Zbrodnia w Obrzycach - Polski Serwis Naukowy

Zbrodnia w Obrzycach - zbrodnia dokonana przez Niemców w Obrawalde (część Międzyrzecza), w latach 1942-1945, która była częścią akcji T4.

Przebieg

Pomnik na miejscu jednego z masowych grobów

Teren dawnego cmentarza, gdzie grzebano zabitych

Pierwsze transporty z chorymi zaczęły przybywać do Obrzyc na początku 1942 roku. Odbywały się nocami, za pomocą składów kolejowych wjeżdżających bezpośrednio na teren szpitala. ( Na terenie zakładu znajdowała się niewielka stacyjka, do której dochodził tor kolejowy, odchodzący od linii Wierzbno-Rzepin. Grupy ludzi przybywały w odstępach, co kilka tygodni, i liczyły od 60 do 300 osób.

Obrzyce (niem. Obrawalde) – wschodnia część Międzyrzecza, wyrosła wokół założenia szpitalnego dla psychicznie chorych wraz z osiedlem powstałego w latach 1901-1904. Od 1928 w granicach administracyjnych Międzyrzecza.

Belgowie to ogół obywateli Belgii. Wg przyjmowanych w Polsce definicji narodu Belgowie nie stanowią jednej narodowości, lecz składają na grupę tę się dwa główne narody: germańscy Flamandowie i romańscy Walonowie. Poza tym obywatelstwo belgijskie posiada kilkadziesiąt tysięcy Niemców oraz około pół miliona imigrantów różnych narodowości.

Przeznaczonych do uśmiercenia umieszczano w pawilonach, które przed wojną zajmowali chorzy. Byli selekcjonowani przez personel szpitala ( dr Theophil Mootz i dr Hildegarde Wernicke ) do niewolniczej pracy na rzecz szpitala w ogrodach i warsztatach lub bezpośrednio do uśmiercenia. Koordynatorem procesu ekstermincacji został dyrektor szpitala ( od 1941 roku ) Walter Grabowski. Zabijanie odbywało się poprzez podanie luminalu lub weronalu albo za pomocą zastrzyków z skopolaminą. Gdy brakowało tych środków, dożylnie wstrzykiwano powietrze. Eksterminacja odbywała się w salach todzimmer na oddziałach VI, VIII, IX, XVIII i XIX. Zabitych chowano warstwami w masowych grobach na cmentarzyku położonym w lasku za szpitalem. Aby ukryć proceder, rodzinom zmarłych wysyłano między innymi fałszywe akta zgonu lub podawano błędne daty pogrzebów. Oprócz ludzi umysłowo chorych, niepełnosprawnych mordowano także jeńców wojennych ( min. polskich ), robotników przemysłowych oraz przeciwników politycznych. Obok systematycznego eliminowania ludzi przez personel szpitala, przyczyną zgonów była także wyczerpująca praca i głód. Proces eksterminacji prowadzony był do 28 stycznia 1945 roku, na krótko przed wejściem Armii Czerwonej do Międzyrzecza.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Narodowości ofiar

W szpitalu mordowano przede wszystkim Niemców, ale także wśród ofiar byli Polacy, Rosjanie, Francuzi, Czesi , Włosi , Holendrzy , Belgowie , Ukraińcy , Litwini.

Liczba ofiar

Liczba prawie 7 tysięcy zabitych wynika z zachowanych ksiąg zgonów. Jednak nie zawsze prowadzono takie rejestry. Powołana po II wojnie światowej Okręgowa Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Zielonej Górze na podstawie badań zakończonych w 1966 roku stwierdziła, że łączna liczba zamordowanych w Obrzycach przekroczyła 10 tysięcy.

Zbrodnia – czyn człowieka, który spotyka się ze szczególnym potępieniem ze strony społeczności. Termin ten zawsze odnoszono do zbrodni umyślnego pozbawienia życia (zabójstwo, morderstwo), jak i zbrodni przeciw majestatowi (crimen laese maiestatis).

Holendrzy - naród germański zamieszkujący głównie Holandię (około 13 mln), a także USA (ok. 5 mln osób pochodzenia holenderskiego), Kanadę (około 900 tys.) oraz Niemcy i holenderskie posiadłości na Morzu Karaibskim. W Południowej Afryce mieszka około 5 milionów Afrykanerów, którzy są w dużej mierze potomkami holenderskich osadników.

Miejsca pamięci

Na terenie szpitala, w głównym budynku administracyjnym znajduje się Izba Pamięci. Oprócz niej powstały także dwa pomniki. Jeden w formie głazu postawiono w 1966 roku. Drugi w formie krzyża znajduje się na terenie cmentarza, w miejscu jednego z masowych grobów.

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Przypisy

A. Chmielewski, Koniec niemieckiego Międzyrzecza - wspomnienia ostatniego autochtona, [w:] Ziemia Międzyrzecka w przeszłości, pod. red. B. Mykietów, M. Tureczek, Międzyrzecz 2010, s. 88.
W. Dramowicz, Obrzyce , dzieje szpitala, Międzyrzecz 2004, s. 57.
Ibidem, s. 49.