

Zbiornik zaporowy – rodzaj zbiornika antropogenicznego (nazywany często jeziorem zaporowym), utworzonego przez spiętrzenie wód rzecznych zaporą wybudowaną w miejscu gdzie morfologia doliny sprzyja wzniesieniu takiej budowli piętrzącej. Funkcjonowanie zbiorników zaporowych nawet w okresach posusznych zapewniają precyzyjnie określone funkcje potencjalnej budowli i retencji powierzchniowej oraz wystarczająca ilość wód zasilających. Zasadniczą cechą morfometryczną zbiorników zaporowych jest rozkład głębokości nawiązujący do spadków podłużnych i poprzecznych zatopionej doliny, z minimum przy brzegach sąsiadujących z jej zboczami oraz w strefie cofki i maksimum w części zbiornika przy odwodnej stronie zapory. Są one również zróżnicowane pod względem powierzchni i możliwości retencyjnych w zależności od głębokości wcięcia doliny i rozległości jej dna.

Parametry morfometryczne

Podstawowe parametry morfometryczne zbiornika Kozłowa Góra przedstawiają się następująco:

minimalny poziom piętrzenia - 275,10 m n.p.m.

normalny poziom piętrzenia - 278,56 m n.p.m.

maksymalny poziom piętrzenia - 278,93 m n.p.m.

powierzchnia zbiornika przy minimalnym poziomie piętrzenia - 1,40 km

powierzchnia zbiornika przy normalnym poziomie piętrzenia - 5,50 km

powierzchnia zbiornika przy maksymalnym poziomie piętrzenia - 5,87 km

pojemność martwa zbiornika - 0,67 mln m

pojemność przy normalnym poziomie piętrzenia - 13,05 mln m

pojemność przy maksymalnym poziomie piętrzenia (całkowita) - 15,30 mln m

Przy normalnym poziomie piętrzenia pozostałe parametry morfometryczne wynoszą:

Krajobraz (landschaft, fizjocenoza) – termin wieloznaczny, stosowany w różnych dziedzinach nauki (geografia, ekologia, biologia, architektura, geochemia), czasami różnie definiowany i interpretowany. Dodatkowo w języku potocznym słowo "krajobraz" używane jest na określenie widoku (np. krajobraz miejski, krajobraz zimowy, krajobraz malowniczy, ładny, zeszpecony itd.). Najogólniej za krajobraz uważa się ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych wyróżniających określony teren, zespół typowych cech danego terenu. Według Armanda, krajobraz jest synonimem terytorialnego (środowisko lądowe) lub akwatorialnego (środowisko wodne) kompleksu terytorialnego.

Minimalny poziom piętrzenia – najniższe położenie zwierciadła spiętrzonej wody umożliwiające prawidłową pracę urządzenia wodnego. Minimalny poziom piętrzenia jest wymieniany jako jeden z podstawowych parametrów w dokumentacji wodno-prawnej dotyczącej wszystkich zbiorników posiadających możliwość piętrzenia wody, a jest określany w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.) i podawany z dokładnością do 1 cm.

głębokość średnia zbiornika - 2,4 m

głębokość maksymalna - 4,5 m

długość zbiornika - 3,6 km

średnia szerokość zbiornika - 1,5 km

wskaźnik wydłużenia zbiornika - 2,40

długość linii brzegowej - 12,5 km

uwyspienie - 0,0%

wskaźnik odsłonięcia zbiornika - 229

wskaźnik rozwinięcia objętości zbiornika - 1,60

wskaźnik kształtu misy zbiornika (wskaźnik głębokościowy) - 0,53

Funkcje zbiornika

Zbiornik posiada znaczenie przyrodnicze i krajobrazowe - strefa cofkowa to ważne miejsce lęgowe wielu gatunków ptaków mające status krajowej rangi ostoi ptactwa wodnego, a wokół akwenu występują liczne walory kulturowe np. pozostałości obszaru warownego, park pałacowy z zabytkową zabudową w Świerklańcu. Zbiornik pełni funkcje zaopatrzenia w wodę pobliskiej stacji uzdatniania wody Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów. Spełnia zadania przeciwpowodziowe. W ograniczonym zakresie jest wykorzystywany turystyczno-rekreacyjnie. W przeszłości pełnił funkcje militarno-obronne i jest jednym z nielicznych przykładów zbiornika wybudowanego i przez kilka lat wykorzystywanego wyłącznie do realizacji tego typu potrzeb.

Obszar Warowny Śląsk - polska umocniona pozycja obronna przecinająca obszar Górnego Śląska, stanowiąca niegdyś potężne pasmo warowne, broniące podstawowego rejonu przemysłowego II RP przed agresją III Rzeszy. Rozciąga się na odcinku kilkudziesięciu kilometrów, od miejscowości Przeczyce na północy po miejscowość Wyry na południu. Była to linia umocnień stałych i polowych dodatkowo uzupełniona szeregiem obiektów towarzyszących lub zabezpieczających (w sumie ok. 180 budowli). Dziś stanowi wyjątkowy w skali kraju zabytek polskiej myśli fortyfikacyjnej z okresu międzywojennego.

Normalny poziom piętrzenia - najwyższe położenie zwierciadła spiętrzonej wody w okresach poza wezbraniami . Normalny poziom piętrzenia jest wymieniany jako jeden z podstawowych parametrów w dokumentacji wodno-prawnej dotyczącej wszystkich zbiorników posiadających możliwość piętrzenia wody, a jest określany w metrach nad poziomem morza (m n.p.m.) i podawany z dokładnością do 1 cm.

Panorama

Bibliografia

Andrzej Jaguś, Mariusz Rzętała: Zbiornik Kozłowa Góra - funkcjonowanie i ochrona na tle charakterystyki geograficznej i limnologicznej. Warszawa: Komisja Hydrologiczna Polskiego Towarzystwa Geograficznego, 2003, s. 156. ISBN 83-919007-0-3. (pol.)

Mariusz Rzętała: Funkcjonowanie zbiorników wodnych oraz przebieg procesów limnicznych w warunkach zróżnicowanej antropopresji na przykładzie regionu górnośląskiego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008, s. 172. ISBN 978-83-226-1809-7. (pol.)

Przypisy

Nazwa