Zbocze Fordońskie - Polski Serwis Naukowy

Grąd w Dolinkach Myślęcińskich

Góra Myślęcińska

Stok narciarski na wzgórzu w Myślęcinku

Widok z Góry Myślęcińskiej

Zbocze jednej z dolinek w Myślęcinku

Grodzisko Zamczysko

Widok na os. Bohaterów w Fordonie

Misterium Męki Pańskiej w parowie Zbocza Fordońskiego

Dolina Śmierci

Góra Szybowników jako tło pomnika Ikara

Widok ze Góry Szybowników

Dzielnica Fordon o zmierzchu widoczna ze Zbocza Fordońskiego

Dolinki Fordońskie

Dąb Napoleona na tle Fordonu

Widok na os. Tatrzańskie

Uroczysko „Prodnia” w Jarużynie

Zespół jaskiń „Bajka” w wąwozie Zbocza Fordońskiego w Gądeczu

Zbocze Fordońskie widoczne z prawej krawędzi doliny Wisły (rejon Starogrodu)

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Zbocze Fordońskie

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Zbocze Fordońskie

Zbocze Fordońskie – mikroregion fizyczno-geograficzny (314.731) w północnej Polsce, w gminach: Bydgoszcz, Osielsko, Dobrcz, Pruszcz i Świecie, stanowiący południową i wschodnią granicę Wysoczyzny Świeckiej.

Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.
Wątrobowce (Marchantiophyta ) – gromada roślin, dawniej sytuowana jako klasa w gromadzie mszaków. Należą tu drobne rośliny, u których pokoleniem dominującym jest gametofit posiadający pojedynczy (haploidalny) zestaw chromosomów. Do gromady tej zalicza się ok. 8.000 gatunków.

Zbocze Fordońskie obejmuje fragment północnej strefy krawędziowej Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej oraz zachodniego zbocza Doliny Dolnej Wisły. Jest najbardziej zróżnicowanym ekologicznie utworem natury na terenie Bydgoszczy i jednym z ciekawszych w regionie kujawsko-pomorskim.

Zbocze Fordońskie jest zaliczone do mezoregionu Wysoczyzny Świeckiej ze względu na genezę krajobrazu i wynikające z niego cechy litologiczno-stratygraficzne oraz typy zbiorowisk roślinnych. Jednakże w zakresie powiązań krajobrazowych oddziałuje również na Dolinę Fordońską.

Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek wodny, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.
Szuwar trzcinowy, zespół trzciny pospolitej, trzcinowisko (Phragmitetum australis) – syntakson w randze zespołu budowany przez słodkowodny makrofit: trzcinę pospolitą. Należy do klasy zespołów szuwarowych Phragmitetea.

Lokalizacja

Mikroregion obejmuje wąski pas terenu (600–1500 m) w północnej strefie zboczowej Kotliny Toruńskiej w Bydgoszczy (od Rynkowa po Fordon). Począwszy od węzłowego Wzgórza Szybowników w Fordonie, zbocze ciągnie się w kierunku północno-wschodnim i stanowi zachodnią krawędź Doliny Fordońskiej. Od północy i zachodu ze Zboczem graniczą mikroregiony Wysoczyzny Świeckiej: Wysoczyzna Osielska i Wysoczyzna Strzelecka. Na odcinku Fordon – Strzelce Dolne występuje Fordoński Przełom Wisły.

Róża (Rosa L.) – rodzaj krzewów należących do rodziny różowatych (Rosaceae). Znanych jest 150-200 gatunków występujących na półkuli północnej, czasem podaje się nawet dwukrotnie większą liczbę, co wynika z różnego traktowania taksonów. Większość ozdobnych odmian róży rozmnaża się przez okulizację na podkładkach z dzikich róż.
Wysięk (helokren) - miejsce słabego, nieskoncentrowanego wypływu wód gruntowych na powierzchnię terenu. Zazwyczaj woda ta pozbawiona jest odpływu, wskutek tego teren wysięku jest zawilgocony lub zabagniony. Wysączająca się woda powoduje zawilgocenie terenu i nie ma widocznego odpływu na zewnątrz, lecz paruje lub ponownie infiltruje. Stąd wyróżnia się wysięki ewaporacyjne, infiltracyjne i infiltracyjno-ewaporacyjne. Wysięki mogą być stałe lub okresowe.

Historia geologiczna

Zobacz też: Historia geologiczna przełomu Wisły pod Fordonem.

Zbocze Fordońskie powstało w klimacie peryglacjalnym, u schyłku zlodowacenia bałtyckiego (ok. 14-12 tys. lat temu). Jego ukształtowanie jest wynikiem oddziaływania erozji bocznej wód płynących oraz denudacji.

W okresie odpływu wód roztopowych i zmieszanych z nimi wód rzek płynących z południa Polski wzdłuż czoła lądolodu na zachód, powstała Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka z rozszerzeniem zwanym Kotliną Toruńską. Zbocze Fordońskie było północną krawędzią tej pradoliny, zaliczanej do największych na ziemiach polskich. W miarę spływu wód, pradolina ulegała pogłębieniu, poszerzaniu i terasowaniu. W ten sposób stopniowo rosła wysokość względna Zbocza Fordońskiego. Ok. 12 tys. lat temu Prawisła uległa bifurkacji i przez około tysiąc lat przelewała swe wody zarówno na zachód, jak i na północ wzdłuż Doliny Dolnej Wisły. Szybsze wcinanie się rzeki w dolinie wiodącej w kierunku północnym doprowadziło do ustania przepływu wód na zachód. Dzięki temu ustała erozja powiększająca wysokość zbocza na odcinku Myślęcinek-Fordon, natomiast taki proces wzmógł się na odcinku Fordon-Świecie.

Topoklimat, klimat dużej aglomeracji miejskiej, miejscowy, lokalny - klimat kształtowany przez warunki miejscowe, takie jak: ukształtowanie terenu, roślinność, stosunki wodne i zagospodarowanie przestrzenne. Jest on miejscową modyfikacją mezoklimatu.
Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości i sposobu wypływu to źródło, młaka, wykap lub wysięk.

Niski poziom wód kształtującego się Bałtyku (Bałtyckie Jezioro Lodowe) doprowadził do znacznego pogłębienia przez rzekę doliny dolnej Wisły, a następnie po podwyższeniu wód Bałtyku (Morze Litorynowe, 8-4 tys. lat temu) przeważała akumulacja osadów rzecznych, dzięki czemu dno doliny podniosło się o kilkanaście metrów. Obecnie wysokości zbocza na odcinku pradolinnym wynoszą ok. 40 m, zaś w dolinie dolnej Wisły – do 60 m.

Rezerwat przyrody Kozielec – projektowany rezerwat florystyczny o powierzchni 15 ha, położony w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie świeckim, gminie Pruszcz.
Olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) – gatunek drzewa należącego do rodziny brzozowatych. Olsza czarna to jedno z ważniejszych drzew wilgotnych zarośli nadbrzeżnych i lasów łęgowych niżu. Rośnie prawie na całym obszarze Europy, a także na niektórych obszarach Azji i w północno-zachodniej Afryce. W górach i na żwirowiskach rzecznych ustępuje miejsca olszy szarej.

Kolejnym etapem kształtowania się Zbocza były procesy denudacyjne. Nie utrwalone jeszcze przez szatę roślinną, podlegało osuwaniu, spełzywaniu i spłukiwaniu przez wody opadowe i podziemne. Dochodziło do wypłukiwania piasków i glin, co w efekcie doprowadziło do wynoszenia tego materiału w kierunku podnóża zbocza i osadzania go tam w postaci stożków napływowych. Powstały rozległe systemy dolinek denudacyjnych, składających się z wielu odnóg i mniejszych lub większych zagłębień (nisze denudacyjne, dolinki zawieszone). Największe systemy powstały w rejonie ul. Zamczysko oraz ul. Armii Krajowej i ul. Sądeckiej. Pomiędzy nimi pozostały ostańce erozyjne w postaci wzgórz i kulminacji.

Gleby mułowe - występują w obszarach zalewanych okresowo (telmatycznych) lub stale (limnetycznych). Warunkiem ich powstania jest okresowa aeracja stymulująca proces humifikacji materii organicznej pochodzenia roślinnego. Są to gleby o intensywnych procesach biologicznych i dużej troficzności, wyrażających się dużą produkcją biomasy oraz dużym tempem jej rozkładu. Akumulacja organicznego utworu glebowego jest niewielka, szczególnie w siedliskach telmatycznych, ok. 0,1 mm/rok. W siedliskach limnetycznych powstawanie mułów jest uwarunkowane natlenieniem wody, co związane jest z rozwojem megaplanktonu. Przy braku natlenienia odkłada się torf. Różnica między torfem a mułem polega na tym, że w mule znajduje się minimalna ilość niezhumifikowanego włókna roślinnego oraz znaczna ilość osadzonej zawiesiny mineralnej, tworzącej z humusem związki organiczno-mineralne. W przypadku okresowego zmniejszenia się natlenienia i zmniejszenia humifikacji resztek roślinnych powstają utwory torfopodobne lub torfy, charakterystyczne dla gleb torfowo-mułowych. Do mułów limnetycznych należy także gytia, powstająca w jeziorach z udziałem planktonu i fauny bentosu.
Dolina Fordońska (314.83) - niewielki mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, stanowiący południową część Doliny Dolnej Wisły. Region graniczy od zachodu z Wysoczyzną Świecką, od południa z Kotliną Toruńską, od wschodu z Pojezierzem Chełmińskim a od północnego wschodu z Kotliną Grudziądzką. Dolina Fordońska leży w całości w obrębie woj. kujawsko-pomorskiego i bierze swą nazwę od Fordonu, dawnego miasta, obecnie dzielnicy Bydgoszczy.

Po ociepleniu klimatu, formy terenu zostały utrwalone poprzez systemy korzeniowe roślin. Obecnie procesy erozji są kontynuowane w istotny sposób jedynie przez wypływające ze zbocza wody podziemne oraz wpływy antropogeniczne. Masowe ruchy gruntu mogą występować w miejscach, gdzie zniszczono szatę roślinną.

Bydgoszcz Leśna - przystanek kolejowy i posterunek odgałęźny położony w Bydgoszczy, w województwie kujawsko-pomorskim, w Polsce. Mieści się na Osiedlu Leśnym przy ulicy Modrzewiowej. Na przystanku zatrzymują się wszystkie pociągi osobowe, pospieszne (z wyjątkiem dwóch składów relacji Kołobrzeg - Rzeszów) i TLK.
Skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia Ehrh.) – gatunek należący do rodziny skrzypowatych. Jest to najokazalszy skrzyp spośród występujących poza strefą tropikalną. W Polsce gatunek ten występuje rzadko, przede wszystkim na pogórzu i w północnej części kraju. Jest to roślina podgórska, związana z wilgotnymi i mokrymi siedliskami o średnim nasłonecznieniu. W Polsce na wielu obszarach traci stanowiska i znajduje się pod ochroną prawną.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)