Zbiorowisko roślinne - Polski Serwis Naukowy

Zbiorowisko roślinne – jednostka organizacji roślinności tworzona poprzez ekologicznie zorganizowaną wspólnotę życiową różnych gatunków roślin. Zbiorowiska wyróżniane są na podstawie kryterium florystycznego lub ekologicznego.

Zbiorowiska roślinne stanowią przedmiot badań fitosocjologii (fitocenologii).

Żyzna buczyna niżowa – przykład zespołu roślinności

Warstwa mchów w lesie – przykład synuzjum

Podział zbiorowisk

Ze względu na kryterium florystyczne odnoszące się do grup gatunków uzyskanych statystycznie (charakterystycznych i wyróżniających):

Gatunki wyróżniające, taksony wyróżniające (ang. D. – differential species) – w klasyfikacji zbiorowisk roślinnych są to gatunki lub inne taksony roślin, które występują w danym syntaksonie, nie występują natomiast w innych syntaksonach. Zwykle są to taksony o szerokiej amplitudzie. Z reguły taksony te nie należą do grupy taksonów charakterystycznych, czasami jednak mogą być równocześnie taksonami charakterystycznymi syntaksonów wyższej rangi.

Żyzna buczyna niżowa, buczyna pomorska (Galio odorati-Fagetum (Rübel (1930) ex Sougnez et Thill 1959, syn. Melico-Fagetum) – syntakson w randze zespołu roślinności, reprezentujący jedno ze zbiorowisk lasów bukowych.

Zespoły roślinne (asocjacje) – zbiorowiska o określonym składzie gatunkowym i charakterystycznej kombinacji gatunków.

Ze względu na kryterium florystyczne odnoszące się do gatunków panujących:

socjacje – zbiorowiska wyróżniane na podstawie dominacji lub stałego występowania określonych gatunków,

facje – postaci zespołów roślinnych z ilościową dominacją jednego z gatunków roślin,

agregacje roślinne – jednogatunkowe skupienia roślin,

typy łąk,

typy lasów.

Ze względu na kryterium fizjonomiczne (warunkowane głównie dominacją określonych form życiowych) zbiorowiska dzielą się na:

Synuzjum - jednostka składowa roślinności, czyli zbiorowisko roślinne, wyróżniane w oparciu o kryterium fizjonomiczne i strukturalne. Termin ten odnosi się do grup roślin reprezentujących tę samą grupę form życiowych (w ujęciu Raunkiaera) i występujących w jednej warstwie roślinności. Przy wyodrębnianiu synuzjum nie ma znaczenia skład florystyczny - mogą w nim występować rośliny jednego lub wielu gatunków.

Formacja roślinna – jest to zbiorowisko roślinne, typowy dla danego regionu świata, na którym przeważają formy roślinne o tym samym typie wzrostu. Rośliny wchodzące w jego skład mają podobne wymagania w stosunku do gleby, klimatu i czynników abiotycznych. Przykładami formacji roślinnych są: tundra, bór, las liściasty strefy umiarkowanej, las deszczowy, step, sawanna.

formacje roślinne – zbiorowiska roślin o podobnych wymaganiach siedliskowych i dominacji określonych form życiowych,

synuzja – części składowe fitocenoz, warstwy roślin o podobnych wymaganiach siedliskowych i formie życiowej.

Ze względu na udział roślin o określonej dynamice rozwoju:

Zespół roślinny (asocjacja roślinna, fitoasocjacja) – podstawowa jednostka hierarchiczna syntaksonomii fitosocjologicznej. Jest to naturalne zbiorowisko roślinne o charakterystycznym, określonym składzie gatunkowym i charakterystycznej kombinacji gatunków, wśród których szczególnie ważną rolę odgrywają tzw. gatunki charakterystyczne, występujące niemal wyłącznie w tym zespole. W charakterystyce zespołu roślinnego wyróżnia się gatunki przewodnie, wyróżniające, towarzyszące i przypadkowe (jest to opis tzw. wierności) oraz określa się częstość występowania gatunków (czyli tzw. stałość). Zespół roślinny jest bytem abstrakcyjnym powtarzającym się w czasie i przestrzeni w podobnych warunkach przyrodniczych. Konkretnie realizujące się w rzeczywistości w przyrodzie zbiorowiska roślinne (fitocenozy) mogą być do niego przyrównywane jeśli spełniają określone kryteria.

Fitosocjologia albo fitocenotyka, fitocenologia – dział botaniki (dyscyplina botaniczna), którego przedmiotem badań jest roślinność. Zajmuje się badaniem zbiorowisk roślinnych występujących w naturze tj. fitocenoz oraz ich klasyfikowaniem (zob. syntaksonomia). Celem fitosocjologii jest stworzenie empirycznego modelu roślinności za pomocą kombinacji gatunków charakteryzującej unikalne jednostki roślinności zwane syntaksonami. Nazewnictwo syntaksonów jest ustalane zgodnie z Międzynarodowym Kodem Nomenklatury Fitosocjologicznej (International Code of Phytosociological Nomenclature).

fazy dynamiczno-rozwojowe – zbiorowiska, w których rośliny dominujące znajdują się w określonej fazie wzrostu: inicjalnej, optymalnej, terminalnej (np. fazy rozwojowe drzewostanów) lub zbiorowiska znajdujące się w określonej fazie degeneracji lub regeneracji,

serie,

stadia.

Ze względu na odniesienie do sytuacji naturalnych lub teoretycznych:

Fitocenon - abstrakcyjne zbiorowisko roślinne wyróżniane i opisywane zgodnie z określonymi kryteriami. Jest niehierarchiczną jednostką typologiczną, która może być układana w systemach klasyfikacyjnych fitocenoz. Ogólnie przyjmowany w Polsce zbiór kryteriów klasyfikacji zbiorowisk roślinnych wynika z francusko-szwajcarskiego kierunku fitosocjologii, którego twórcą był Josias Braun-Blanquet. Kryteria te zebrane zostały w Kodeksie Nomenklatury Fitosocjologicznej (Code of Phytosociological Nomenclature) przygotowywanym przez IAVS (Międzynarodowe Stowarzyszenie Fitosocjologiczne). Fitocenony wyróżniane jako jednostki systemu klasyfikacyjnego tworzonego zgodnie z regułami tego Kodeksu nazywane są syntaksonami.

Fitocenoza (biocenoza roślinna) - realnie istniejące zbiorowisko roślinne wchodzące w skład określonej biocenozy i stanowiące w jej obrębie wyodrębniające się, niepowtarzalne zjawisko przyrodnicze. Fitocenoza jest podstawową jednostką roślinności. Cechą wyróżniającą konkretną fitocenozę jest inna niż w sąsiedztwie kombinacja gatunków roślin zorganizowanych w zbiorowisko w podobnych warunkach ekologicznych, biogeograficznych i historycznych.

fitocenozy – konkretne zbiorowiska realnie istniejące i stanowiące część ekosystemu,

fitocenony – zbiorowiska teoretyczne, wyróżniane i opisywane zgodnie z określonymi kryteriami.

Ze względu na stopień naturalności:

zbiorowiska pierwotne – nie przekształcone przez człowieka,

zbiorowiska naturalne – dotknięte oddziaływaniem człowieka w nieznacznym stopniu,

zbiorowiska półnaturalne (zastępcze) – powstające częściowo w wyniku działalności człowieka,

zbiorowiska sztuczne – utworzone przez człowieka.

Zobacz też

Lista zbiorowisk roślinnych Polski

Syntakson

Bibliografia

F. Fukarek, Fitosocjologia. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1967.

A. i J. Szweykowscy, Słownik botaniczny, Wiedza Powszechna, Warszawa 1993, ISBN 83-214-0140-6